Xalqaro ilmiy - amaliy konferensiyasi, 2025-yil 24-aprel NEYRODIDAKTIKA – PEDAGOGIKANING AMALIY SOHASI SIFATIDA Bahriyeva Gulhayo Nurillo qizi TMCI insitituti Pedagogika va psixologiya kafedrasi o’qituvchisi

Аннотация

This article analyzes the importance, essence, and opportunities of neurodidactics as a practical field of pedagogy. It discusses the practical significance of neurodidactics, emphasizing brain-based learning and information processing mechanisms aimed at enhancing educational effectiveness. The article highlights the advantages of employing multisensory teaching, mindfulness techniques, metacognitive strategies, and gamification in organizing the educational process. It is argued that the effective implementation of these methods in pedagogical practice significantly improves students' learning motivation, attention, and cognitive functions. Keywords: Neurodidactics, pedagogy, practical pedagogy, multisensory learning, mindfulness, metacognitive strategies, gamification, educational effectiveness, cognitive functions. Kirish. Ta’lim jarayonida yuqori samaradorlikka erishish uchun inson miyasining tabiiy mexanizmlarini chuqur tushunish muhimdir. Bu esa pedagogika fanida yangi yondashuvlar, jumladan neyrodidaktikaning rivojlanishiga zamin yaratdi. Neyrodidaktika ta’lim jarayonini inson miyasining o‘ziga xos xususiyatlariga moslashtirish orqali o‘quvchilarning bilim olish jarayonini optimallashtiradi. Neyrodidaktikaning pedagogik mohiyati. Neyrodidaktika pedagogika va neyropsixologiya fanlarining kesishmasida shakllangan sohasi bo‘lib, uning asosiy vazifasi ta’lim jarayonini inson miyasining tabiiy bilim olish mexanizmlariga muvofiq tashkil etishdir. Bu yo‘nalishda amalga oshirilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, miya faoliyatiga mos keluvchi metodlar ta’lim samaradorligini oshirish bilan birga, o‘quvchilarning umumiy kognitiv salomatligiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Neyrodidaktikaning asosiy amaliy metodlari: Multisensorli ta’lim. Ushbu metod o‘quv jarayonida bir vaqtning o‘zida ko‘rish, eshitish, sezish, hid bilish va ta’m bilish kabi turli sezgi organlarini faol jalb qilishni nazarda 33 “YANGI O‘ZBEKISTONDA ZAMONAVIY PSIXOLOGIYA VA PEDAGOGIKAGA DOIR MUAMMOLARNI TADQIQ ETISHNING TRANSFORMATSION IMKONIYATLARI” Xalqaro ilmiy - amaliy konferensiyasi, 2025-yil 24-aprel tutadi. Multisensorli yondashuvning samaradorligi uning inson miyasi axborotni turli yo‘llar orqali olganda yaxshiroq eslab qolishi va chuqurroq anglashiga asoslanadi. Masalan, biologiya fanida o‘quvchilarning tabiat bilan bog‘liq mavzularni o‘zlashtirishida nafaqat rasmlar yoki videomateriallardan foydalanish, balki atrof-muhitga chiqib, jonli tabiiy obyektlar bilan amaliy ishlash, tovushlarni tinglash yoki o‘simliklarni ushlab ko‘rish kabi faoliyatlarni ham qo‘llash tavsiya qilinadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, multisensorli ta’lim metodidan foydalangan o‘quvchilar bilimlarni an’anaviy metodlarga qaraganda 30-40 foiz yaxshiroq eslab qoladi. Bundan tashqari, ushbu yondashuv o‘quvchilarning ta’lim jarayoniga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ular olingan bilimlarni kundalik hayotga osonlik bilan tatbiq etishga qodir bo‘ladi. Mindfulness texnikasi. Mindfulness, yoki ongli e’tiborni jamlash texnikasi, o‘quvchilarning diqqatini kuchaytirish, stressni kamaytirish va umumiy emotsional barqarorlikni oshirishga qaratilgan amaliy metoddir. Ushbu texnika o‘quv jarayonida qisqa muddatli meditatsiya, nafas olish mashqlari yoki diqqatni ongli ravishda bir nuqtaga qaratish kabi usullar orqali amalga oshiriladi. Misol uchun, dars boshlanishida bir necha daqiqa davomida ongli nafas olish mashqlarini qo‘llash o‘quvchilarning stress darajasini kamaytirishi, diqqatini jamlash qobiliyatini oshirishi va dars materialini yaxshiroq o‘zlashtirishiga olib keladi. Tadqiqotlar mindfulness texnikasini muntazam qo‘llash natijasida o‘quvchilarning e’tibori, diqqatni jamlash ko‘nikmasi va emotsional boshqaruvi sezilarli darajada yaxshilanganligini ko‘rsatmoqda. Metakognitiv strategiyalar. Metakognitiv strategiyalar o‘quvchilarning o‘z fikrlash jarayonlarini tahlil qilish, baholash va boshqarish qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan pedagogik yondashuvdir. Bu strategiyalar orqali o‘quvchilar o‘z bilimlarini qanday o‘zlashtirayotganliklarini anglab yetadilar, bilim olish jarayonida duch keladigan muammolarni aniqlay oladilar va ushbu muammolarga qarshi samarali yechimlarni ishlab chiqish ko‘nikmasini hosil qiladilar. Misol uchun, metakognitiv strategiyalar yordamida o‘quvchilar mavzuni o‘zlashtirishda nima sababdan qiynalayotganliklarini aniqlay oladi va o‘zlariga mos bo‘lgan o‘quv usullarini tanlay biladi. O‘qituvchi esa o‘quvchilarga fikrlash jarayonlarini qayta ko‘rib chiqish, baholash va qayta shakllantirishga yordam beradigan savol va topshiriqlar orqali ko‘maklashadi. Natijada o‘quvchilarning mustaqil va tanqidiy fikrlash qobiliyati sezilarli ravishda ortadi. O‘yinli ta’lim (gamifikatsiya). O‘yinli ta’lim pedagogik jarayonga o‘yin elementlarini kiritish orqali o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirishga qaratilgan zamonaviy ta’lim metodidir. O‘yin elementlari qiziqarli va interfaol muhit yaratib, o‘quvchilarni bilim olish jarayonida faol ishtirok etishga ra