Murodova Farangiz Asliddin qizi BuxDPI Tillar fakulteti 3-bosqich talabasi.

Аннотация

The article essentially reveals the artistic and methodological aspects of the study of celestial bodies in modern poetry. Celestial symbols such as the moon, star, and sun, which express the psyche of a person, are revealed on the example of the work of a number of poets such as Abdulla Oripov, Halima Ahmedova, Amon Matjon, and Usmon Azim. Keywords: star, sun, image, metaphor, celestial bodies, human psyche. Kirish. Badiiy adabiyotda ilohiy-ramziy tasvirlar, bugungi ijtimoiy hayot bilan bog’liq holatni zamonaviy she’riyatda tasvirlashda uchraydi. She’rlarda shaxsning ruhiyati va kechinmalarini ko’rsastish uchun samoviy jismlari: oy, quyosh, yulduz kabi osmon jismlarining badiiy adabiyotda tasvirlanishi namoyon bo’ladi. Buni ayniqsa Guljamol Asqarova, Zebo Mirzo, Mehrnoz Abbosova, Usmon Azim, Abdulla Oripov, Muhammad Yusuf, Rashid Xo’jamov kabi bir qator ijodkorlarimiz ijododa uchratishimiz mumkin. Tadqiqot obyekti va qo’llaniladigan metodlar Abdulla Oripov, Usmon Azim, Halima Ahmedova, Omon Matjon kabi ijodkorlar ijodida uchraydigan samoviy jismlar va ularning inson ruhiyatini ifodalashdagi badiiy ahamiyati tahlilga olindi. 74 NEW RENAISSANCE 2025 JUNE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 6 Tadqiqot maqsadi zamonaviy o‘zbek she’riyatida inson ruhiy kechinmalarining osmon jismlari talqinida berilishini o‘rganish, hamda quyosh, yulduz va oy timsollarining she’riyatda qo‘llanishini tahlil etishdan iborat. Tadqiqot metodi sifatida mavzuga oid manbalar bilan ishlash va nazariy jihatdan tahlil qilish, taqqoslash, umumlashtirish kabi usullardan foydalanildi. Olingan natijalar va ularning tahlil. Samoviy jismlarning inson ruhiyatini ifodalovchi talqinlarini Abdulla Oripov, Usmon Azim, Halima Ahmedova, Omon Matjon kabi bir qator ijodkorlarning she’rlari misolida tahlilga olindi. “She’r shoir qalbida tug‘ilgan hayotiy tuyg‘ularni ifodalaydi va shu bilan o‘quvchi yuragini rom qiladi. Shoir o‘zi yonmasa, boshqalarni yondirolmaydi, qalb hislarida otash bo‘lmasa, boshqa qalblarga harorat berolmaydi. Bu sehrli otashsiz har qanday she’riy jimjimalardan, badiiy vositalardan, mahoratdan naf yo‘q”, - deydi Erkin Vohidov. Abdulla Oripov esa ana shunday yonib, haqiqatni she’rlarida ifodalaydigan haqiqiy iste’dodli shoirdir. Ko‘k gumbazin bir chetida Bo‘shliqlarga urib bosh, Miltiraydi mitti yulduz, Tanholikdan to‘kib yosh. Atrofida na bir yulduz Na bulut bor, na tuman. Yulduzlarga termulib u Titrab turar sharsimon. Eh, bechora, yashash nechun, Porlamasang, kulmasang. O‘z to‘dangdan nega uchding, Qaytish yo‘lin bilmasang ?! [1,2006] Mahoratli shoir bunda tashbeh, tanosib san’atlaridan o’rinli foydalangani ko’zga tashlanadi. “Tanholikdan to’kib yosh”, “titrab turar sharsimon”, “porlamasang, kulmasang” dagi tasvirlar insonning ruhiy holatini ifodalaydi. Bunda insonning do‘stlik va kurashuvchanligi haqida so‘z boradi. Aynan mitti yulduz tasviri orqali shoir hali o‘z yo‘lini topa olmayotgan insonlarga qiyos qiladi va bu so‘zimiz isobotini mana shu jumla orqali bilishimiz mumkin: Atrofida na bir yulduz Na bulut bor, na tuman. Yulduzlarga termulib u, Titrab turar sharsimon. 75 NEW RENAISSANCE 2025 JUNE INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 6 Ya’ni u hali muallaq. Qaysi tomonni tanlashni bilmaydi, unda bo’shliq bor deb insonning ijtimoiy hayotdagi ichki ruhiy holatini tasvirlaydi. Usmon Azimning “SHE’RLAR” saylanmasiga kiritilgan mazkur she’rida quyosh, osmon bilan bog’liq hayotiy haqiqatning tasvirini uchratamiz. Osmonga ham otgum tosh, Gunohkor bo’lsa quyosh. Gunohkor bo’lsa quyosh, Qaytib tushmagaydir tosh. Osmon ham bo’lib g‘anim, Qaytib tushsa - ne g‘amim! Bir tosh tushsa tushibdi Tog‘day boshimga manim [2, 1995] Bunda gunohkor, aybdor sifatida quyosh va osmonga nisbat berilyapti. Agar aybdor quyosh bo‘ladigan bo‘lsa, toshni eritib yuboradi, ya’ni ayb yopiladi. Agar quyosh toshni eritganini osmon dushman bo’lib aytmasa, mening g‘amim bo‘lmasdi. Bilamizki, quyosh obrazi badiiy adabiyotda an’anaviy obraz bo‘lib, u ijodkorning kayfiyati yoki davr nuqtayi nazari bilan turlicha ma’nolarni anglatib keladi. Zamonaviy o‘zbek she’riyatida quyosh obrazi lirik qahramon ruhiyatining badiiy talqinida faol. Badiiy adabiyotda quyosh insonlarga moddiy nur barobarida ma’naviy nur ulashuvchi ramz sifatida talqin qilinadi. Halima Ahmedovaning “qishloqdan nima olib boray (Ukamning so‘rovi) she’ri bunga misoldir: Kuzning oqshomida osmon xo‘mraygan, Olisda bir yulduz titraydi dilgir. Yechingan daraxtlar talvasasida - Negadir quyoshdan oldim xavotir. Bu to‘rtlik ramzlar orqali so‘zlaydi. Kuz – bu so‘nggi ilinj. Oqshom – qorong‘ulik, tushkunlik ramzi, osmon – qalb ramzi, yulduz – umid ramzi, daraxtlar – odamlar, quyosh – olisdagi qadrdon go‘shasi ekanini anglatadi.[3,2020] Bu misralardan shuni tushunishimiz mumkinki, insonni doimi ilinj qaysidir jihatdan umidlantirib turadi, u oxirgi ilinji qolguniga qadar kurashadi, kichik qilingan harakat kelajakda katta maqsadlarga olib kelishi mumkin. Titray