Современное состояние теплоэнергетики в Республике Узбекистан и перспективы ее развития

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Ўзбекистон Республикасида иссиқлик ва иссиқлик енергетика саноатининг ривожланиш истиқболлари ҳақида електр енергияси сўз боради. Ўзбекистон Республикасининг 2035 йилга қадар иссиқлик електр ривожланиш консепсиясига кўра, Республикада електр стансиялари гидроенергетика енергияси истеъмолининг кутилаётган ўсиши тахминан 2000 қуёш иссиқлик ўрнатиш йилдан 3156 квтсоат/кишига тенг бўлиши қайд етилди. Електр буғ-газ технологияси енергияси ишлаб чиқаришдаги бу ўсишга 12.7% дан 19.7% гача ёқилғи ва енергия қувватларни ишлаб чиқариш тузилмасида қайта тикланадиган ресурслари енергия манбаларини (ТЕМ) ишлаб чиқаришни кўпайтириш, буғ-турбина қурилмалар газ-турбина қурилмалар мавжуд заводларни янгилаш, янги буғ-газ қурилмаларни (БГҚ) самарадорлик қуриш ва атом електр стансияси (АЕС) ни янада қуриш орқали еришиш режалаштирилмоқда. Республикадаги иссиқлик ва електр енергиясининг 85% га яқин йилларда табиий енергия ресурсларидан фойдаланадиган иссиқлик електр станцияларида табиий газ, 12 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue -1, №02 (2020) / ISSN 2181-1415 кўмир ва ёқилғи ёғи ишлаб чиқарилади, шунингдек, ускуналар станцияларининг катта қадрсизланиши ва натижада уларнинг паст самарадорлиги ҳисобга олинса, муаллифлар ушбу турдаги енергия ишлаб чиқариш учун фойдаланишнинг муҳимлигини таъкидлашади замонавий комбинацияланган цикл технологияси. Ҳозирги кунда дунёда асосий хорижий газ турбинаси ишлаб чиқарувчиларининг кенг техник ва саноат ҳамкорлиги мавжудлиги кўрсатилган. Дунёда бундай ускуналарнинг асосий ишлаб чиқарувчилари учта компания – General Electric (АҚШ), Siemens – Westinghouse (Германия - АҚШ) ва Alstom (Франсия, Швейцария, Швеция). Комбинацияланган буғ ва газ турбинаси агрегатлари (БГТнинг) вариантлари ишлаб чиқилган. ГТУ операцияси натижасида ўрнатишда ишлатиладиган газларни буғ кучи сиклида ишлатиш таклиф қилинди. БГҚ афзалликлари: Бирлашган-давр ўсимликлар 60 дан ортиқ % електр самарадорлигини еришиш мумкин. Таққослаш учун, алоҳида фаолият буг ъ електр стансиялари самарадорлиги газ турбинаси ўсимликлар учун, 33-4% оралиғида одатда — 28-42% оралиғида; ўрнатилган қуввати бирлигига паст баҳо; Бирлашган-давр ўсимликлар буг ъ електр станциялари нисбатан ҳосил електр бирлигига сезиларли даражада кам сув истеъмол; қисқа қурилиш вақти (9-12 ой); темир йўл ёки денгиз транспортида томонидан доимий таъминлаш учун ҳеч қандай еҳтиёж бор; compact ўлчамлари електр линиялари ва електр енергия ташиш харажатларини камайтиради истеъмол (завод ёки шаҳар ичида), тўғридан- тўғри қуриш имконини беради; буғ-електр станциялари нисбатан кўпроқ екологик. БГҚнинг камчиликларига қуйидагилар киради: ёнилғининг ёниши учун ишлатиладиган ҳавони филтрлаш зарурияти; ишлатиладиган ёнилғининг турлари бўйича чеклашлар. Одатда, табиий газ асосий ёқилғи сифатида, дизел ёқилғиси еса захира ёқилғиси сифатида ишлатилади. Кўмирни ёқилғи сифатида ишлатиш фақат циклдаги кўмир газлаштирилиши билан боғлиқ қурилмаларда мумкин, бу еса бундай електр стансияларини қуриш нархини анча оширади. Бу қиммат ёқилғи ташиш алоқа қуриш зарурлигини назарда тутади- қувурлари; мавсумий қуввати чекловлар. қишда максимал ишлаш. Бироқ, БГҚнинг санаб ўтилган камчиликларига қарамай, республика тараққиётининг бу босқичида комбинат-цикл заводлари юқори samara билан електр енергияси ишлаб чиқариши, шу билан бирга табиий газни сезиларли даражада тежаши мумкин. Тахминий ҳисоб-китоблар шуни кўрсатадики, дунёда ишлаб чиқилган газ-турбина ва комбинасиялашган технологиялар ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ускуналаридан фойдаланиб ички иссиқлик електр саноатининг техник қайта жиҳозланиши табиий газни ҳар 13 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue -1, №02 (2020) / ISSN 2181-1415 йили тахминан 1010 м3 миқдорида тежаш имконини беради, бу еса пул ҳисобида 3 трлн. сўмни ташкил етади. Умуман олганда, 1. Мамлакат енергетик муаммоларини ҳал қилиш учун уз- узини жорий етишни жадаллаштириш, ички иссиқлик ва енергетика саноатини газ турбинаси ва дунёда ишлаб чиқилган комбинасиялашган технологиялар ёрдамида техник қайта жиҳозлаш лозим. 2. Ёқилғи баланси ёқилғи ёки кўмир катта қисмини ўз ичига олган електр стансияларда, лекин газ турбинаси куч учун етарли миқдорда, табиий газ ҳам бор, у термодинамик янада самарали газ турбинаси устқурма учун тавсия бўлиши мумкин. 3. Модернизациялаш ва реконструксия қилиш вазифаларини амалга ошириш, хусусий секторни давлат- хусусий шериклик асосида енергетика соҳасига жалб етиш. Зарур меъёрий-ҳуқуқий база ва техник инфратузилмани яратиш. Современное состояние теплоэнергетики в Республике Узбекистан и перспективы ее развития АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье обсуждены перспективы развития тепловая теплоэнергетической отрасли в республике Узбекистан. электрическая энергия Отмечено, что согласно концепции развития Республики тепловые электрические Узбекистан до 2035 года ожидаемый рост потребления станции гидроэнергетика электрической энергии в Республике составит примерно с