РАСШИРЕНИЕ РОЛИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ В УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ ЭКОНОМИКИ

Аннотация

The credit system plays an important role in the sustainable development of the national economy. Based on this, this scientific thesis discusses the role of commercial banks in the sustainable development of the national economy. Key words: national economy, financial and credit system, commercial bank, business entities, network structure of the economy. РАСШИРЕНИЕ РОЛИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ В УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ ЭКОНОМИКИ Аннотация. В стабильном развитии национальной экономики кредитно-кредитная система играет важную роль. Исходя из этого, в данной научной диссертации рассматривается роль коммерческих банков в устойчивом развитии национальной экономики. Ключевые слова: национальная экономика, финансово-кредитная система, коммерческий банк, хозяйствующие субъекты, сетевая структура экономики. Bugungi kunda tijorat banklari kredit siyosati va tadbirkorlik sub’yektlarini kreditlash amaliyotidagi kamchiliklar va ularning kelib chiqish sabablari, jumladan, respublikada banklarning kreditlash tartibi hanuzgacha jahon standartlari va mijozlarning talablariga javob bera olmasligi, rivojlangan davlatlar tijorat banklarining kreditlash amaliyotining mamlakat tijorat banklariga tatbiq etilmayotganligi mazkur dissertatsiya mavzusining tanlanishiga sabab bo‘ldi. Shu sababli, tijorat banklarining bugungi kundagi tadbirkorlik sub’yektlarini kreditlash amaliyotidagi mavjud 33 muammolarini aniqlash, xorijiy banklar kreditlash amaliyotining ustuvor tomonlarini amaliy tahlillar asosida o‘rganish, ularning bu sohadagi ilg‘or tajribalari, O‘zbekiston tijorat banklari kreditlash amaliyotida joriy qilish yuzasidan aniq asoslanagan ilmiy takliflarni taqdim etish ko‘zda tutilganligi ushbu ilmiy tadqiqotning dolzarbligini namoyon etadi. Bugungi kunda barcha sohalarda bo‘lgani kabi moliya bozorida, shu jumladan, bank sektorida o‘tkazilayotgan islohotlarda unda sezilarli siljishlar va o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Bu o‘zgarishlar mustaqillik yillarida jahon andozalariga mos keladigan bank tizimini bosqichma bosqich barpo etish bilan hamohang tarzda davom ettirilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 12 sentyabrdagi “Respublika bank tizimining barqarorligini yanada oshirish va yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida” gi PQ-3270- sonli qaroribank sektorining maqsadlarini belgilab berildi.Farmonga muvofiq tijorat banklarining umumiy kapitalini oshirish, shu jumladan qo‘shimcha aktsiyalarning chiqarilishi, tijorat banklari tomonidan korporativ obligatsiyalarning garovsiz ta’minlanishini nazarda tutuvchi tartibni joriy qilish, ipoteka qimmatli qog‘ozlarini muomalaga chiqarish va qaytarish, shuningdek ushbu masala bo‘yicha qonunchilik bazasini yaratish vazifasi qo‘yildi. Farmonda belgilangan ko‘pgina vazifalar ijrosi O‘zbekiston Respublikasi bank tizimining shakllanishi va faoliyat ko‘rsatishiga, moliya- kredit institut-larini xalqaro miqyosga ko‘tarilishi hamda banklarni moliyaviy boshqaruv muammolarin hal etishga, ya’ni bank ka pitali va mablag‘larini, umuman olganda bank xizmatlarini kompleks boshqaruviga bog‘liq hisoblanadi. 2020 yilda davlat banklarini transformatsiya qilish, ularning faoliyatini bozor tamoyillari va xalqaro standartlarga muvofiq qayta tashkil qilish hamda bank tizimida xususiy kapital ishtirokini kengaytirish va raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida 12 mayda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-5992-sonli Farmoni bilan 2020–2025 yillarga mo‘ljal-langan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi tasdiqlandi (O‘zR PF,2020). Mazkur strategiya doirasida keyingi besh yillikda bank-moliya tizimini isloh qilish va rivojlantirishning to‘rtta ustuvor yo‘nalishlari belgilangan. Jumladan: 1. Bank tizimining samaradorligini oshirish; 2. Banklarning moliyaviy barqarorligini oshirish; 3. Bank xizmatlari ommabopligini oshirish; 4. Bank tizimida davlat ulushini qisqartirish. Mamlakat bank-moliya sektori rivojlanish darajasi va barqarorligini baholash maqsadida 2024 yilning yakuniga qadar Xalqaro valyuta jamg‘armasi va Jahon bankining dasturi (FSAP) asosida moliyaviy sektor holatini baholash nazarda tutilmoqda. Bugungi kunda mamlakatimizda 34 35 ta tijorat banki faoliyat ko‘rsatmoqda. Ulardan 10 tasi kapitalida davlat ulushi mavjud banklar hisoblanadi. 2022 yilning 1 yanvar holatiga tijorat banklari filiallari soni 696 tani, mini-banklar soni 158 tani, bank xizmatlari ko‘rsatish ofislari soni 1816 tani hamda tunu-kun (24-7) ishlaydigan shahobchalar soni 3723 tani tashkil etadi. Natijada, 2024 yilning 1 yanvar holatiga respublikamizda faoliyat yuritayotgan nobank kredit tashkilotlari soni 169 tani (shundan, 84 tasi mikrokredit tashkiloti, 73 tasi lombard va 1 ta ipotekani qayta moliyalash-tirish tashkiloti), to‘lov operatorlari soni 3 tani, to‘lov tashkilotlari soni 35 tani hamda kredit byurolar soni 2 tani tashkil etdi. Bank aktiv-larining 80 foizi, kreditlarning 84 foizi davlat ulushi mavjud banklar hissasiga to‘g‘ri keladi. Umumiy tarzda Respublika bank bozorining bugungi kunda