СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРАКТИКИ ВЫДАЧИ ИПОТЕЧНЫХ КРЕДИТОВ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ

Аннотация

This article examines the possibilities of improving the practice of issuing mortgage loans in commercial banks of Uzbekistan. The effectiveness of the activity of issuing mortgage loans in the activity of commercial banks has been analyzed, suggestions and recommendations have been made for the development of the activity of issuing mortgage loans. Key words: mortgage, loan portfolio, real estate agencies, refinancing rate, long-term loan, short-term loan. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРАКТИКИ ВЫДАЧИ ИПОТЕЧНЫХ КРЕДИТОВ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ Аннотация. В данной статье рассматриваются возможности совершенствования практики выдачи ипотечных кредитов в коммерческих банках Узбекистана. Проанализирована эффективность деятельности по выдаче ипотечных кредитов в деятельности коммерческих банков, даны предложения и рекомендации по развитию деятельности по выдаче ипотечных кредитов. Ключевые слова: ипотека, кредитный портфель, агентства недвижимости, ставка рефинансирования, долгосрочный кредит, краткосрочный кредит. Ijtimoiy sohaning dolzarb muammolaridan biri aholi turmush sharoitini yaxshilash vazifasidir. Uy-joy sotib olishga talab kundan kun ortib borib, fuqarolar bank ipoteka kreditlaridan foydalanishga ehtiyoj sezishmoqda. Ipoteka krediti — bu, sodda qilib aytganda, uy-joy xarid qilish uchun muayyan garov (ko'chmas mulk) evaziga bank tomonidan beriladigan qarz. Uy-joy qurilishi bozorini rag‘batlantirish va aholini ipoteka kreditlari hisobidan uy-joy bilan ta'minlash maqsadida yangi ipoteka kreditlash dasturi tasdiqlandi (2023-yil 13-apreldagi UP- 51-son). Mazkur dasturda aholi imkoniyatlarini kengaytirish va ipoteka kreditlaridan foydalanishga doir o‘zgartirishlar kiritish nazarda tutilgan. Kreditlash tizimida to‘lov qobiliyatini aniqlashning muqobil usullarini ko‘rib chiqiladi. Qarz oluvchining moliyaviy holatini baholash uchun ijara to‘lovlari, bank kartalari aylanmasi, kommunal to‘lovlar va boshqa xarajatlarni o‘z ichiga olgan skoring tizimi joriy etiladi. Bundan 1 07 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ tashqari, tijorat banklari rasmiy daromadga ega bo‘lmagan jismoniy shaxslarga ham ipoteka kreditlari berishlari mumkin bo‘ladi. Ipoteka krediti mablag'i evaziga fuqarolar uy-joy xarid qilishi mumkin, to'lovni esa belgilangan muddat davomida qismlarga bo'lib to'lab boradi. Ayni damda birlamchi bozorda xonadon xarid qilish uchun beriladigan ipotekaning yillik foiz stavkasi 17–19% ni tashkil qiladi. Ipoteka mablag'lari 20 yilgacha bo'lgan muddatga beriladi. Shu bilan birga, ipoteka olish uchun xarid qilinayotgan xonadon qiymatining kamida 15 foizini shaxsiy mablag'lari hisobidan to'lashi lozim. Shunday qilib, ipoteka kreditini muayyan foiz evaziga bank taqdim etadi. Boshlang'ich to'lovni kiritgandan so'ng ipoteka krediti yordamida xonadon uchun qolgan to'lovlarni amalga oshirishi mumkin. Ipoteka kreditlari tijorat banklari tomonidan qaytarishlik, to‘lovlilik, ta’minlanganlik va muddatlilik shartlarida quyidagi maqsadlar uchun beriladi:  qonun hujjatlarida belgilangan tartibda kelishilgan yakka tartibdagi va namunaviy loyiha asosida, qurilishning belgilangan normalari va qoidalariga rioya qilib yakka tartibda uy-joy qurish va rekonstruktsiya qilish;  yakka tartibdagi uy-joyni yoki ko‘p kvartirali uydagi kvartirani sotib olish. Ipoteka kreditining muddati va miqdori, shuningdek, kreditdan foydalanganlik uchun foiz stavkasi bank va qarz oluvchi o‘rtasidagi bitim bo‘yicha, bankning ichki kredit siyosatiga muvofiq belgilanadi. Bunda, ipoteka krediti hisoblangan uy-joy qiymatining 90 foizidan oshmaydigan miqdorda beriladi. Ipoteka kreditini olish uchun ariza beruvchi uy-joy qiymating 10 foizi miqdorida pulga ega bo‘lishi kerak. Ushbu mablag‘lar qarz oluvchining nomiga ochiladigan depozit hisobvarag‘iga joylashtiriladi. Ipoteka kreditini olish uchun bankka quyidagi hujjatlar taqdim etiladi:  qarz oluvchining (birgalikda qarz oluvchilarning) pasporti asl nusxasi;  uy-joyning oldi-sotdi shartnomasi;  qarz oluvchining (birgalikda qarz oluvchilarning) oxirgi 12 oydagi daromadlari to‘g‘risida ma’lumot.  Ipoteka krediti olish to‘g‘risidagi arizani ko‘rib chiqish muddati barcha zarur hujjatlar taqdim etilgan kundan e’tiboran 30 ish kunidan oshmasligi kerak.  Ipoteka shartnomasi bank va qarz oluvchi o‘rtasida tuziladi. Kredit olishda qarz oluvchi quyidagi xarajatlarni amalga oshirishi kerak:  ipoteka to‘g‘risidagi shartnomani notarial tasdiqlash uchun davlat boji;  garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulkni sug‘urtalash bilan bog‘liq xarajatlar;  mulk qiymatini aniqlash bo‘yicha baholovchi tashkilot xizmatlari uchun to‘lov. 2020-yil 1-maydan boshlab 2022-yil 1 yanvarga qadar jismoniy shaxslarga xususiy pudrat tashkilotlari tomonidan tayyor holda topshirish shartisiz (pardoz ishlarini amalga oshirmasdan) qurilgan kvartiralarni birlamchi uy-joy bozorida sotib olish uchun ipoteka kreditlarini ajratishga ruxsat berildi. Aholiga ajratiladigan ipot