Природа охраняется конституцией

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада бугунги кун янги ислоҳотлар босқичида Конституция мамлакатимизда атроф табиий муҳитни конституциявий Ҳуқуқ нормалар асосида муҳофаза қилиш, ушбу муаммони ҳал Қонун этишга бағишланган Ўзбекистон Республикаси Фармон Қарор Президентининг фармон ва қарорларининг мазмуни, Табиат амалдаги экология қонунчилигини такомиллаштириш Атроф муҳит бўйича таклифлар хусусида фикр-мулоҳазалар юритилган. Экология Сув Экология қонунчилиги. 1 PhD.MG of the Republic of Uzbekistan Professor of the Military Technical Institute, Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue - 2, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 Природа охраняется конституцией АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье на новом этапе сегодняшних преобразований Конституция анализируются вопросы охраны окружающей природной Право среды с конституционными нормами, содержание указов и Закон постановлений Президента Республики Узбекистан, Указ Постановление посвященных решению этих проблем, предложения по Природа совершенствованию действующего экологического Окружающая среда законодательства. Экология Вода Экологическое законодательство. Атроф табиий муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш цивилизация тараққиётининг бугунги босқичида кишилик жамиятини сақлаб қолиш, миллий хавфсизлик ва барқарор ривожланишни таъминлашнинг асосий талабларидан бири сифатида эътироф этилмоқда. Хусусан, ҳозирда экология муаммоси дунё миқёсида биохилмахилликнинг қисқариши, атроф табиий муҳитнинг ифлосланиши, сув тақчиллиги, тупроқ унумдорлигининг пасайиши, озон қатламининг емирилиши, атмосфера ҳавоси ўртача ҳароратининг кўтарилиши, инсон ҳаёти ва соғлиғини турли хил экологик таҳдидларга дучор бўлиши каби ўта жиддий хавф-хатарли кўринишларда намоён бўлмоқда. Ушбу муаммонинг глобал характерда эканлигига тўхталиб, Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.М.Мирзиёев БМТ Бош Ассамблеясининг 72- сессиясида сўзлаган нутқида таъкидлаганидек, «Бугунги куннинг энг ўткир экологик муаммоларидан бири – Орол ҳалокатига яна бир бор эътиборингизни қаратмоқчиман, денгизнинг қуриши билан боғлиқ оқибатларни бартараф этиш халқаро миқёсдаги саъй-ҳаракатларни фаол бирлаштиришни тақозо этмоқда»[1]. Шунингдек, экология муаммосининг долзарблиги хусусида Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.М.Мирзиёев ҳақли равишда таъкидлаганидек, “...аҳолини, айниқса, қишлоқ жойларда тоза ичимлик суви билан таъминлаш масаласи ҳамон долзарб бўлиб қолмоқда. Маиший чиқиндиларни тўплаш, қайта ишлаш ва утилизация қилиш масаласи ҳам олдимизда турган энг оғир муаммодир. Энг муҳим масала – аҳолининг экологик маданиятини ошириш ҳақида жиддий бош қотиришимиз зарур”[2]. Маълумотларга кўра, бугунги кунда дунёда экологик муҳитнинг ёмонлашуви билан боғлиқ турли хил касалликлар, ҳайвонот ва ўсимлик дунёсининг кирилиб кетаётганлиги, уларнинг ноёб турларининг йўқолиб бораётганлиги, одамларнинг оммавий касалланиши, ўртача умр кўриш ёшининг камайиши, инсон организмида модда алмашинувининг бузилиши билан боғлиқ янгидан-янги касалликларнинг келиб чиқиши, юрак-қон, рак каби касалликларнинг кўпайишига сабаб бўлмоқда. Бугунги кунда экотизмдаги мувозанатнинг бузилиши шу даражада оғир кўриниш олдики, бунинг натижасида инсонларнинг қулай атроф табиий муҳитга эга бўлиш ҳуқуқини амалда таъминлаш долзарб муаммога айланиб бормоқда. 245 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue - 2, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 Шуни айтиш керакки, табиат билан жамият бир-бири билан ўзаро узвий алоқа ва чамбарчас боғлиқликда бўлади. Бу узвийлик ва ўзаро таъсир табиатнинг умумий қонуниятларига мос келиши, ўзаро тенг мувозанатда бўлишни талаб этади. Акс ҳолда бу мувозанатнинг бузилиши оғир салбий ҳолатларни келтириб чиқариб, тирик мавжудотнинг яшашига хавф солади. Демак, атроф табиий муҳитни муҳофаза этиш глобал, энг долзарб муаммолардан бири бўлиб, у давлатнинг асосий қонуни, яъни Конституция асосида тартибга солишни талаб этади. Шундан келиб чиқиб айтиш керакки, Конституция асосида тартибга солинадиган энг муҳим ижтимоий муносабатлар сирасига атроф табиий муҳитни муҳофаза қилиш, яъни экологик муносабатлар ҳам тааллуқлидир. Шу сабабдан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 50, 54, 55 ва 100- моддаларида атроф табиий муҳитни муҳофаза қилиш ва табиат ресурсларидан оқилона фойдаланиш билан боғлиқ экологик ҳуқуқий қоидалар мустаҳкамланганлигини алоҳида таъкидлаш ўринлидир. Ушбу конституциявий ҳуқуқий нормаларда атроф табиий муҳит ва фуқаролар саломатлигини муҳофаза қилишнинг асосий тамойиллари белгилаб берилган. Ўзбекистон Республикаси Конституциясида табиат объектлари умуммиллий бойлик эканлиги, улардан оқилона ва самарали фойдаланиш лозимлиги, давлат томонидан алоҳида тартибда муҳофаза этилиши ўрнатилган (55-модда). Конституциянинг бошқа нормаларини талқин этиб айтиш мумкинки, уларда ҳар бир фуқаро миллий бойлик ҳисобланган табиий ресурслар тўғрисида ҳар қандай ахборотни суриштириши, олиши ва тарқатиши мумкинлиги (29-модда), табиий ресурслардан фойдаланиш ва муҳ