К содержанию
РецензированоRU2024

ПРОЦЕССУАЛЬНЫЙ СТАТУС ЖЕРТВЫ ПО ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВУ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

ЖАБРЛАНУВЧИНИНГ ПРОЦЕССУАЛ МАҚОМИ · Эгамбердиев Ҳусан Хамза ўғли

Современная наука и исследования · 3 · 2024

Аннотация

In accordance with the criminal procedural legislation of the Republic of Uzbekistan, the existing problem situations that should be studied along with the issues of ensuring the procedural guarantees of the protection of the rights and legal interests of the victim in the criminal process by researching the concept, status and its importance are described. Key words: Victim, rights and legal interests, moral damage, mentally retarded person, criminal-procedural law. ПРОЦЕССУАЛЬНЫЙ СТАТУС ЖЕРТВЫ ПО ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВУ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН Аннотация. В соответствии с уголовно-процессуальным законодательством Республики Узбекистан путем исследования выявлены существующие проблемные ситуации, которые подлежат изучению наряду с вопросами обеспечения процессуальных гарантий защиты прав и законных интересов потерпевшего в уголовном процессе. Описано понятие, статус и его значение. Ключевые слова: Потерпевший, права и законные интересы, моральный вред, умственно отсталый человек, уголовно-процессуальный закон. Сўнги йилларда барча соҳаларда бўлгани каби Жиноят-процессуал қонунчилигига, жумладан, мазкур соҳадаги жабрланувчи институтига ва жабрланувчининг ҳуқуқий мақоми ҳамда унинг ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолатларига киритилаётган ўзгартиш ва қўшимчалар мазкур институтнинг доимий равишда такомиллашиб бораётганидан далолат беради. Жиноят-процессуал қонунчилигига кўра жиноят процесси иштирокчилари деб жиноят ишларини юритиш учун қонунда белгиланган тартибда муайян бир функцияни бажаришга йўналтирилган ва қонун билан белгиланган ваколат, ҳуқуқ ва мажбуриятга эга бўлган орган, мансабдор шахс ва фуқароларга айтилади. 1 27 0 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ўзбекистон Республикаси ЖПКда “процесс иштирокчилари” атамасига жуда кенг тушунча берилиб, у процессда иштирок этувчи барча шахсларни қамраб олади. Ҳар бир процесс иштирокчисининг олдида турган вазифалар ҳамда улар бажарадиган процессуал вазифасининг ҳусусияти бу иштирокчига бериладиган ҳуқуқлар ва уларга юклатиладиган мажбуриятлар ҳажмида ифода этиладиган ҳуқуқий ҳолатни (ҳуқуқий мақомни) белгилайди1. Ҳозирда иштирокчилар мақоми деганда жиноят-процессуал қонунчилигида мустаҳкамлаб қўйилган гумон қилинувчи ва айбланувчи, жабрланувчи ва ҳимоячи, фуқаровий даъвогар ва фуқаровий жавобгар, уларнинг вакилларининг жиноят ишларини тергов қилиш ва кўриб чиқиш босқичидаги ҳолати тушунилади2. Жабрланувчининг процессуал мақоми тушунчаси хусусида сўз юритадиган бўлсак, мазкур муаммони тадқиқ этган олимлар ўртасида якдил фикр мавжуд эмаслигини қайд этиш лозим. Шу нуқтаи назардан қуйида фақат уларнинг айримлари хусусида тўхталиб ўтамиз. Жумладан, В.П.Божьевнинг фикрига кўра, жиноят-процессуал ҳуқуқида жабрланувчи деганда жиноят оқибатида маънавий, жисмоний ёки мулкий зарар кўрган ёхуд шундай зарар етказилиши мумкин бўлган муомалага лаёқатли фуқаро тушунилиши лозим3. Бизнинг фикримизча, В.П.Божьев томонидан берилган таърифга қисман қўшилиш мумкин, чунки мазкур таърифда фақат муомалага лаёқатли фуқаро жабрланувчи сифатида эътироф этилиши мумкин деб кўрсатилган. Ушбу таърифдан шундай хулоса қилиш мумкинки, унга кўра вояга етмаган шахс ёки суд томонидан муомалага лаётқатсиз деб топилган шахслар жабрланувчи бўлиши истисно этилади. Шу нуқтаи назардан мазкур таърифга тўла қўшилиб бўлмайди. Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 54-моддасига кўра, жиноят, худди шунингдек ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши шахсга маънавий, жисмоний ёки мулкий зарар етказган деб ҳисоблаш учун далиллар бўлган тақдирда, бундай шахс жабрланувчи деб эътироф этилиши, бундай шахсни жабрланувчи деб эътироф этиш ҳақида суриштирувчи, терговчи, прокурор қарор, суд эса ажрим чиқариши белгиланган. Бундан ташқари жабрланувчига А.Д.Бойков қуйидагича таъриф берган: “Жабрланувчи – жиноят оқибатида қонун билан қўриқланадиган манфаатларига зарар етказилган ҳамда дастлабки тергов ёки суд томонидан жиноят иши бўйича жабрланувчи деб эътироф этилган жисмоний ёки юридик шахс ҳисобланади”4. Бошқа процессуал олимлардан фарқли равишда Л.В.Брусницын жабрланувчи тушунчасига қуйидагича таъриф беришни таклиф этган: “Жиноят, худди шунингдек ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши маънавий, жисмоний ёки мулкий зарар етказилган, шу билан бирга бундай қилмишларга тайёрланиш ёки уларга суиқасд қилиш 1 Иноғомжонова З.Ф., Тўлаганова Г.З. Жиноят процесси иштирокчилари.Ўқув қўлланма. –Тошкент.: ТДЮИ нашриёти, 2007. -160 б. 2 Ачилов С.М. Возможности усиления защиты прав потерпевшего в уголовном процессе. // Юридик фан ном. дисс. – Тошкент.: 2010 г. –28 б. 3 Божьев В.П. Потерпевший в уголовном процессе. // Автореф. дисс. канд. юрид. наук. – Москва.: 2003г. - С.4. 4 Бойков А.Д. Третья власть в России. Очерки о правосудии, законности и судебной реформе 1990-1996 гг. // - Москва.: 1997 г. 182 б. 1 27 1 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ натижасида шундай

Доказательный фрагмент

«In accordance with the criminal procedural legislation of the Republic of Uzbekistan, the existing problem situations that should be studied along with the issues of ensuring the procedural guarantees of the protectio…»

Образец извлечения

Демо-превью

In accordance with the criminal procedural legislation of the Republic of Uzbekistan, the existing problem situations that should be studied along with the issues of ensuring the procedural guarantees of the protectio… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Victim, rights and legal interests, moral damage, mentally retarded person, Жабрланувчи, умственно отсталый человек, ҳуқуқ ва қонуний манфаатлар, criminal-procedural law., ақли норасо шахс, Потерпевший, уголовно-процессуальный закон., маънавий зиён, права и законные интересы, моральный вред, жиноят-процессуал қонунчилиги.
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники