ЧЕРВИ-БАБОЧКИ

Аннотация

This article provides information about butterfly caterpillars, their structure, nutrition, lifestyle and features. The silkworm and its history are covered, as well as its importance in the textile industry. Keywords: Lepidoptera, butterfly worms, Tenthredinidae, mandibles, pigment spots, polyphages, oligophages and monophages, xylophages, Cleorodes lichenaria, Melissoblaptes, Lamoria, Papilio demoleus, oak silkworm, Bombyx mori, Antheraea yamamai, food chain. ЧЕРВИ-БАБОЧКИ Аннотация. В данной статье представлена информация о гусеницах бабочек, их строении, питании, образе жизни и особенностях.Освещается Шелкопряд и его история, а также его значение в текстильной промышленности. Ключевые слова: Чешуекрылые, черви-бабочки, Tenthredinidae, мандибулы, пигментные пятна, полифаги, олигофаги и монофаги, ксилофаги, Cleorodes lichenaria,, Melissoblaptes, Lamoria, Papilio demoleus , дубовый шелкопряд, Bombyx mori, Antheraea yamamai, пищевая цепь. Kapalak qurti - Lepidoptera (kapalaklar) turkumiga mansub kapalaklar tuxumidan chiqadigan hasharotlar lichinkasidir. Kapalak qurtining bosh qismida kuchli sklerotizatsiyalangan integumentlar mavjud. Tananing qolgan qismi yumshoq, katta skleritlarsiz bo‘ladi. Organizmda alohida oilalar, va hatto turlarga xos bo‘lgan qat’iy belgilangan tartibda joylashgan to‘plamlar rivojlangan. Kapalak qurtlari tana o‘lchamlari bir necha millimetrdan (kuyalarda) 12-14 sm. gacha (ba’zi tovusko‘zlarda ) bo‘ladi. 508 Kapalak qurtlari pastki labida kanal sifatida ochiladigan bir juft ipak ajratuvchi bez mavjud bo‘lib, undan ajralib chiqadigan so‘lak havo bilan aloqaga kirishganda yengil ipaksimon iplarni hosil qiladi. Bu esa kapalak qurtiga hayoti davomida pilla o‘rash, himoya to‘ri yasash, barglar va poyalarga osilib turishga yordam beradi. Kapalak qurti intensiv ravishda oziqlanadi va rivojlanish uchun o‘zida ozuqa moddalarini saqlaydi. Ko‘pgina turlarning qurtlari o‘simliklarning yashil qismlari bilan oziqlanadi. Ba’zi qurtlar mevalar, novdalar, yog‘och, lishayniklar, o‘simliklarning o‘lik qismlari, hayvonlar qoldiqlari (yung, patlar, jun), mum va turli boshqa organik moddalar bilan oziqlanadi. Kapalak qurtlarining ba’zi turlari yirtqich hisoblanadi. Kapalak qurtlarning kapalkka aylangungacha bo‘lgan bosqichi bir necha haftadan bir necha yilgacha davom etishi mumkin. Kapalak qurtlar rivojlanib, oxirida g‘umbakka aylanadi va undan keyin yetuk kapalak chiqadi. Tabiatda soxta kapalak qurtlar ham mavjud bo‘lib, masalan, haqiqiy arra chivinlari (Tenthredinidae) oilasiga mansub hasharotlarning lichinkalari tashqi ko‘rinishidan kapalak qurtlari bilan o‘xshashdir Arra chivinlari (Tenthredinoidea) oilasining barcha turlarining lichinkalari, Hymenoptera turkumidagi oilalar guruhi ko‘pincha soxta kapalak qurtlar deb ataladi. Kapalak qurtlardan farqli o‘laroq, arra psevdokapalak qurtlar qorin bo‘shlig‘i II-X segmentlarida rivojlangan qorin oyoqlariga ega bo‘ladi. Kapalak qurti tanasi tuzilishi. 1.bosh 2. ko‘krak 3.qorin 4.tana segmenti 5. shox 6. qorin bo‘shlig‘i (soxta) oyoqlari 7.spirakl (stigma) 8.pektoral (haqiqiy) oyoqlar 9.mandibulalar 509 Kapalak qurtlar tanasi esa bosh, uchta ko‘krak va o‘nta qorin segmentlaridan iborat. Ular turlarining tana shakli juda xilma-xildir. Ko‘pgina hollarda, kapalak qurtining tanasi ko‘proq silindrsimon, sekin-asta qalinlashadigan (masalan,Phytometrinae) yoki ingichkalashadigan (Hylophila) tananing orqa uchi yoki old qismi torayib ketgan va yoki urchuqsimon shakllari (O‘roq qanotli kuya) mavjud. Bundan tashqari, tanasi biroz yassilangan bo‘lishi ham mumkin (barg qurtlari, haqiqiy ipak qurti, kuya). Kapalak qurtlardagi tana shaklining aniqroq variantlari tananing kuchli qisqarishi yoki qalinlashishi bo‘lib, oldingi va orqa uchlari kuchli toraygan, boshi ko‘kragiga tortilgan va oyoqlari qisqa bo‘ladi. Kapalak qurtlar boshining tipik shakli yumaloqdir. Ba’zan u uchburchak to‘rtburchaklar yoki yurak shaklida ham bo‘lishi mumkin. Kapalak qurtlari bosh qismida joylashgan sezgi organi hisoblangan antennalari qisqa va uch bo‘lakli bo‘ladi. Ular boshning yon tomonlarida, ko‘zlar va yuqori jag‘lar o‘rtasida, antenna bo‘shlig‘ida joylashgan. Kapalak qurtlar og‘iz qismlari kemiruvchi tipga kiradi. Yuqori jag‘lar (mandibulalar) yaxshi rivojlangan va kuchli sklerotizatsiyalangan, Ularning apikal chetida odatda ovqatni tishlash yoki kesish uchun ishlatiladigan tishlar mavjud. Kapalak qurtlardagi ko‘rish organlari boshning yon tomonlarida joylashgan oddiy ko‘zlardir. Aksariyat hollarda ular beshta oddiy yoysimon qator shaklda joylashgan. Kapalak qurtlar tanasi yumshoq membranali qobiq bilan o‘ralgan. Shuning uchun ular haddan tashqari harakatchan bo‘ladi. Kapalak qurtlar rangi ularning yashash darajasini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Rangni keltirib chiqaradigan pigmentlar odatda xitinoz qopqoqning kesikulasida yoki uning ostidagi gipodermis qatlamida joylashgan. Kapalak qurtlar rangidagi asosiy elementlar pigment dog‘lari va nuqtalari, shuningdek, tana bo‘ylab o‘tadigan chiziqlard