ДРЕВНИЕ МОНЕТЫ И ИХ МЕСТО В ОБЩЕСТВЕННОЙ ЖИЗНИ

Аннотация

Information and comments are given on the origin of coins and its reasons, trade relations with coins and their role in public life. Key words: Europe, starter, coins of Central Asia, coin, collection, China, India, Sogd, Bukhara, Somani, false, dirham. ДРЕВНИЕ МОНЕТЫ И ИХ МЕСТО В ОБЩЕСТВЕННОЙ ЖИЗНИ Аннотация. В статье представлены сведения и мнения о происхождении монет и его причинах, о том, как осуществляются торговые отношения с монетами, и о ее роли в общественной жизни. Ключевые слова: Европа, стартер, Средняя Азия, монета, коллекция, Китай, Индия, Согд, Бухара, сомони, фальшивый, дирхам. Tangalarni kelib chiqishi, tarixga kelsak tangalar oldin bòlmaganligini asosiy sababi toģ- kon sanoati rivojlanmaganligida hisoblanadi asosiy sabab. Tangalar bòlmagan paytda ibtidoyi jamiyatda ayirboshlash ya'ni natural savdo bòlgan. Ular savdoda masalan gòshtga va hokazo narsa buyumlarni almashgan. Tangalarning kelib chiqishi metallning kashf etilishi va toģ-kon sanoatining rivojlanib borishiga qarab rivojlanagan. Tangalar bòlmagan paytda ham pul munosabatiga yaqin natura kòrinishdagi chiģanoq, itning tish qismi, chòchaqaning dumi va mòyna kabi mahsulotlar pul hisobida bòlgan. Insonlar ehtiyojida metal bir xil segment bo`lib, undan pul sifatda foydalanish osonroq va qulayligi bilan ajralib turgan. Shu sababli ham metallni tanlashadi va maydalab har xil shakllarda foydalanishadi. Pul sifatda foydalanish metallning noyobliga qarab, uning pul hisobidagi narxi balandroq bòlgan. Dunyodagi birinchi tangalar Lidiyada lidiyaliklar tomonidan ishlangan. Ular Kichik Osiyoda yashagan boy va qudratli davlat bòlgan holda iqtisodiyot va xo`jalikni rivojlantirish uchun bir xil narsa orqali sotib olish va sotish kerakligini anglashgan. Shu boisdan ularda birinchi tangalar yaratilgan. Ushbu tangalar 75% oltin va 25% kumushdan iborat qotishma elektrondan yasalgan. Ularning hajmi va shakli loviyaga òxshagan bo`lib, unning nomi Staterlar deb atalgan. Bu tangalarni kòrgan yunonlar ularning afzalliklarini yuqori baholab, òzlari ham ulardan kòchirma tangalar yasashgan. Tangalar tarixning eng yaxshi ashyoviy dalidir chunki oldinda har bir hukmdor zarb etgan tangalar òsha davlatning kuch qudratini va iqtisodiyotini qay darajada ekanligini bildirb turgan. Hukmdorlar òz nomiga atab mis, kumush, oltin tangalar zarb etirgan. Tangalar uzoq òtmishdagi siyosiy, iqtisodiy munosabatlat, 1 25 6 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ dunyoqarash tizimlari, ishonch va e`tiqodlar haqida, badiiy tasavvurlar tòģrisida bebaho ma'lumotlarni òzida saqlaydi. Tangalarning yana bir yaralishiga sabab dehqonchilikdan hunarmandchilik, chorvachilikning ajralib chiqishi tangalar yaralishiga olib keldi. Yevropa tangalari mil. avv. VIII-VII asrlarda Lidiyada va undan keyin, Egina (Yunonistonda) zarb etilib, ularning shakli yumaloqsimon tangalar bòlgan va qulay bòlgan. Oltin, kumush, misdan yasalib ular orasiga har xil qotishma metallar quyilgan. Tangalarni zarb etilishi Yevropa xalqlariga qòl kelgan va ular bozor iqtisodiyotini rivojlantirgan. Shaharlar paydo bòlib, har bir shahar òz tangasini zarb ettirib, bu tangalar avval shahar ichida keyinchalik shahar tashqarisada ham muomalada bòlgan. Shunday tangalar bòlsada, lekin rivojlanishdan orqada qolgan ayrim davlatlar hali ham natura kòrinishi bor edi. Masalan, XII-XIII-asrlarda Rus davlatida ko`p hollarda mòyna pul òrnida ishlatilgan. Qadimgi Italiyada Apollon chashmasi deb atalagan muqaddas buloqdan 300 kg tangalar topilgan. Ular buloq uchun ehson sifatda tashlangan. Qadimgi tarixchilar Gerodot va Ksenofont asarlarida ilk tangalarning oltin va kumushdan bòlganligi haqida aytib òtigan. Yevropada (Konstantinopolda) Аnastasiy I Dikor (491-518 yy) davrida uning nomi bilan qanotli ģalaba xudosi va (Konstatinopol) nomining harf yozilgan kumush tangasi zarb qilinadi. Bu ham tangalar tarixi rivojlanishiga asos bòla oladi. Makedoniyalik Aleksandr tetrodraxmasi miloddan avvalgi 323 yil Aversi-hukmdor boshi òng tomonga burilgan shoh tasviri va reversi uzatilgan òng qòlida qadah tutib taxtda òtirgan Zevs tasviri aks ettirilgan. Kumush tetrodraxma dimetri 28 mm, vazni 17,5 grammni tashkil etgan. Tangalar dizayni òzgarib borishi davrlarga va hukdorlarga qarab òzgarib brogan. Odamlar tangalarni yòqotib qòymaslik uchun òziga qulay qilib zarb qilishgan va dizayn jihatdan turli xil ma`budlar va hayvon tasvirlari tushirilgan tangalar tarqalgan. Ayniqsa misdan zarb qilingan tangalar chunki, misni zarb qilish oson bòlgan. Shu bilan birga soxta tangalar ham chiqqan buning ortidan kòpgina firibgarlar boyib olishgan. Keyinchalik buni oldini olish uchun hukmdor muhri tushurilgan tamģa yordamida zarb qilingan. Shunda ham muhrdan ham nusxa olib ishlab chiqarishgan. Buyuk geografik kashfiyotlardan sòng Gollandlar, fransuzlar, ispanlar turli hududlarga ekspeditsIya uyushtirib, u yerdagi hayotni òrganishdi. Bo`lajak mustamlakalarda tanga òrniga masalan Melan