ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ИННОВАЦИОННОГО КЛАСТЕРА В ПРОМЫШЛЕННОСТИ

Аннотация

The sustainable development of the economy largely depends on the development of innovative organizers. This article covers the issues of organizing innovative clusters in the development of industries. Keywords: national economy, network structurei, industry, agriculture, export, import, diversification, modernization, innovation, cluster. ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ИННОВАЦИОННОГО КЛАСТЕРА В ПРОМЫШЛЕННОСТИ Аннотация. Устойчивое развитие экономики во многом зависит от развития инновационных организаций. В данной статье рассматриваются вопросы организации инновационных кластеров в развитии отраслей промышленности. Ключевые слова: национальная экономика, сетевая структура, промышленность, сельское хозяйство, экспорт, импорт, диверсификация, модернизация, инновации, кластер. Har qanday mamlakatda klasterlarning yaratilishi kichik biznes va yirik korxonalarning innovatsion rivojlanishi uchun kuchli turtki beradi. Shu nuqtai-nazardan kelib chiqqan holda, hozirgi murakkab sharoitda respublika ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini jadallashtirish uchun “...klasterlar faoliyatini har tomonlama rivojlantirish kerak”[1]. Sanoatni klasterlashtirishda innovatsion yondashuvni amaliyotga joriy qilish, ya’ni, innovatsion klasterlarini tashkil qilish maqsadga muvofiqdir. Innnovatsion klasterlar rivojlanishi mavjud sanoat kompaniyalariga ilmiy-tadqiqot natijalarini intensiv ravishda joriy qilish, yirik korxonalar tomonidan qo‘shilgan qiymat zanjiriga kirish uchun yangi kichik va o‘rta korxonalar davlat-xususiy sherikchiligi asosida tashkil etish hisobiga amalga oshiriladi. Zamonaviy iqtisodiyotda klasterli yondashuv hududlar iqtisodiyotini rivojlantirish va tashkilotlarning raqobatbardoshlik hamda innovatsion faollik darajasini oshirishning samarali vositalaridan biri hisob-lanadi, chunonchi, iqtisodiy jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlarning bu boradagi tajribasi haqiqatdan ham, iqtisodiyotni innovatsion jihatdan rivojlantirishda klasterlashtirish amaliyotining o‘rni muhim ekanligidan dalolat beradi [2]. Aksariyat olimlar ta’kidlashicha, barcha klasterlar u yoki bu darajada innovatsion rivojlanishga, innovatsion jarayonni u yoki bu darajada tezlashtirishga hissa qo‘shadi va hatto ularning ba’zilari mazkur vazi-fani bajarishga ixtisoslashganligi bilan ham ajralib turadi. Aynan 1 07 0 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ushbu g‘oya innovatsion klasterlar kontseptsiyasining asosini tashkil qiladi. Innovatsion klasterlar innovatsiyalarga moyil bo‘lib, bu firmalarning o‘z faoliyatlarini tashkil etish va rivojlantirish, mahsulot ishlab chiqarish va ularni sotish jarayonida namoyon bo‘ladi. Ular iqtisodiy sub’yektlarning innovatsiyalarni qabul qilishga moyilligini oshirish, biznesni oqilona tashkil qilish, mahsuldorlikni oshirish kabi afzalliklarini rivojlan-tirishga yordam beradi [3]. BMTning “Kompaniyalarning innovatsion samaradorligini oshirish: siyosiy imkoniyatlar va amaliy vositalar” hisobotida qayd etilishicha, innovatsion klaster innovatsiyalarni yaratishga hissa qo‘shadigan tashkilotlardan iborat ta’minotchi va iste’molchilar hamda ta’lim muassasalari o‘rtasidagi yaqin aloqalar tizimidan tashkil topgan tuzilmani ifoda etadi. Klaster bir-biri o‘zaro bilan hamkorlik qiladigan va raqobatlashadigan tashkilotlarni birlashtiradi hamda ular o‘rtasidagi aloqalar vertikal va gorizontal tavsifga ega bo‘ladi[4]. Fikrimizcha, innovatsion-sanoat klasteri bu - muayyan bir hududda geografik jihatdan mahalliylashgan, bir-birini to‘ldiruvchi, raqobatdosh iqtisodiy sub’yektlar (shu jumladan, ta’minotchi, ishlab chiqaruvchi va iste’molchilar) majmuidir. Bunda klaster sub’yektlari o‘zaro, shuningdek, davlat va mahalliy boshqaruv organlari bilan innova-siyalarni yoyish borasida qulay muhit yaratish, shuningdek, klaster sub’yekt-lari, hududlar va milliy iqtisodiyotning innovatsion faolligini oshirish va raqabatbardoshligini mustahkamlash maqsadida birlashadilar. Innovatsion-sanoat klasterining mazmun-mohiyati, amal qilish tamoyillari va qonuniyatlarini tadqiq qilish natijalari asosida bizning fikrimizcha, innovatsion klasterlarni rivojlantirish modeli quyidagicha bo‘lishi maqsadga muvofiq (1-rasm). 1-rasm. Innovatsion-sanoat klasteri modeli Taklif etilayotgan model klasterning tarkibiy tuzilishi va uning sub’yektlari hamda infratuzilma unsurlari o‘rtasidagi aloqalarni aniqlashga, bu esa, o‘z navbatida, klaster strategiyasini ishlab chiqishga imkon beradi. Bundan tashqari, ushbu modeldan klasterlashning 1 07 1 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ tashkiliy va iqtisodiy mexanizmini shakllantirishda foydalanish mumkin. Klasterni yaratishdan ko‘zlangan asosiy maqsad, muayyan bir iqtisodiy natija- raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishga erishishdan iboratdir, bu, o‘z navbatida, alohida olingan tashkilot samaradorligini oshirishga va umumiy tarzda iqtisodiy tar