Fizika sohasiga xos terminlar tadqiqot obyekti sifatida (ingliz tili misolida)

Аннотация

Ushbu maqola tadqiqot predmeti sifatida fizikaga xos bo‘lgan lingvistik nuanslar va atamalarni o‘rgangan olimlarning ilmiy ishlarini tadqiq qiladi va ular orasidagi farqlar va o’xshashliklar muhokama qilinadi. Hozirgi davrdagi terminologik ilmiy ishlarning muhimligi ta’kidlanayotganini hisobga olib fizik terminlar o’rganishning ahamiyati va dolzarbligi yuzasidan olimlarning fikrlari ko’rib chiqiladi. Kalit so’zlar: terminologiya, eksperimental topilma, terminologiya nuanslari, atamashunoslik, terminologik metafora, kontekst, paramatn Fizika olam tabiatini va uning fizik qonuniyatlarini tushunishga intiladigan fundamental fan sifatida juda ko‘p tushunchalar, nazariyalar va tamoyillarni o‘z ichiga oladi. Fizika tadqiqotlari sohasida maxsus terminologiyadan foydalanish murakkab g'oyalar, eksperimental topilmalar va nazariy asoslarni yetkazishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ingliz tili kontekstida fiziklar tomonidan o'rganilayotgan turli hodisalarni tavsiflash va yoritish uchun boy va xilma-xil atamalar to'plami ishlab chiqilgan. Klassik mexanikadan kvant nazariyasigacha, termodinamikadan astrofizikagacha fizika tili koinot sirlarini o‘rganish uchun darvoza bo‘lib xizmat qiladi. Fizik hodisalarni tavsiflash va tahlil qilish uchun fiziklar tomonidan qo'llaniladigan terminologiyani o'rganish orqali biz jismoniy dunyo haqidagi tushunchamizga 69 asos bo'lgan murakkab tushunchalar tarmog'i haqida fikrlarga ega bo'lishimiz mumkin. [E. Qilichova , 2023, 189]. Ingliz tilidagi fizika tadqiqotlariga xos boʻlgan asosiy atamalar, taʼriflar va tushunchalarni oʻrganish orqali ushbu maqola ilmiy tilning nozik tomonlarini va uning tabiiy dunyo haqidagi bilimlarimizni shakllantirishdagi rolini yoritishga intiladi. Kosmos tilini ochib, fizika tadqiqotining maftunkor olamiga kirib borar ekanmiz, fizika leksikasi okeaniga chuqur sho’ng’ishimizga to’g’ri keladi. Fizika sohasiga xos til va terminologiyaga qaratilgan lingvistik tadqiqotlar bir nechtani tashkil qiladi. Ulardan biri Josip Slisko, Devey I. Dykstra, Jr. [1997:655] tomonidan “Tadqiqot va o'qitishda ilmiy terminologiyaning o'rni: muhim narsa yetishmayaptimi?” mavzusida yozilgan maqoladir. Uning ta’kidlashicha issiqlik bilan bog‘liq atamalarning ta’riflari, ilmiy atamalarning tabiati va ularning ta'limdagi roli masalasi bo‘yicha so‘nggi munozaralar kengroq fikrni talab qiladi. Olimlar ikkita muhim misolda (issiqlik va elektr) adabiyotdan olimlar o'rtasida atamalarning ma'nosi bo'yicha kelishuv mavjud emasligini va matnlar o'rtasida, hatto matnlar ichida ham, atamalar bir-biriga mos kelmaydigan tarzda qo'llanilganligini ko'rsatish oson va atamalarning ma'nolarini saralashning mantiqiy usuli yo'qligini isbotlab berishgan. Demak, agar "O'rgatish kerak bo'lgan ilmiy bilimlarning standart talqinlari" aslida mavjud bo'lmasa, qanday qilib ilmiy bilimlarning standart talqinlarini o'rgatish amalga oshirilishi kerak bo'lgan maqsad sifatida belgilanishi mumkin? deya savol berishadi olimlar. Ushbu maqola ilmiy terminologiyadagi bugungi kunda yuzaga kelayotgan chalkashliklar va xatoliklarga misollar ham keltirgan. Patrisiya Brenes [2017:5] o'zining "Yangi o’rganuvchilar uchun terminologiya: tadqiqot va o'qitishdagi ilmiy terminologiyaning o'rni" asarida tadqiqot va ta'lim sohalarida ilmiy terminologiyaning ahamiyatini o'rganadi. Ushbu chuqur tadqiq ilmiy terminologiyani tushunish va qo'llashda hal qiluvchi elementlar yetishmayotganligi haqidagi savolni tug'diradi. Brenesning izlanishlari terminologiyaning tadqiqot ishlarini ilgari surishda va o'qitish amaliyotini takomillashtirishda muhim rolini yoritib beradi. Ilmiy terminologiyaning murakkabliklarini o'rganish orqali u ilmiy jamoalar ichida samarali muloqot va bilimlarning tarqalishiga to'sqinlik qilishi mumkin bo'lgan bo'shliqlar yoki kamchiliklarni ochib beradi. Ushbu ish atamashunoslik sohasida yangi boshlanuvchilar uchun qimmatli manba bo'lib xizmat qiladi, ilmiy terminologiyaning ahamiyati va takomillashtirish yoki yaxshilashning potensial yo'nalishlari haqida to'liq ma'lumot beradi. Brenesning fikrlari o'quvchilarni ilmiy terminologiya atrofidagi mavjud amaliyotlar haqida tanqidiy fikr yuritishga undaydi, hamda, uning tadqiqot va ta'limga ta'sirini chuqurroq tushunishga yordam beradi. Bu kitobni atamashunoslikning ilmiy sohadagi ahamiyatini tushunishni yaxshilashga intilayotgan har bir kishi uchun o'qishi shart. [Patrisiya Brenes, 2017:15] R. Rizal, D.Rusdiana, V. Setiavan va P. Siakhaan [2020] tomonidan o'tkazilgan "O'quvni boshqarish tizimini qo'llab-quvvatlovchi smartfonni idrok etish: fizikani onlayn o'rganishda qoniqish tahlili" deb nomlangan tadqiqot o'quvchilarning fizikani onlayn o'rganish uchun o'z smartfonlarida ta'limni boshqarish tizimi (LMS)dan qoniqish darajasini o'rganishga qaratilgan. Tadqiqotchilar smartfonlar orqali kirishda talabalar LMSni qanday qabul qilishlarini va bu ularning onlayn fizikani o'rganish tajribasidan qoniqishlariga qanday ta'sir qilishini tahlil qiladi. Tadqiqot fizikani o'rganishni osonlashtir