AMUDARYO DELTASI YAYLOVLOVLARINI MASOFADAN ZONDLASH ORQALI TADQIQ QILISH Rahimboyeva Maftuna Uskinnovna Qoraqalpoq Davlat Universiteti Geodeziya va geoinformatika mutaxxasisligi magistranti.

Аннотация

The article discusses the ways of remote sensing tugai pastures, the development of remote sensing methods and monitoring of vegetation on pastures of the Amu Darya delta using GIS technologies and remote sensing. The Amu Darya Delta (AD) is highly susceptible to land degradation. In this study, NDVI and albedo, which reflect the state of vegetation and soil, were used in change vector analysis (CVA) for land degradation monitoring. The features of the impact of vegetation degradation and land degradation on soil are considered. Keywords: CVA technologies, Earth remote sensing, processing of space images, reception, archiving and processing of YMZ materials, development of CVA projects based on YMZ data, creation of a specially implemented geographic information system for land management using stationary, positioned global systems (space navigators). 1 93 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ИССЛЕДОВАНИЕ ТЕРРИТОРИИ ОХВАТА ДЕЛЬТЫ АМУДАРЬИ МЕТОДОМ ДИСТАНЦИОННОГО ЗОНДИРОВАНИЯ Аннотация. В статье рассматриваются пути проведения дистанционного зондирования тугайных пастбищ, развитие методов дистанционного зондирования и мониторинга растительности на пастбищах дельты Амударьи с использованием ГИС- технологий и дистанционного зондирования. Дельта Амударьи (ДА) крайне подвержена деградации земель. В этом исследовании NDVI и альбедо, которые отражают состояние растительности и почвы, использовались в анализе вектора изменений (CVA) для мониторинга деградации земель. Рассмотрены особенности воздействия деградации растительности и деградации земель на почву. Ключевые слова: технологии ГАТ, дистанционное зондирование Земли, обработка космических снимков, прием, архивация и обработка материалов ЯМЗ, разработка проектов ГАТ на основе данных ЯМЗ, создание специально реализованной геоинформационной системы для проведения землеустроительных работ с использованием стационарных, позиционируемых глобальных систем (космических навигаторов). Kirish: Orol dengizining qisqarishi dunyodagi eng dahshatli ekologik ofatlardan biridir. Amudaryo deltasi (AD) yer degradatsiyasiga juda moyil. Ushbu tadqiqotda o'simlik va tuproq sharoitlarini ifodalovchi NDVI va albedo er degradatsiyasini kuzatish uchun o'zgarish vektor tahlilida (CVA) qo'llanildi. O'simliklarning degradatsiyasi va er degradatsiyasining tuproqqa ta'sir qilish xususiyatlari ko'rib chiqildi. Bundan tashqari, kuchaygan regressiya daraxtlari (BRT) asosida ularning er degradatsiyasiga nisbatan ahamiyatini o'rganish uchun sakkizta potentsial harakatlantiruvchi omil (yog'ingarchilik, harorat, qurg'oqchilik, suvni tortib olish, kanal, chorva mollari, tuzlar va aholi soni) tanlandi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, ba'zi er maydonlari eramizda, ayniqsa, Orol dengizi yaqinidagi quyi oqim hududlarida asta-sekin degradatsiyaga uchragan va yuqori er degradatsiyasiga tushib qolgan. Tuproqning sho'rlanishi bu mintaqadagi yerlarning yuqori darajada degradatsiyasining asosiy natijasidir. Keyinchalik 920,75 km2 va 183,10 km2 tashlandiq ekin maydonlari siyrak o'simlik va o'tloqlarga aylantirildi. BRT modeli shuni ko'rsatdiki, 1990 yildan 2000 yilgacha ekin maydonlari va tabiiy o'simliklarning degradatsiyasini tushuntiruvchi eng ta'sirli omillar suvni tortib olish imkoniyati va yog'ingarchilikning kamayishi 1 93 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ hisoblanadi. Bundan farqli o'laroq, dala uchastkasiga tuzning oqishi keyingi vaqt oralig'ida (2000-2015) turli xil o'simliklarning erning degradatsiyasiga olib keladigan asosiy kuch bo'ldi. Er osti suvlari sathining ko'tarilishi tuproqning ikkilamchi sho'rlanishiga olib kelganligi sababli, ko'tarilgan sho'rlanishing katta qismi (45%) shu vaqt oralig'ida sodir bo'lgan. Shunisi e'tiborga loyiqki, Orol dengizining tez qisqarishi tufayli dengizni o'rab turgan ba'zi quruqlik hududlari kuchli degradatsiyaga uchragan. Bizning topilmalarimiz er degradatsiyasining neytralligi tashabbusini ADda tiklash rejalarini amalga oshirishga hissa qo'shishi mumkin. O'rganilayotgan mavzuning dolzarbligi. Geologiya-qidiruv ishlarining barcha bosqichlarida GАT-texnologiyalari va boshqa zamonaviy dasturiy ta’minotlardan foydalangan xolda foydali qazilma konlariga istiqbolli maydonlarni ajratish, ko‘chki zonalarini oldindan aniqlash va monitoring qilish va dala geologik tadqiqotlarni samarali rejalashtirish bilan bog‘liq geologiyaning ilmiy va amaliy muammolarini xal qilish uchun Yerni masofadan zondlash (YMZ) usullarini qo‘llash bo‘yicha tizimli tadqiqotlar olib borish va shu qatorda Orol boyi, Amudaryo deltasi yaylovlarini masofadan zondlash, kosmik suratga olish hozirgi vaqtda aktual masalalarning biri bolib qolmoqda. Ilmiy maqolamizda bularni yoritishga urinilgan. Tadqiqot maqsadi Kosmik suratga olish natijalarini GAT-texnologiyalaridan foydalangan holda va boshqa zamonaviy dasturiy