O‘ktamova Fotimaxon Rustamjon qizi FarDU talabasi

Аннотация

this article can be a useful resource for programmers, computer science students who want to delve deeper into the theoretical foundations of sorting algorithms, as well as readers interested in general technology. With the analysis and examples included in the algorithms, readers will be helped to determine the best methods for efficiently organizing data. The article also includes advanced methods aimed at providing optimizations and high efficiency in the processing processes of algorithms. Sorting algorithms are one of the key concepts in Computer Science and are widely used in data regulation and systematization. Various sorting techniques have been developed to improve efficiency, improve speed, and optimally use memory resources when working with data. In this article, the most popular sorting algorithms, including Selection Sort (selective sorting), Bubble. Keywords: sorting algorithms, Selection Sort, Bubble Sort, Insertion Sort, Quick Sort, Merge Sort, Radix Sort, Time complexity, memory complexity, algorithm efficiency, Programming, Data Structures, system optimization. 269 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 Sorting is generally considered to be the process of ordering a set of data items in ascending or descending order, based on a particular attribute of the data items. Saralashning xususiyatlari: Vaqt murakkabligi: algoritmni ishlatish uchun qancha vaqt ketishini o‘lchash. jarayonning vaqt murakkabligini aniqlash uchun saralash algoritmining eng yomon, o‘rtacha va eng yaxshi ko‘rsatkichlaridan foydalanish mumkin. Xotira murakkabligi: saralash algoritmlari xotira murakkablikka ham ega, bu algoritmni bajarish uchun zarur bo‘lgan xotira miqdori. Barqarorlik: Agar saralashdan keyin teng elementlarning nisbiy tartibi saqlanib qolsa, saralash algoritmi barqaror deyiladi. Bu teng elementlarning asl tartibini saqlash kerak bo‘lgan ba’zi dasturlarda muhimdir. Joyida saralash: joyida saralash algoritmi-bu ma’lumotlarni saralash uchun qo‘shimcha xotirani talab qilmaydigan algoritm. Bu mavjud xotira cheklangan yoki ma’lumotlarni ko‘chirish mumkin bo‘lmaganda muhimdir. Moslashuvchanlik: adaptiv saralash algoritmi-bu ishlashni yaxshilash uchun ma’lumotlarda oldindan mavjud bo‘lgan tartibdan foydalanadigan algoritm. Biror bir ma’lumotni saralash yoki qandaydir qolipga solish juda ham muhim. Sababi, tartibsiz ma’lumotlar bilan ishlash doimo noqulayliklar keltirib chiqaradi va bunday tizim sekin va xatoliklarga moyil bo‘ladi. Saralash algoritmining turlari: 1. Selection sort (Tanlab saralash) 2. Bubble sort (Pufakchali saralash) 3. Insertion sort (Joylashtirib saralash) 4. Quick sort (Tezkor saralash) 5. Merge sort (Qo‘shib saralash) 6. Radix sort Ularning deyarli hammasi (6-sidan tashqari) ma’lumotlarni taqqoslab ko‘rish orqali saralaydi va tayyor saralangan arrayni javob sifatida beradi. Birinchi 3 ta algoritm O(n²) vaqtda ishlasa, 4–5 lari O(nlogn) vaqtda ishlaydi. Algoritmlar bir xil ishni bajarsa va ularning aksariyatining ishlash vaqti ham bir xil bo‘lsa, unda ularning hammasi nimaga kerak degan haqli savol tug‘iladi. Algoritm xilma-xilligiga ikkita asosiy sabab keltirish mumkin: 270 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 Algoritmlarning ishlash vaqtlari har doim ham bir xil bo‘lmaydi va ularning ishlashi qandaydir ma’lum holatlarda o‘zgarib turadi. Ya’ni, umumiy holatda biror algoritmdan yomonroq ishlovchi boshqa bir algoritm, aynan, qandaydir holat uchun undan ko‘ra yaxshiroq ishlashi mumkin. Buni tushunish uchun quyidagi misolni keltiramiz. Bu yerda turli xil saralash algoritmlarining ishlashi vizual holda bir biri bilan taqqoslangan. Birinchi holatda kiruvchi ma’lumotlar, ya’ni saralanishi kerak bo‘lgan ma’lumotlar ixtiyoriy turda va holatda: Bu holatda Heap, Merge, Quick sort kabi algoritmlar o‘z ishini boshidagi 3 ta algoritmdan ko‘ra ancha tez yakunlayapti. Endi esa bu misolga e’tibor bering. Endi saralanishi kerak bo‘lgan ma’lumotlar to‘liq bo‘lmasa ham, deyarli saralangan holatda: Bu holda Insertion sort (birinchi turgani) algoritmi yuqorida aytilgan murakkab algoritmlardan ko‘ra bir necha barobar tez ishlashini ko‘rishingiz mumkin. Yuqorida faqat ikki xil holatni, ixtiyoriy va deyarli saralangan ma’lumotlarni saralaganligini ko‘rish mumkin. Bunday holatlar esa ko‘plab topiladi, masalan teskari saralangan, bir turdagi ma’lumotlar ko‘p yoki kam bo‘lgan va h.k ma’lumotlarni saralash. Har bir holat uchun ma’lum bir algoritmlar qolganlaridan ko‘ra tezroq yoki sekinroq ishlab qolishi mumkin. Ikkinchi sabab sifatida esa, albatta, saralash algoritmining xotiradan qo‘shimcha joy egallashi va uning turg‘unlik xususiyati inobatga olinadi. Saralash algoritmlarida turg‘unlik (stability) deganda, ikkita bir xil elementning ilk holatdagi bir biriga nisbatan o‘rninini saralashdan keyin ham saqlab qolishiga aytiladi. 271 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLU