tárbiyanıń wazıypaları hám xalıq dóretiwshiliginen paydalanıw haqqında sóz etiledi. Tayanısh sózler. Tárbiya, ádep-ikramlılıq, xalıq pedagogikası, hádis. THE USE OF FOLK ART IN MORAL EDUCATION OF SCHOOLCHILDREN

Аннотация

The article examines the important role of moral education in developing positive attitudes towards society, nature, work, people and themselves in young people in accordance with the norms and rules accepted in society, as well as the tasks of moral education and the use of folk art. Key words: upbringing, morality, public education, hadith. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ НАРОДНОГО ТВОРОЧЕСТВ В НРАВСТВЕННЫХ ВОСПИТАНИИ ШКОЛЬНИКОВ Аннотация. В статье рассматривается важная роль нравственного воспитания в воспитании у молодежи позитивных отношений к обществу, природе, труду, людям и себе в соответствии с принятыми в обществе нормами и правилами, а также задачи нравственного воспитания и использования народного творчества. Ключевые слова. воспитание, нравственность, народное образование, хадисы. Tárbiya barlıq waqıtta anıq maqsetke qaratılǵan process. Tárbiya maqsetsiz bolmaydı, al adam balası maqsetsiz jasay almaydı. Sonday-aq tárbiya jámiyetlik qubılıs bolıp ol aldın ala bir maqsetti gózlep iske asırıladı. Hár bir jámiyet jas áwladtı tárbiyalaw ushın eń aldı burın tárbiyanıń maqsetin hár tárepleme tereń oylap anıq belgilep aladı. Sebebi oqıw-tárbiya orınları, shańaraq, jámiyetlik shólkemler, muǵallimler, tárbiyashılar, awıl aqsaqalları, jıyınları, mákan- keńes aǵzaları, hárbir puqara tárbiyanıń maqsettin bilmey turıp, qanday adamdı tárbiyalawdı túsinbey, tálim-tárbiya jumısların sapalı hám nátiyjeli alıp barıwı múmkin emes. Sonıń ushın tárbiyanıń maqseti xalıq pedagogikasında da, ilimiy pedagogikada da eń baslı mashqalalardıń biri. 704 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Oqıwshılar, tárbiya- pedagogika pániniń baslı mashqalalarınan esaplanadı. Sebebi, jámiyetlik turmıstıń bárshe tarawlarında bolıp atırǵan ózgerisler, oqıwshılarda bala tárbiyasına bolǵan múnásebetke de sezilerli dárejede tásir etpekte. Ásirese, milliy ǵárezsizlik sharayatında oqıwshılar tárbiyasına bolǵan itibar kúsheydi. Sebebi jámiyet aqıl jaǵınan jetik, ádep-ikramlılıq jaǵınan pák, fizikalıq jaqtan bekkem, ruwxıy jaqtan bay áwladtı tárbiyalawdan mápdar. Bunday áwlad, eń dáslep, ruwxıy ádep-ikramlılıqta qáliplesedi. Oqıwshılardı rawajlandırıw hám ǵamxorlıq, keleshek áwlad táǵdiri menen baylanıslı. Hár qanday jámiyette de ullı mámlekettiń qurılıwı jaslardıń qanday bolıwına, olardıń qanday tárbiya alıwına baylanıslı. Ataqlı ózbek pedagogı Abdulla Avloniy «Tárbiya bizler ushın ya ómir, ya ólim, ya saadat ya apat máselesi» dep jazǵan edi. Tárbiyanıń maqseti haqqındaǵı eń dáslepki oylar xalıq pedagogikasınıń tiykarǵı dereklerinen esaplanǵan xalıq dóretpelerinde bayan etilgen. Xalıq dóretpeleriniń negizgi túrleri dástanlar menen erteklerde, ápsanalar menen naqıl-maqallarda, unamlı qaharmanlar xalıqtıń, watannıń shın azamatı dárejesine kóteriledi. Olar aqıl-parasatlı, adamgershilikli, hújdanlı, tapqır, ras sózli, hadal, uqıplı, miynet súygish, kásip-ónerli, miyrim shápáátli, miriwbetli, qayır saqawatlı, insaplı, qıyınshılıqlardan qorıqpaytuǵın márt etip kórsetiledi. Tuwǵan jerin, xalqın dushpannan qorǵaytuǵın batır, ata-anası hám tuwǵan tuwısqanlarına ǵamxor, adamlarǵa mehriban, gózzal, muxabbatqa opadar, súyiklisine sadıq, sózi menen isi bir, wádesine berk insan, ardaqlı áke, mehriban ana, hadal perzent sıpatında táriyplenedi. Máselen, «Qırıq qız» dástanındaǵı Gulayım obrazı watan, xalıq azamatınıń biyik shıńı, «Alpamıs» dástanındaǵı Gulparshın obrazı ádep-ikramlılıq penen gózzallıqtıń gultajı, «Qoblan» dástanındaǵı Qoblan obrazı mártlik penen batırlıqtıń ájayıp úlgisi etip kórsetilgen h.t.b. Hádisler iliminiń sultanı Imam Buxariy pútkil ómirin ulıwma insanıy, ádep-ikramlıq qádiriyatlardı jaratıwǵa, bekkemlewge hám olardı dúnya musılmanlarınıń kúndelikli turmıs qálpine, minez-qulıq ádetine aylandırıwǵa baǵıshladı. Shıǵısta ekinshi muǵallim ataǵına miyasar bolǵan uzaqtı boljawshı Al-Farabiy X-ásirde- aq oqıtıw hám tárbiyanıń insanıylıq sıpatta bolıw ideyasın alǵa qoydı. Ol óziniń jaratqan pedagogikalıq teoriyalarında jetik insandı jetik jámáát qáliplestiredi degen juwmaqqa keldi. Farabiy jaslardı jetik insan etip tárbiyalawda aqıl hám ádep-ikramlılıq tárbiyanıń rolin, bilimdan adamnıń ádep-ikramlı bolıwın qayta-qayta eskertti. Sonday-aq tárbiya ádep-ikramlılıq tárbiyadan baslanadı. Ádep-ikramlılıq adamnıń bezegi, insanıylıq kelbeti hám ómir mazmunı. Ata-babalarımız balalardı jaslayınan kindik qanı tamǵan Ana-Watanın súyiwge, tuwǵan jerin qásterlewge, xalıqqa hadal xızmet islewge, ata- ananı, jası úlkenlerdi húrmetlewge, jası kishilerge ǵamxor bolıwǵa tárbiyaladı. 705 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Jaslarǵa «El qádirin er biler», «Er jigit el ushın tuwıladı, eli ushın óledi», «Basqa elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» dep násiyatladı. Muxammed payǵambarımız jaslardı kamalǵa keltiriwde ádep-ikram tárbiyasınıń atqaratuǵın wazıypalarına joqarı baha berdi. Ádep-ikramlılıq tárbiya jaslardı jámiyetimiz de qabıl etilgen normalar menen qaǵıydalarǵa muwapıq jámiyetke, tábiyatqa, miynetke, adamlarǵa hám óz-ózine unamlı