ВОПРОСЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ВУЗОВ И РЕАЛИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА В ИТ

Аннотация

This thesis discusses the necessity and prospects of introducing financial independence in higher education institutions and the introduction of public-private partnership. Key words: higher education institution, financial independence, public-private partnership, academic independence. ВОПРОСЫ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ ВУЗОВ И РЕАЛИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННО-ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА В ИТ Аннотация. В данной диссертации рассматриваются необходимость и перспективы внедрения финансовой независимости в высших учебных заведениях и внедрения государственно-частного партнерства. Ключевые слова: высшее учебное заведение, финансовая независимость, государственно-частное партнерство, академическая независимость. Taʼlim sohasi taraqqiyoti koʻpincha moliyalashtirish koʻlami va olingan moliyaviy sohasidagi islohotlarni moliyalashtirish koʻlami bir-biridan tubdan farq qiladi. Baʼzi mamlakatlar kam mablagʻ talab qiladigan islohotlarni tanlasalar, boshqa mamlakatlar katta moliyaviy Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oliy va oʻrta maxsus taʼlim tizimiga boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 11-iyuldagi 558 bir necha oliy oʻquv yurtlariga sinov-tajriba tariqasida moliyaviy mustaqillik berildi va tajriba oʻzining ijobiy samarasini berdi. Hujjat bilan moliyaviy mustaqillik berilgan davlat oliy ta’lim muassasalarini bir talaba uchun to‘g‘ri keladigan o‘rtacha xarajat miqdoridan kelib chiqib moliyalashtirish tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. U quyidagilarni tartibga soladi:  moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalariga moliya yili uchun ajratiladigan budjet mablag‘lari hajmini aniqlashda qo‘llaniladigan xarajatlar bazaviy normativlari;  moliya yilida xarajatlarning bazaviy normativlarini qo‘llash yo‘li bilan moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalari uchun budjet mablag‘lari hajmini hisoblash tartibi. Moliya yili uchun OTMga ajratiladigan budjet mablag‘lari hajmini aniqlashda quyidagi xarajatlar bazaviy normativlari qo‘llaniladi:  professor-o‘qituvchilar hamda boshqaruv, texnik, xizmat ko‘rsatuvchi va o‘quv- yordamchi xodimlar mehnatiga haq to‘lash va rag‘batlantirish bilan bog‘liq xarajatlari;  bir nafar talabani o‘qitish uchun joriy xarajatlar;  boshqa xarajatlar (kommunal xizmatlar, o‘qitish xarajatlari, joriy ta’mirlash) hamda asosiy aktivlarni xarid qilish va kapital ta’mirlash uchun ajratiladigan mablag‘lar;  davlat budjeti mablag‘lari hisobidan moliyaviy mustaqillik berilgan oliy ta’lim muassasalarini moliyalashtirish tartibi. Davlat buyurtmasini moliyalashtirish davlat buyurtmasi (davlat granti) asosida ta’lim olayotgan talabalarni o‘qitishni moliyalashtirish bo‘yicha namunaviy bitimga muvofiq amalga oshiriladi. U buyurtmachi (vazirlik, idora) hamda oliy ta’lim muassasasi o‘rtasida tuziladi. Bitim imzolangandan so‘ng OTM budjet mablag‘lari bo‘yicha xarajatlar smetasini shakllantiradi va tasdiqlaydi. Taʼlim xizmatlari bozorida yangi bakalavriat taʼlim yoʻnalishlari va magistratura mutaxassisliklariga talab yuqoriligini inobatga olib, yangi yoʻnalishlar ochilishi hamda aholiga taʼlim xizmatlarini taklif qilish borasidagi mustaqillik oliy taʼlim muassasasining nufuzini koʻtarilib borishiga hissa qoʻshadi. Oliy taʼlim muassasalarining moliyaviy mustaqilligini kengaytirish, moliyalashtirishning koʻp tarmoqligi, qayta sarmoyalanish tamoyiliga asoslanish esa taʼlim jarayonini jahonning ilgʻor oliy taʼlim standartlariga muvofiqlashtirish borasida qoʻyilgan katta qadamdir. Oliy taʼlim tizimini keng darajada moliyalashtirishni tartibga solish bilan uning yangi talablar va muammolarga mos tarzda javob bera olishiga yoʻl ochiladi. 559 Qabul qilingan qarorlarda kadrlar masalasiga ham keng oʻrin berilgan. Oliy taʼlim muassasalarini moliyalashtirish manbalarini yanada kengaytirish va mavjud mablagʻlardan samarali foydalanishga erishish bilan oliy taʼlim muassasalarining professor-oʻqituvchi va xodimlariga motivatsiya berish tizimi faollashadi. Qarorning mehnatga haq toʻlash miqdori va samaradorlik mezonlariga asoslangan ragʻbatlantirish tartibini mustaqil belgilash kabi bandlari kadrlarning ilmiy potensial darajasini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi. Xorijlik professor-oʻqituvchilar va talabalarni jalb qilinishi oliy taʼlim muassasasini kelgusida jahonning reyting agentliklari tomonidan eʼlon qilinadigan TOP-1000talik roʻyxatiga kiritish uchun amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarini mustahkamlaydi. Oliy taʼlim muassasasini bitirib chiqayotgan istiqbolli yosh bitiruvchilarni magistratura va doktoranturaga yuborish kabi maqsadli harakatlar kelajakda oliy taʼlim muassasasi uchun salohiyatli kadrni tayyorlash imkonini beradi. Moliyaviy mustaqillik berilayotgan davlat oliy taʼlim muassasalariga soliq imtiyozlarini tatbiq etilishi, ijtimoiy soliqning 12 foiz miqdordagi stavkasi qoʻllanilishi va bojxona bojidan ozod qilish boʻyicha berilayotgan imtiyozlar ularning moddiy texnik bazasini yanada boyitish va oliy taʼlim muassasalariga yana