РЕАЛИЗАЦИЯ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА В ОБЕСПЕЧЕНИИ ФИНАНСОВОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ВЫСШИХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ

Аннотация

The article analyzes the modern theories of financial independence of higher education institutions and introduction of public-private partnership and their specific aspects. Scientific conclusions about the role of state and state budget funds in financing the higher education system have been formed. Based on research, scientific proposals and recommendations aimed at providing financial independence to the higher education system and improving the role of the state in its financing have been developed. Key words: higher education institution, financial management, financing, financial independence, introduction of financial independence, education fee, higher education market. РЕАЛИЗАЦИЯ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА В ОБЕСПЕЧЕНИИ ФИНАНСОВОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ВЫСШИХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ Аннотация. В статье анализируются современные теории финансовой независимости высших учебных заведений и внедрения государственно-частного партнерства и их особенности. Сформированы научные выводы о роли средств государства и государственного бюджета в финансировании системы высшего образования. На основе исследований разработаны научные предложения и рекомендации, направленные на обеспечение финансовой независимости системы высшего образования и повышение роли государства в ее финансировании. Ключевые слова: высшее учебное заведение, финансовый менеджмент, финансирование, финансовая независимость, введение финансовой независимости, плата за обучение, рынок высшего образования. Oliy taʼlim tizimi yuqori texnologiya, malaka, tajribalar va fiskal cheklanishlar doirasida davlat majburiyatlari saqlanib qolinishi o'rtasida to'qnashuvlarga duch keladi. Oliy taʼlimning boshlang'ich va o'rta taʼlim tizimidan farqli jihati uning bozor iqtisodiyoti qonunlariga bo'ysinib ishlay olish imkoniga ega ekanligidir. Unda o'zaro raqobat va narx omilining muhim ahamiyatga 1 32 8 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ega ekanligi tizimda moliyaviy menejmentning zaruriy kategoriya sifatida vujudga kelishini asoslaydi. Oliy taʼlim tizimini moliyalashtirish nafaqat inson kapitalini rivojlantirish, balki mamlakatni uzoq istiqbolda geosiyosiy maydondagi obro'yini mutahkamlashga xizmat qiluvchi omillardan bo'lib hisoblanadi. XXI asrda jahon iqtisodiyoti, global munosabatlar keskin o'zgarishlar va o'ta mohirona yondashuv, tajribani talab etayotgan tizimga aylandi. Bu esa. Yuqori bilim va malakalarni talab etishi bilan oliy taʼlimga bo'lgan, ayrim hollarda umuman o'rganilmagan talablarni yuzaga kelishiga zamin hozirladi. Shu bilan birga, sunʼiy intellekt nazariyasining vujudga kelishi va undan sanoat inqilobining to'rtinchi bosqichida keng ko'lamli foydalanish tendensiyasi oliy taʼlim bozorida moliyaviy qarorlar qabul qilishni ham tubdan qayta ko'rib chiqishning dolzarbligini ko'rsatib berdi. Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish – keng imkoniyatlar garovidir. Darhaqiqat, yoshlarni har tomonlama yetuk kadr qilib tarbiyalash, ularga yetarlicha bilim hamda tajriba orttirish imkonini yaratish bugungi kunda har qachongidan dolzarb vazifa sifatida qaralmoqda. Bunday vaziyatda, avvalo, oliy ta'lim tizimini isloh qilish eng muhim vazifalardan biridir. Oliy ta’lim muassasalari asosan respublika budjet ta’minotida bo‘lishiga qaramay budjetdan tashqari moliyaviy mablag’larni topish, uni oliy ta’lim tizimiga yo‘naltirish masalalari ham dolzarblik kasb etmoqda. Bu esa o‘z navbatida oliy ta’lim tizimi faoliyatini moliyalashtirish tizimining samaradorligi oshirish maqsadida oliy ta’lim muassasalarini nafaqat o’quv faoliyati bilan, balki ilmiy va innovatsion faoliyatni tijoratlashtirish, shuningdek qo’shimcha moliyaviy manbalarni izlab topishga asos bo‘ladi. Hozirgi kunda oliy ta’lim muassasalari faoliyatini rivojlantirish, ularga moliyaviy faoliyatida erkinliklar berish, ularni bosqichma bosqich o’zini o’zi moliyalashtirish tizimiga o’tkazish jarayoni olib borilmoqda. Hozirgi kunda mamlakatimizda 36 ta oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berilgan hamda ularga moliyaviy mablag’larni boshqarishda bir qator erkinliklar berilgan. O‘zbekistonda “Moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim muassasalarida davlat buyurtmasi (davlat granti) asosida kadrlar tayyorlash uchun davlat budjetidan moliyalashtirish tartibini tasdiqlash to‘g‘risida”gi hukumat qarori qabul qilindi. Hujjat bilan moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim muassasalarini bir talaba uchun to‘g‘ri keladigan o‘rtacha xarajat miqdoridan kelib chiqib moliyalashtirish tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. U quyidagilarni tartibga soladi: moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalariga moliya yili uchun ajratiladigan budjet mablag‘lari hajmini aniqlashda qo‘llaniladigan xarajatlar bazaviy normativlari; moliya yilida xarajatlarning bazaviy normativlarini qo‘llash yo‘li bilan moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalari uchun budjet mablag