катта ўқитувчи-мураббийси. Казоқов Р.Т. Катта ўқитувчи., ЎзДЖТСУ.

Аннотация

This article provides information on the formation of pedagogical skills of students based on the age-related dynamics of physical training indicators in athletes. Keywords: practical, educational and research, determination of training units, diagnostic analysis, correction, processing, obtaining the expected result, rating. ВОЗРАСТНАЯ ДИНАМИКА ПОКАЗАТЕЛЕЙ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВЛЕННОСТИ Аннотация. В статье представлены сведения о формировании педагогического мастерства студентов с учетом возрастной динамики показателей физической подготовленности спортсменов. Ключевые слова: практический, учебно-исследовательский, выявление учебных единиц, диагностический анализ, коррекция, обработка, получение ожидаемого результата, рейтинг. Болаларнинг жисмоний сифатларининг ривожланиш даражасини ўрганиш - спорт педагогикаси бўйича энг ечилиши муҳим бўлган масала. Маълумотлар ҳажмини доимо ва мунтазам ортиб бориши, дарсга тайёргарлик кўриш учун кўп вақт талаб қиладиган ўқув дастурларининг мураккаблиги, тўгаракдаги машғулотлар шуғулланувчиларнинг 4 48 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ҳаракатлантирувчи фаоллигини сезиларли даражада чегаралайди. Бундай шароитларда организмнинг ҳамма органларини ва тизимларини фаоллаштирадиган жисмоний машқлар машғулотлари алоҳида аҳамият касб этади, болалар ва ўсмирлар организмининг функционал имкониятларини сезиларли даражада сафарбар қилинишига хизмат қилади. Шунинг билан бирга, фақат айрим органлар ва тизимларнигина эмас, балки улар ўртасидаги ўзаро таъсирни ҳам қайта қурилиши содир бўлади.Ёшларнинг жисмоний сифатлари нотекис ва турли вақтларда шаклланади, турли ёш даврларидаги ўсиши бир хил бўлмайди. Кўпсонли тадқиқотларда тезлик қобилиятлари ихтисослашганлиги кўрсатилган. Инсоннинг тезлик қобилиятлари даражаси сифати турли: физиологик, биохимик ва бошқа омиллар билан аниқланади. Ўғил болаларда тезлик қобилиятлари натижалари 7-11 ёш даврида энг тезлашган темплар билан яхшиланиб боради. Кейинги йилларда ҳам қисқа масофаларга югуриш натижалари ўсмирларда яхшиланиб бориши давом этади, бироқ, олдинги йиллардагидек юқори темпларда эмас. Муаллиф куч мускуллар ишини бошқариш қобилиятига боғлиқ ҳамда у суяк ва мускул тўқималарининг ўсиши билан чамбарчас алоқада деб ҳисоблайди. Мускул кучи ёш улғайиб борган сайин ўзгариб боради. Мутахассислар унинг энг юқори даражада ўсиши кузатиладиган ёш даври тўғрисида турли маълумотлар келтирадилар. Улар абсолют кучнинг интенсив ўзгаришини 10, 13-14, 16-17 ёшларда кузатганлар. Набатникова М.Я. маълумотларига кўра, жинсий балоғат даврида ўғил болаларнинг аэроб қувват соҳасида (зонасида) чидамлилиги ортмайди ва ҳаттоки бироз камаяди ҳам. Бироқ, бу натижалар Платонов В.Н. томонидан келтирилган маълумотлар билан мос келмайди. Унинг таъкидлашига кўра, чегаравий интенсивликда бажариладиган иш ҳажми 8-10 ёшли болаларда сезиларли даражад ўсади, кейинчалик стабиллашади ва 15 ёшдан кейин яна ўса боради. Турли тест ўтказиш услублари бўйича аниқланган чидамлилик кўрсаткичларини ўзгариш динамикасидаги фарқ таъкидлаб ўтилган. Бу, балки, синалувчилар контингенти ва тадқиқот ўтказиш вақти фарқидан ҳам кўпроқ мактаб гимнастикачи ларининг тадқиқ қилинган ҳаракатланиш қобилиятларини намоён бўлиши асосларида ётган энергетик жараёнларнинг бир хилда эмаслиги билан боғлиқ бўлиши мумкин. Шишкарева Ю.Н. таъкидлашига кўра, ёши улғайиб борган сайин организм томонидан энергияни тежамкорлик билан сарфланиш даражаси кучайиб бораверади ва бу 4 49 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ юқори синф гимнастикачи ларининг чидамлилигини ортишига олиб келади. Турли интенсивликдаги юкламаларга чидамлилик ўзига хос ёшга боғлиқлик динамикага эга. Субмаксимал интенсивликдаги юкламаларда чидамлилик кўрсаткичи 7-11 ёш даврида сезиларли даражада ўзгармайди, бироқ жинсий балоғат даври бошланиши биланоқ ўғил болаларда кескин ортади. Тезкорликни ривожлантириш бўйича олинадиган тажриба (эксперимент) материалларини ишончлилиги учун: ҳаракатнинг соддалиги ва автоматизм даражаси юқори бўлиши керак. Ушбу чегараларни инобатга олиш тезкорликнинг ёшга боғлиқ хусусиятларини таҳлил қилиш учун фойдаланиш мумкин бўлган ишларнинг сонини кескин камайтиради. тАйрим тадқиқотчилар 9 - 10 ёшли болаларда тезкорлик-куч қобилиятларини тестлаш натижаларида энг катта ўсиш, бошқалари эса бундай ўсишни 13- 14 ёшда кузатганлар. Бошқа жисмоний сифатлардан фарқли ўлароқ, инсоннинг эгилувчанлиги ҳаётининг биринчи йиллариданоқ регрессиялана бошлайди, бироқ уни мақсадга йўналтирилган машғулотларни қўллаган ҳолда ривожлантириш мумкин. Организм шаклланиб ва такомиллашиб борган сайин эгилувчанлик нотекис ўзгариб боради. Эгилганда (йиғилганда) умуртқа поғонасининг силжувчанлиги (ҳаракатчанлиги) ўғил болаларда 7 - 10 ёшларда сезиларли ортади, 11-13 ёшли болаларда сезиларли даражада камаяди. Умуртқа поғонаси ёйилганда эса ўғил болаларда 7-14 ёшда ҳаракатча