Казоқов Р.Т. Катта ўқитувчи., ЎзДЖТСУ. Бобомурадов Б.Қ. Катта ўқитувчи., ЎзДЖТСУ.

Аннотация

This article describes methods that help overweight people improve their health, and also reveals methodological aspects of using physical education and sports elements. Key words: sport, weight, index, obesity, exercise, fat. system. population. ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ СРЕДСТВ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И СПОРТА В УКРЕПЛЕНИИ ЗДОРОВЬЯ НАСЕЛЕНИЯ Аннотация. В данной статье разработана методика тренировки юношей весовой категории, а также изложены методические средства физического воспитания и элементы спорта. Ключевые слова: спорт, вес, индекс массы тела, ожирение, упражнения, нет, список, населения. 4 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Мавзунинг долзарблиги. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг 2016 йилда эълон қилган маълумотларига кўра, ер юзида 18 ёшдан катталар орасида 1,9 млрд нафардан кўпроқ одам ортиқча вазн билан яшайди (ҳозирда бу соннинг янада ортганини бемалол тахмин қилиш мумкин). Улардан 650 млндан кўпроғида семизлик бор. Ортиқча вазн ёки семизлик асосан ривожланган давлатларда жиддий муаммога айланган. Хусусан, республикамизда ҳам мазкур муаммо соғлиқни сақлаш тизимида жиддий оқибатларни юзага келтирмоқда. Семизлик, асосан унинг абдоминал (қорин соҳасидаги) шакли кўплаб касалликларнинг келиб чиқишида муҳим рол ўйнаши сўнгги йилларда олиб борилган илмий изланишлар натижасида ўз исботини топди. Мамлакатимизда ушбу касалликнинг тобора ошиб бораётганлиги статистик маълумотларда ўз аксини топмода. Юртбошимиз Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг 2020 йил 20 октябрдаги ПФ 60-99 сон “Соғлом турмуш тарзини хаётга кенг тадбиқ этиш ва оммавий спортни янада ривожлантириш чора- тадбирлари тўғрисидаги” Фармони айнан ушбу масалага қаратилган бўлиб мамлакатимиз ахолисини жисмоний тарбия ва спортга жалб қилиш бўйича қатор мақсад ва вазифалар белгилаб берилган[1]. Тадқиқот мақсади. Ортиқча вазнга эга инсонларни саломатлигини мустахкамлашга қаратилган маълумотларни умумлаштириш орқали реаблитацион чора тадбирлар бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Тадқиқот усуллари. Илмий, ўқув ва услубий маълумотларни, интернет манбаларини тахлил қилиш,педагогик кузатиш. Тадқиқот натижалари ва уларнинг мухокамаси. Соҳага оид адабиётларда ёзилишича, 55 ёшдан кичик бўлган 3-даража семизлиги бўлган одамларда 2-тур қандли диабет билан касалланиш хавфи шу ёшдаги нормал тана вазнида бўлган одамларга нисбатан эркакларда 18, аёлларда 13 марта юқори бўлади. 55 ёшдан кичик ёшдаги ортиқча тана вазни бўлганларда қандли диабет хавфи, худди шу ёшдаги нормал тана вазнлиларга нисбатан 3-4 баравар юқори бўлади. Гипертония касаллиги хавфи эса 55дан кичик ёшдаги нормал тана вазнлиларга нисбатан ортиқча тан вазнлиларда 1,6 марта, 1-даража семизлиги бор шахсларда 2,5-3,2 марта, 2-3-даража семизлиги бор шахсларда 4-5,5 марта юқори бўлади [2,3]. Бунда организмда энергия баланси бузилади. Birlamchi Organizm energetik jihatdan qabul qilgan kilokaloriyani sarflash orasida munosabatni buzilganligi va kilokaloriya organizmda butunlay sarflanmasligi кузатилади. 4 57 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Тез-тез ва узоқ вақт давомида қондаги қанд миқдорининг кўтарилиши, истеъмол қилинаётган энергия сарф қилинаётган энергиядан кўпроқ бўлиб юриши натижасида организмда ортиқча даражада ёғ тўқимаси шаклланиб боради. Semizlikning 4 darajasi farqlanadi: I-daraja - 29% tana vazni ideal tana vaznidan oshishi. II - daraja - 30-40% ga tana vazni ideal tana vaznidan oshishi. III - daraja-50-99% ga tana vazni ideal tana vaznidan oshishi. IV-daraja - 100% va undan yuqori tana vazni ideal tana vaznidan oshishi Бунда аввало семизликка чалинган кишиларни тиббий кўрикдан ўтказиб тана массаси индексини ўрганиш лозим(1-расм). 1-расм. Тана массаси индекси бўйича таснифлаш.С.С.В маълумоти) Кўплаб Бу жараённи мухимлиги шундаки тўғри овқатланиш ва жисмоний машқларни тадбиқ қилишда организм хусусиятларини қатъий назоратга олиш лозим. Демак қуйидаги омилларни инобатга олган холда жараённи ташкил этиш лозим: - семизлик даражаси(1,2,3,4) - спорт билан шуғулланган ва шуғулланмаганлиги - кассалик тарихи - ижтимоий холати. Демак овқатланиш бўйича қуйидаги омилларга алохида эътибор қаратиш лозим: - гликемик индекси (истеъмол қилинганидан кейин қондаги қанд миқдорини ошириш даражаси) паст бўлган ва озуқавий толага бой озиқ-овқат маҳсулотларини кўпроқ истеъмол қилиш керак. 4 58 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ - семизликка олиб келувчи ва биз кўп истеъмол қиладиганимиз яна бир зарарли маҳсулот бу шакар ва шакар қўшилган егуликлардир. У истеъмол қилингандан кейин овқат ҳазм қилиш трактида тез сингади, тезда қонга сўрилади ҳамда қондаги қанд миқдорини тез ва кўпроқ оширади. Мазкур муаммони бартараф этишда жисмоний ва спорт билан мунтазам шуғулланиш катта самара беради. Воситаларни қўллаш борасида тўхталсак спо