O‘zDJTSU “Gandbol, regbi, chim ustida xokkey nazariyasi va uslubiyati kafedrasi” o‘qituvchisi. Saidqulov Javoxir Shuxratjon o‘g‘li O‘ng‘arov Shermurod Anvar o‘g‘li O‘zDJTSU 3-bosqich talabasi.

Аннотация

This article is focused on studying methods and tools for developing jump ability in handball. The research analyzes effective methods and exercises for improving jump ability in young handball players, from which results and techniques are identified. The article presents a system of exercises and methods aimed at enhancing physical qualities that contribute to the development of jumping ability. Keywords: jump ability, physical preparation, strength, training programs, speed, endurance, maximum strength, training process, Abalakov method. 5 63 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Dolzarbligi. Gandbol sport turining xalqaro miqyosda rivojlanib borishi, jamoalar orasidagi raqobatni, g‘alabaga bo‘lgan kurashni, terma jamoa va klublarning tayyorgarlik jarayonlari samaradorligini oshirishni taqazo etmoqda. Biroq bu masalani gandbolchilarning musobaqa faoliyatini muntazam ravishda nazorat qilmasdan yechish mumkin emasligi xammamizga ayon. Bundan tashqari, mashg‘ulotlardagi mashqlarni sportchilar organizmi va jismoniy sifatlarini xar tomonlama rivojlantirishga qaratilishi, ularning xajmi va shiddati, ularning nisbati, kup yillik tayyorgarlik jarayonining yo‘nalishlari to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘lish juda muhimdir. Gandbol – o‘zgaruvchan, dinamik, shiddatligi bilan tavsiflanib, o‘yin xarakatlari vaqtida sportchidan texnik, chaqqonlik, sakrovchanlik, chidamlilik, oraliq masofani sezish, o‘yin usullarini o‘z vaqtida aniq bajarish asosida texnik taktik malakalarni yuqori darajada egallashga erishiladi. Gandbolchilarning jismoniy tayyorgarligi jismoniy qobiliyatlarni xar tomonlama tarbiyalash, umum ish qobiliyatini oshirish vazifalarini xal qiladi. Umumrivojlantiruvchi mashqlar va shug‘ullanuvchilar organizmga umumiy taʼsir ko‘rsatuvchi sportning boshqa turlaridan olingan mashqlar bunda asosiy vosita sifatida qo‘llaniladi. Gandbol sportida sakrovchanlik muhim jismoniy sifatlardan biri hisoblanadi. Himoya va hujum harakatlarida yuqori samaradorlikka erishish uchun sportchilarning sakrash qobiliyatini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Jismoniy sifatlarni tarbiyalash yagona o‘quv- mashg‘ulot jarayonining bir qismidir. Yosh agndbolchilarning jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish uslubiyatini qarab chiqar ekanmiz, bunda biz avvalo, jismoniy fazilatlarni tarbiyalash uslublarini nazarda tutmog‘imiz kerak. Tezlik, sakrovchanlik, chidamlilik, epchillik, kuch, jismoniy sifatlarning paydo bo‘lishi, markaziy nerv sistemali xolatiga bog‘liq bo‘lib, shuningdek periferik lokomotor apparatning, funktsional holatiga ham bog‘liq. Tadqiqotning maqsadi. Gandbolda sakrovchanlikni oshirish bo‘yicha samarali usul va vositalarni aniqlash hamda ularning natijadorligini baholash. Tadqiqot vazifalari: 1. Gandbolda sakrovchanlikning ahamiyatini ilmiy asosda o‘rganish. 2. Sakrovchanlikni rivojlantirish usullarini tahlil qilish va ularning samaradorligini baholash. 3. Sportchilarning sakrash qobiliyatini oshirish bo‘yicha mashg‘ulot dasturlarini ishlab chiqish. 5 64 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 4. Tadqiqot natijalarini eksperimental tahlil qilish va xulosa chiqarish. Tadqiqotning natijalari va ularning muhokamasi. Sakrovchanlikni rivojlantirish, boshqa jismoniy siftalar kabi doimiy nazoratchi talab qiladi. Sakrovchanlikni rivojlantirish aniq vosita va uslublarni qo‘llashda mashg‘ulot jarayonida bu vosita va ulublarni qanchalik samaradorli ekanligini bilishimiz zarur. Tezkor-kuch, sifatlari (sakrovchanlik)ni rivojlantirish darajasini baholash meʼyorlari joydan 2 oyoq bilan depsinib sakrashda yerdan umumiy og‘irlik markazining yuqorigacha uzilishi hisoblarda. Umumiy og‘irlik markazining uzilish balandligi V.M. Аbalakov uslubi bo‘yicha o‘lchanadi. Sakrovchanlik darajasini aniqlash uchun maxsus jadvaldan foydalaniladi. Yosh ganbolchilarning tayyorgarligini va ularning jsimoniy rivojlanishi nazorat qilishda, komplekslilik, muntazamlilik zarur. O‘quv-mashg‘ulot jarayonida yilliga, 2 marta natijalarni tekshirish va analiz (tahlil) qilish, maqsadga muvofiqdir. O‘quv-mashg‘ulot ishlarini rejimda tanlangan vosita va usullarni to‘g‘ri tanlanganligini yoki ularni kamchiliklarini aniqlashtirish va ularga o‘zgartirishlar kiritish. Sakrovchanlikni rivojlanish uchun maqsadga muvofiq uslub va vositalarni tanlash uchun balandlikga sakrashga taʼsir etuvchi faktorlarni aniqlash zarur. Eksperimental tadqiqot asosida balandlikga sakrashga taʼsir etuvchi 3 faktor (shart) o‘rnatilgan (aniqlangan). 1. Gradiskiy (bosqichma-bosqich) kuch-gandbolchi sakrashi uchun depsinish aniqlangan depsinish kuchiga tez erishishdagi muskulning qobiliyati. 2. Statik kuch- ko‘pgina ijobiy og‘irlik faktorlarga moksimal statik kuchni tezkor bo‘g‘imlarini va unga nisbiy kuchga nisbatan 60va 90 gradus burchagini. Statik kuch- moksimal statik kuch tizza bo‘g‘imlarining 60 va 90 gradus