ТВОРЧЕСКОЕ НАСЛЕДИЕ АКАДЕМИКА АЗИЗХАНА КАЮМОВА

Аннотация

In this article, the biography, creative and scientific heritage of Academician, Navoiist Azizkhan Qayumov's creative activity is highlighted. Key words: Academician Azizkhan Qayumov, scientific research, creative activity, biography. ТВОРЧЕСКОЕ НАСЛЕДИЕ АКАДЕМИКА АЗИЗХАНА КАЮМОВА Аннотация. В данной статье освещены биография, творческое и научное наследие академика, навоиста Азизхана Kаюмова. Ключевые слова:: Академик Азизхан Kаюмов, научные исследования, творческая деятельность, биография. Qoʻqonlik mashhur oʻqituvchi Poʻlatjon Qayumiy xonadonida 1926 yilning 19 yanvar kuni dunyoga kelgan Azizxon oilada uchinchi farzand, ikkinchi oʻgʻil edi. Bu maʼrifatparvar oiladan keyinchalik ikki mashhur adabiyotshunos yetishib chiqishi bejiz boʻlmagan. A. Qayumov Qoʻqondagi 3-oʻrta maktabda mohir muallimlar qoʻlida tahsil koʻrish bilan birga, bolalikdan sheʼrga havasi tufayli Oʻzbekiston xalq shoiri Charxiy domlaga ham shogird boʻlgandi. II Jahon urushi yillarida Oʻrta Osiyo Davlat Universiteti (hozirgi OʻzMU)ning sharq tillari fakultetiga oʻqishga kiradi . Bu yerda ham Bertels, Arends kabi mashhur sharqshunoslardan taʼlim oladi. Akademik V. Yu. Zohidov yosh Azizxondagi iqtidorni koʻrgach, u hali talaba ekaniga qaramay, OʻzR FA Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutiga ishga taklif qiladi va shu yerda u ish faoliyatini ilmiy xodim, ilmiy kotib boʻlib davom ettiradi. Keyinchalik Aziz Poʻlatovich fan, taʼlim va madaniyat sohasidagi turli yuqori lavozimlarda ishlagan yillarida doimo oʻzbek fani, madaniyati va maʼrifati yoʻnalishida halol va samarali ishlarni amalga oshirib bordi. OʻzR FA H. Sulaymon nomli Qoʻlyozmalar institutidagi koʻp yillik (1979–1998) rahbarligi davomida esa adabiy manbashunoslik va matnshunoslik sohasida oʻziga xos ilmiy maktab va muhit yarata oldi. Hozirda Respublikamizning turli ilmiy tadqiqot muassasalari va oliy taʼlim dargohlarida mehnat qilib, fan va maorif rivojiga hissa qoʻshgan va qoʻshib kelayotgan koʻplab olimlar chin maʼnoda domlaning shogirdlaridir. Ustoz Alisher Navoiy nomidagi Davlat adabiyot muzeyida yetakchi ilmiy xodim sifatida yoshlarga murabbiylik qilib va ilmiy jabhada oʻrnak boʻlib kelgandir. 1954 yilda nomzodlik, 1962 yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan Azizxon Qayumov 1995 yilda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi etib saylandi. 1 37 3 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ustoz Azizxon Qayumov qamrovi keng olim edi. U adabiy merosimizning koʻp asrlik sahifalari bilan yosh avlodni bahramand qilishdek ezgu maqsadni koʻp yillardan beri amalga oshirgan. Azizxon Qayumovning ijodiy merosi juda katta salmoqli o’rinni egallaydi. Jumladan: 1.Qayumov, A.Maxmur: O’zbek adabiyoti tarixidan materiallar Ushbu kitobda o’zbek adabiyoti tarixidan materiallar berilgan, bunda shoir Maxmurning ijodiy merosi haqidaa ma’lumotlar berilgan 2.Qayumov A. G’oziy / A.Qayumov; Muharir. P.Shamsiyev Ushbu kitobda G’oziyning ijodini o’rganish haqida ma’lumotlar berilgan 3. Qayumov, A. Beruniy va adabiyot Taniqli adabiyotshunos Aziz Qayumovning Beruniy va adabiyot risolasida buyuk olim va mutafakkir Abu Rayhon Beruniyning adabiyotga va san’atga oid fikrlari, kuzatishlari, qarashlari bayon qilingan. 4. Qayumov, A. Saddi Iskandariy: Alisher Navoiy haqida. Filologiya fanlari doktori, professor A. P. Qayumov ushbu risolada Alisher Navoiyning dostonnavislikdagi mahoratini hamda falsafiy fikrlarini ilmiy tahlil qilib bergan. 5. Qayumov, A. Alisher Navoiy: Ajoyib kishilar hayoti Ushbu kitobda Alisher Navoiy hayoti va ijodi haqida lavhalar berilgan. Kitob keng kitobxon ommasiga mo‘ljallangan. 6. Qayumov, A. Farxod va Shirin sirlari: Ezgulik va sevgini ulug‘lovchi motivlar . Ushbu kitobda Aziz Qayumovning Farxod va Shirin sirlari haqidagi ma’lumotlar berilgan. 7. Qayumov, A. Ishq vodiysi chechaklari Ushbu kitobda ulug‘ shoir Alisher Navoiyning “Layli va Majnun”, “Sab’ai sayyor” asarlari o‘ziga xos ommabop tilda tadqiq etiladi. 8. Qayumov, A. Abu Rayhon Beruniy. Abu Ali ibn Sino. Filologiya fanlari doktori Aziz Qayumov ushbu kitobini O‘rta Osiyolik ulug‘ olimlar Abu Rayhon Beruniy va Abu Ali ibn Sino hayoti va ijodiga bag‘ishlagan. 9. Qayumov, A. Nazm va tafakkur quyoshi: Jomiy vafotining 500 yilligiga 1992 yilda ulug‘ shoir va mutafakkir, Alisher Navoiyning ustozi va do‘sti Abdurahmon Jomiy vafotiga 500 yil to‘ldi. Mazkur risolada Jomiyning hayot yo‘li, uning Navoiy bilan hamkorligi va do‘stligi badiiy bo‘yoqlarda bayon etilgan. 10. Qayumov, A. Amir Temur qissalari. Ushbu risolada Amir Temurga oid ba’zi qo‘lyozma va toshbosma qissasalar to‘g‘risida so‘z boradi. 11. Qayumov, A. Ahmad Farg‘oniy: broshyura . Buyuk bobokalonimiz Ahmad al - Farg‘oniy astronomiya, falsafa kabi aniq fanlar bo‘yicha o‘z davrida olamshumul ishlarni amalga oshirganlar. Mazkur kitobda bobomizning hayoti va ilm - fan sohasida amalga oshirgan ishlari haqida hikoya etadi. Azizxon Qayumov domlaning milliy adabiyotsh