BOSHLANGʻICH SINFLARDA MATEMATIKADAN SINFDAN TASHQARI ISHLAR To'xtayeva Aziza Davron qizi GulDPI "Pedagogika" fakulteti 3-bosqich talabasi.

Аннотация

The role, importance and methodology of extracurricular activities in mathematics in primary grades are widely covered. Keywords: primary grade, mathematics, extracurricular activities, circle, quiz. ВНЕКЛАССНЫЕ ЗАНЯТИЯ ПО МАТЕМАТИКЕ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ Аннотация. Подробно освещены роль, значение и методика организации внеклассной работы по математике в начальных классах. Ключевые слова: начальная школа, математика, внеклассная работа, кружок, викторина, логическое мышление, методика, творчество. Ta'lim tizimining eng muhim bo'g'inlaridan biri — boshlang‘ich sinflardir. Aynan shu bosqichda o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan munosabati shakllanadi, fanlarga qiziqishi ortadi. Matematika fani esa o‘quvchining tafakkuri, mantiqiy fikrlashi va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantiruvchi asosiy fanlardan biridir. Bu bosqichda dars mashg‘ulotlari bilan bir qatorda, sinfdan tashqari ishlarning ahamiyati ham beqiyosdir. Bunday ishlar orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, fan bo‘yicha chuqur bilim olish va ijodiy yondashuv kabi ko‘nikmalar shakllanadi. Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda matematikadan sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishning maqsadi, usullari va ularning natijadorligi tahlil qilinadi. 1. Sinfdan tashqari ishlarning maqsadi Boshlang‘ich sinflarda matematika fanidan sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishning asosiy maqsadi – o‘quvchilarda matematika faniga bo‘lgan qiziqishni oshirish, ularni mustaqil fikrlashga, izlanishga, ijodiy yondashishga o‘rgatishdan iborat. Bu orqali o‘quvchilarda bilimni mustahkamlash, nazariyani amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalari rivojlanadi. 2. Sinfdan tashqari ishlarning vazifalari - o‘quvchilarning matematik tafakkurini rivojlantirish; - darsdan tashqari vaqtda ham fan bilan shug‘ullanish imkoniyatini yaratish; - iqtidorli bolalarni aniqlash va rivojlantirish; - guruhiy ishlash, jamoada fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish; - o‘quvchilarda mustaqil ishlash, mas’uliyatni his qilishni o‘rgatish. 3. Sinfdan tashqari ishlarning shakllari Sinfdan tashqari ishlar turli shakllarda olib borilishi mumkin. Ularga quyidagilar kiradi: 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ - matematik to‘garaklar: darsdan so‘ng o‘quvchilarning bilimlarini chuqurlashtirishga xizmat qiladi. - matematik kechalar: fan haftaligi doirasida tashkil etilib, ko‘ngilochar va ilmiy tadbirlar uyg‘unlashadi. - mantiqiy o‘yinlar va musobaqalar: o‘quvchilarning aqliy faolligini oshiradi. - matematika viktorinalari va tanlovlari: sog‘lom raqobat muhitini yaratadi. - ko‘rgazmalar: o‘quvchilarning ijodiy yondashuvini namoyon etish imkonini beradi. 4. O‘qituvchining roli Sinfdan tashqari ishlarda o‘qituvchi – tashkilotchi, yo‘naltiruvchi va rag‘batlantiruvchi rolini bajaradi. O‘qituvchi quyidagilarga e’tibor qaratishi zarur: - o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlarini inobatga olish; - faoliyatni bosqichma-bosqich rejalashtirish; - rag‘batlantirish va qiziqtirish metodlaridan foydalanish; - har bir o‘quvchining individual qobiliyatini hisobga olish. 5. Amaliy faoliyatdan misollar Masalan, 2-sinf o‘quvchilari bilan “Qo‘shish va ayirish” mavzusini mustahkamlash maqsadida “Topishmoqlar dunyosi” deb nomlangan o‘yin o‘tkaziladi. Har bir to‘g‘ri yechim uchun o‘quvchiga yulduzcha beriladi. Eng ko‘p yulduzcha to‘plagan bola faxriy yorliq bilan taqdirlanadi. Yoki 4-sinfda matematik viktorina o‘tkazilib, o‘quvchilar 3 guruhga bo‘linib, savollarga javob berish orqali ball to‘plashadi. Bunday tadbirlar bilimni mustahkamlash bilan birga, o‘quvchilarda jamoaviylik, faollik va liderlik fazilatlarini rivojlantiradi. 6. Metodik yondashuvlar Metodik jihatdan sinfdan tashqari ishlar quyidagi tamoyillarga asoslanadi: - tarbiyaviylik va o‘quvchanlik uyg‘unligi; - qiziqarli va motivatsion yondashuv; - tashkiliy soddalik va mazmunan boylik; - o‘quvchilarning faolligi va mustaqilligini oshirish. Sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish va o‘tkazish asоsida quyidagi qоidalar yotadi. 1. Sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar o‘quvchilarning darsda оladigan bilimlarini, malaka va ko‘nikmalarini hisоbga оlgan hоlda o‘tkaziladi. 2. Sinfdan tashqari ish ixtiyoriylik, tashabbuskоrlik prinsiplari va o‘quvchilarning harakatlari asоsida tuziladi, hamda o‘quvchilarning individual talablarini qanоatlantirish maqsadida o‘tkaziladi. 3. Sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar o‘tkazish shakliga ko‘ra darslardan farq qiladi va ko‘pincha qiziqarlilik xarakteriga ega bo‘ladi. Bоshlang‘ich sinflarda matematikadan sinfdan tashqari mashg‘ulоtlar uyushtirishdagi dastlabki qadam qiziqarli matematika sоatlari va daqiqalaridir. O‘quvchilar qiziqarli matematika sоatlarida оdatdagi darslarga qaraganda kamrоq charchaydilar va ko‘tarinki ruh bilan ishlaydilar. Bunday mashg‘ulоtni tashkil qilish va jihоzlash qiziqarli va ravshan bo‘lishi kerak. Bu malakalarda qiziqarli matematikaga dоir ko‘rsatma qurоllar: sanash jadvallari, figuralarni sanash, devоriy оyna fоrmasidag