ЭВОЛЮЦИЯ ИДЕИ РАЗДЕЛЕНИЯ ВЛАСТЕЙ И МЕХАНИЗМА «СДЕРЖЕК И ПРОТИВОВЕСОВ»: ИСТОРИЧЕСКИЙ АСПЕКТ

Аннотация

In the article, the concept of foreign citizens, the classification of crimes committed by foreign citizens or with their participation, the theoretical and legal basis of the investigation of these crimes, the specific features of some investigative actions conducted in accordance with the criminal procedural legislation of the Republic of Uzbekistan, the use of interpreter services in the investigation of this type of crime, problematic situations arising in relation to them are described. Key words: foreign citizen, stateless person, crime, participation in crime, rights and legal interests, criminal investigation, interrogation, criminal procedural law. ОСОБЕННОСТИ РАССЛЕДОВАНИЯ ПРЕСТУПЛЕНИЙ, СОВЕРШЕННЫХ ИЛИ С ИХ УЧАСТИЕМ ИНОСТРАННЫХ ГРАЖДАН Аннотация. В статье рассмотрены понятие иностранных граждан, классификация преступлений, совершенных иностранными гражданами или с их участием, теоретико-правовые основы расследования этих преступлений, особенности некоторых следственных действий, проводимых в соответствии с уголовно-процессуальным законодательством. Республики Узбекистан, описаны использование услуг переводчика при расследовании данного вида преступлений, проблемные ситуации, возникающие в связи с ними. Ключевые слова: иностранный гражданин, лицо без гражданства, преступление, участие в преступлении, права и законные интересы, уголовное расследование, допрос, уголовно-процессуальное право. 7 67 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ КИРИШ. Чет эл фуқаролари томонидан ёки улар иштирокида содир этилган жиноят ишларини тергов қилиш мамлакатимиз миллий қонунчилиги ва халқаро ҳуқуқ нормалари воситачилигида хорижий давлат қонунларини қўллаш зарурати билан тавсифланади. Шу муносабат билан шуни таъкидлаш лозимки, Ўзбекистон Республикаси амалдаги Конституциясининг 15-моддаси учинчи қисмида Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принцип ва нормалари билан бир қаторда Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқий тизимининг таркибий қисми эканлиги, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг қонунида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаси қоидалари қўлланилиши белгиланган1. Чет эл фуқаролари томонидан ёки улар иштирокида содир этилган жиноятларни тергов қилишда ушбу қоидалар албатта ҳисобга олиниши лозим. Асосий қисм. Ўзбекистон Республикаси томонидан имзоланган халқаро шартномаларга мувофиқ, миллий қонунчилик фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари соҳасидаги халқаро стандартларни ўз ичига олганлиги билан бир қаторда, Ўзбекистон қонунчилигида муносабатлар субъектлари сифатида хорижий фуқаролар учун ҳуқуқ ва эркинликларнинг алоҳида доирасини белгилайдиган нормалар мавжуд. Чет эл фуқароларининг ҳуқуқий мақоми Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, 2021 йил 04 июндаги ЎРҚ-692-сонли «Ўзбекистон Республикасида чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий ҳолати тўғрисида» қонуни, шунингдек фуқаролик ҳуқуқи, оила, жиноят ва жиноят-процессуал қонунчилиги томонидан белгиланади. Янги Ўзбекистоннинг халқаро ҳамжамиятга интеграциялашуви муқаррар равишда ҳуқуқни бирлаштириш билан бирга келади, бу халқаро ҳужжатларни имзолаш ва кейинчалик миллий ҳуқуқ нормаларини халқаро ҳуқуқ нормаларига мувофиқлаштириш шаклида бошқа давлатлар олдидаги мажбуриятларни бажариш орқали эришилади. Бу ҳолат чет эл фуқаролари ёки улар иштирокида содир этилган жиноятларни тергов қилишни ҳуқуқий тартибга солиш масалаларида акс эттирилган хорижий фуқароларнинг ҳуқуқий ҳолатини миллий белгилаш масалаларида ҳам ўз ифодасини топади. Шу билан бирга, чет эл фуқаролари томонидан ёки улар иштирокида содир этилган жиноятларни тергов қилишда халқаро ҳуқуқнинг аҳамиятини камайтирмаган ҳолда шуни таъкидлаш лозимки, фуқаронинг ҳуқуқий мақоми фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари билан шаклланади, бу эса асосида сиёсий ва биринчи навбатда ҳуқуқий характернинг барқарор доимий алоқаси ётадиган фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари билан белгиланади. Фуқаролик деганда шахснинг давлатга қонуний мансублиги тушунилади ва у ҳам ҳуқуқ, ҳам мажбуриятларни ўз ичига олади. Шу билан бирга, халқаро ҳуқуқ инсоннинг фуқаролиги бўлган давлат билан, бу шахснинг бошқа давлат ҳудудида жойлашган ҳуқуқ ва мажбуриятлари билан узвий боғлиқлигини ва биринчи навбатда, давлатдан ёрдам олиш 1 Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.05.2023 й., 03/23/837/0241-сон. Тошкент 2023. 3-Б. 7 68 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ҳуқуқини таъминлайди. Бу чет эл фуқароларига дипломатик ва консуллик ваколатхоналари мансабдор шахслари билан учрашиш ҳуқуқини берувчи консуллик шартномалари ва конвенцияларида ўз ифодасини топган. Бошқа давлат фуқаросининг Ўзбекистонда яшаши уни фуқаролиги бўлмаган ҳолатга келтирмайди, шахс тегишли давлат ф