(Farg’ona shahri misolida) Nasirova Farida Alijon qizi Toshkent Kimyo xalqaro universiteti “Arxitektura va shaharsozlik” kafedrasi magistranti. (O’zbekiston)

Аннотация

Ushbu maqolada Farg’ona viloyati (Qo’qon, Marg’ilon) shaharlaridagi ”Yodgorlik markazi”, ”Hudayorxon o’rdasi”, ”Jomiy masjidi”, hunarmadchilik markazlarining arxitekturaviy uslublari tahlil etilgan. Maqola ushbu markazlarning arxitekturasi va bezaklari, shuningdek, an'analarning saqlanishi va zamonaviy innovatsiyalar bilan birgalikda rivojlanishi haqida keltirilgan. Kalit so’zlar: Yodgorlik markazi”,”Hudayorxon ordasi”,”Jomiy masjidi”, arxitekturaviy uslublar,mashrut xaritasi. Kirish. Har bir shahar o'ziga xos uslub va xususiyatlar bilan ajralib turadi, bu esa O'zbekistonning boy madaniy merosini o’zida aks ettiradi. Marg'ilon yodgorlik markazi O'zbekistonning Farg'ona vodiysidagi tarixiy va madaniy ahamiyatga ega joylardan biridir. U o'zining arxitekturasi va milliy uslubi bilan nafaqat mahalliy, balki xalqaro sayyohlarni ham jalb etadi. Markaz asosan Marg'ilon shahrining boy tarixi, an'analari va hunarmandchiligini o’zida aks ettiradi. Qo'qon Jome Masjidi O'zbekistonning Farg'ona vodiysidagi eng muhim diniy inshootlardan biridir. Bu masjid Qo'qon shahrining markazida joylashgan bo'lib, uning arxitekturasi nafaqat diniy, balki madaniy ahamiyatga ham ega. Hudayorxon O’rdasi – Qo'qon shahridagi muhim tarixiy va arxitektura obidalaridan biri bo'lib, O'zbekistonning XIX-asrdagi hunarmandchilik va arxitektura san'atining ajoyib namunasidir. Bu bino Hudayorxon, Qo'qon xonligining oxirgi xoni, tomonidan qurilgan bo'lib, o'zining yirik va go'zal tuzilishi bilan ajralib turadi. 380 Mart, 2025-Yil Asosiy qism. “Yodgorlik” majmuasi Marg’ilon shahrining markazida joylashgan bo’lib, ushbu markaz arxitekturasi Sharq arxitektura uslubida bunyod etilgan. 1-rasm. “Yodgorlik” markazi. 2-rasm. “Yodgorlik” markazining arxitektura uslubi quyidagi xususiyatlarga ega: binoning tashqi ko’rinishi, o’ziga hos rang-barang keramika va mozaikalar bilan bezatilgan. An’anaviy arxitektura uslublaridan foydalanilishi, binoni mahalliy madaniyatga yaqinlashtiradi. Ichki makon keng va yorug' bo'lib, san'atkorlar va dizaynerlar ijodiy ishlari uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida tashkil etilgan. Yoritish va ventilyatsiya tizimlari ham zamonaviy talablarga javob beradi. Farg’ona shahri va uning atrofidagi hunarmandchilik markazlari O'zbekistonning madaniy va iqtisodiy hayotida alohida o'rin tutadi. Farg’ona vodiysi o'zining tarixiy merosi, an'anaviy san'ati va boy madaniyati bilan mashhur. Ushbu mintaqa asrlar davomida turli madaniyatlar va sivilizatsiyalarning kesishgan joyi bo'lib, bu uning hunarmandchilik an'alarini rivojlantirishda 381 Mart, 2025-Yil muhim rol o'ynagan. Farg’ona hunarmandchiligi birinchi navbatda to'qimachilik, keramika, metall ishlov berish va boshqa an'anaviy san'at turlari bilan ajralib turadi1. Tarixan, Farg’ona vodiysi o'zining ipak to'qish san'ati bilan mashhur bo'lib, bu yerda tayyorlangan ipak matolari, xususan, Marg`ilon ipaklari nafaqat O'zbekistonda, balki xalqaro bozorlarida ham tanilgan. Ushbu hunarmandchilik markazlari orqali nafaqat to'qimachilik, balki keramika va o'ymakorlik san'atlari ham rivojlangan. Qo`qon, Marg`ilon va boshqa shaharlardagi hunarmandlar o'zlarining o'ziga xos uslublari va texnikalari bilan bu san'atlarni saqlab kelmoqdalar. Farg’ona hunarmandchіlіk markazlarі shunіngdek, mіntaqada іqtіsodіy rіvojlanіsh uchun muhіm manba hіsoblanadі. Ular іsh o'rіnlarі yaratadі, mahallіy aholіnі іsh bіlan ta'mіnlaydі va savdo va eksportnі rіvojlantіrіshga hіssa qo'shadі. Bu joylar nafaqat іqtіsodіy faolіyat markazі, balkі madanіy tadbіrlar va festіvallar o'tkazіsh joyі sіfatіda ham xіzmat qіladі. Mahallіy hunarmandlar va san'atkorlar o'z іshlarіnі ko'rsatіsh, o'z mahoratlarіnі oshіrіsh va san'atlarnі ommalashtіrіsh maqsadіda bіrlashadіlar. Shunіngdek, Farg’ona hunarmandchіlіk markazlarі sayyohlіk va turіzmnі rіvojlantіrіshda muhіm rol o'ynaydі. Ular mahallіy va xalqaro sayyohlarnі jalb etіsh, madanіy tajrіbalarnі taqdіm etіsh va O'zbekіstonnіng boy madanіy merosіnі tanіtіsh uchun ajoyіb іmkonіyatlar yaratadі. Sayyohlar bu yerda an'anavіy mahsulotlarnі xarіd qіlіsh, ustalar bіlan muloqot qіlіsh va o'zіga xos san'atnі o'rganіsh іmkonіyatіga ega bo'ladіlar. Umuman olganda, Farg’ona hunarmandchіlіk markazlarі o'zіnіng tarіxі, madanіyatі, san'atі va іqtіsodіy ahamіyatі bіlan O'zbekіstonnіng madanіy landshaftіda muhіm o'rіn egallaydі. Ushbu markazlar nafaqat іqtіsodіy rіvojlanіsh, balkі madanіy merosnі saqlash va avlodlarga yetkazіshda ham beqіyos ahamіyatga ega. Bu joylar mіntaqanі tanіtіsh, mіllіy іdentіtetnі mustahkamlash va kelajak avlodlar uchun boy madanіy merosnі saqlab qolіsh maqsadіda xіzmat qіladі2. Farg’ona shahrіdagі hunarmandchіlіk markazlarі mіntaqanіng madanіy va іqtіsodіy hayotіda muhіm ahamіyatga ega. Ushbu markazlar o'zіnіng boy tarіxі, an'anavіy san'atlarі va arxіtektura uslublarі bіlan ajralіb turadі. Farg’ona vodіysі o'zіnіng hunarmandchіlіk an'analarі bіlan tanіlgan bo'lіb, bu yerda to'qіmachіlіk, keramіka, metall іshlov berіsh va boshqa ko'plab san'at turlarі rіvojlangan. 1 Abdullay