КЛАСТЕР КАК ОСНОВА ИННОВАЦИОННОЙ СИСТЕМЫ

Аннотация

Searching for new approaches to the organization and management of innovative activities at the country level, as well as creating a favorable environment for the creation, distribution and commercialization of innovations, were considered. Key words: industrial clusters, innovation, entrepreneurship, efficiency, innovative infrastructure, service. КЛАСТЕР КАК ОСНОВА ИННОВАЦИОННОЙ СИСТЕМЫ Аннотация. Рассмотрен поиск новых подходов к организации и управлению инновационной деятельностью на уровне страны, а также созданию благоприятной среды для создания, распространения и коммерциализации инноваций. Ключевые слова: промышленные кластеры, инновации, предпринимательство, эффективность, инновационная инфраструктура, сервис. Kirish. Innnovatsion klasterlar rivojlanishi mavjud sanoat kompaniyalariga ilmiy-tadqiqot natijalarini intensiv ravishda joriy qilish, yirik korxonalar tomonidan qo‘shilgan qiymat zanjiriga kirish uchun yangi kichik va o‘rta korxonalar davlat-hususiy sherikchiligi asosida tashkil etish hisobiga amalga oshiriladi. O‘zbekistonda innovatsion faoliyatni boshqarishda tarmoq yondashuvidan foydalanish ustunlik qiladi, bu esa, o‘z navbatida, milliy iqtisodiyotni innovatsion jihatdan to‘liq yangilashga imkon bermaydi. Respublikada YaIMning fan sig‘imkorligi darajasi hanuz pastligicha qolmoqda. Shu sababli mamlakat miqyosida innovatsion faoliyatni tashkil etish va boshqarishda yangi yondashuvlarni izlash, shuningdek innovatsiyalarni yaratish, tarqatish va tijoratlashtirish borasida qulay muhit yuzaga keltirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etadi. Adabiyotlar tahlili. Zamonaviy iqtisodiyotda klasterli yondashuv hududlar iqtisodiyotini rivojlantirish va tashkilotlarning raqobatbardoshlik hamda innovatsion faollik darajasini oshirishning samarali vositalaridan biri hisob-lanadi, chunonchi, iqtisodiy jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlarning bu boradagi tajribasi haqiqatdan ham, iqtisodiyotni innovatsion jihatdan rivojlantirishda klasterlashtirish amaliyotining o‘rni muhim ekanligidan dalolat beradi. Dunyo xo‘jaligining iqtisodiy rivojlanishida o‘ziga xos o‘ringa ega bo‘lgan jarayon yangi iqtisodiy tushunchalarning kirib kelishi, iqtisodiyotda yangi yuqori texnologik kompyuter- informatsion maxsulotlar ishlab chiqarish, ilm talab maxsulotlarni ko‘plab ishlab chiqarilishi ta’sirida iqtisodiyot tarmoqlari shakllanmoqda. Buning ta’sirida investitsion iqlimni o‘zgarishi, raqobatni rivojlanishi, inson kapitaliga bo‘lgan munosabatning o‘zgarishi, iqtisodiyotni 9 68 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ innovatsion rivojlanishini qo‘llab-quvvatlanishi ta’sirida yuqori texnologik maxsulotlar ishlab chiqaruvchi tarmoqlar qishloq xo‘jaligi tizimida agrosanoat klasterlar tizimi tashkil topadi. Mamlakat qishloq xo‘jaligidagi innovatsion yangiliklar ta’sirida samarali iqtisodiy rivojlanish mexanizmlari sifatida agrosanoat klasterlari faoliyatini tashkil etish va rivojlanishini jadallashtirish sanaladi. Innovatsiyalar to‘g’risidagi dastlabki ilmiy ishlanmalar XX asrning yigirma yilligida Y.SHumpeter tomonidan ishlab chiqilgan. Shu bilan birga “yangiliklar diffuziyasi” deb ham nomlanadi. XX asr oxiridan boshlab dunyo xo‘jaligida ro‘y berayotgan o‘zgarishlar zaminida mamlakatlar iqtisodiyotida yangi xo‘jalik yuritish tizimlarini shakllantirish sanaladi, mahsulot ishlab chiqarish bo‘yicha, geografik yaqin bo‘lgan korxona va ularga hazmat ko‘rsatuvchi tashkilotlarni o‘z ichiga olgan «klaster tizimini» yaratishdan iboratdir. Qishloq xo‘jaligini bugunki kun davr o‘zgarishlaridan kelib chiqqan xolda tashkil etish orqali “klaster”, “klasterizatsiya”, “klaster siyosati” kabi tushunchalar kirib kelmoqda. Qishloq xo‘jaligini klasterlashtirish siyosati mamlakat mintaqalarida qishloq xo‘jaligini yangi tuzilmalarini tashkil topishi orqali maxalliy ishlab chiqaruvchilarning raqobatbardoshligi ortadi va yangi innovatsion impuls ta’sirida qishloq xo‘jaligida yangi maxsulotlar turlarining paydo bo‘lishiga olib keladi. “Klaster – Germaniya iqtisodiyoti rivojlatirib, Evropa Ittifoqi doirasida iqtisodiy o‘sishning motori sifatida maydonga chiqdi. Finlandiya iqtisodiyotida yuqori o‘sish darajasini ko‘rsatdi”1. Shuningdek, “AQSH iqtisodiyotidagi yarmi ko‘p tashkilotlar shu modelda faoliyat ko‘rsatishadi”2. Qishloq xo‘jaligi tizimida klasterlarni tashkil etishda tuman va viloyatda yaqin joylashgan bir-biriga yaqin bo‘lgan sohalarning o‘zaro xamkorligi va qishloq xo‘jaligi korxonalari va boshqa xizmatlarni uyg’unlashtirish bilan birgalikda innovatsion faoliyatni tashkil etish asosida yangi turdagi qishloq xo‘jalik maxsulotlariishlab chiqarishga yo‘naltirishdan iborat. Aksariyat olimlar ta’kidlashicha, barcha klasterlar u yoki bu darajada innovatsion rivojlanishga, innovatsion jarayonni u yoki bu daraja-da tezlashtirishga hissa qo‘shadi va hatto ularning ba’zilari mazkur vazifani bajarishga ixtisoslashganligi bilan ham ajralib turadi. Aynan ushbu g‘oya i