ПОНЯТИЕ ОХРАНЫ ТРУДА И ПРАКТИЧЕСКОЕ ПРИМЕНЕНИЕ ПРАВОВЫХ СРЕДСТВ ЕЕ ОБЕСПЕЧЕНИЯ

Аннотация

Меҳнат муҳофазасида меҳнат шароитлари яратиш, гигиена қоидаларига риоя қилиш, назоратни қучайтириш, ходимларнинг ўз ҳуқуқларини билиши, иш берувчи ва ходим ўртасидаги мажбуриятлари, етказилган зарар бўйича ҳақ тўланишлари ҳақида сўз юритилган. Бу вазифалар иш берувчи ва касаба уюшмасининг муҳим иши ҳисобланади. Энг дорлзарб масалалардан бири бўлган вазифа ходимларнинг ҳуқуқларини, соғлигини ҳимоя қилиш ҳисобланади. Меҳнатни муҳофаза қилишда қонун ҳужжатларини бузилганда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлишлари ҳақида тушунча берилган. Калит сўзлар: Меҳнат муҳофазаси, меъёрий ҳужжатлар, ижтимоий-иқтисодий, ташкилий, техникавий, санитария-гигиена, даволаш-профилактика, бахтсиз ҳодиса, белгиланган нормалар, касаллик варақаси, касб касаллиги. THE CONCEPT OF LABOR PROTECTION AND THE PRACTICAL APPLICATION OF LEGAL MEANS OF ITS ENSUREMENT Аbstract. Labor protection deals with creation of working conditions, compliance with hygiene rules, strengthening of control, knowledge of employees' rights, obligations between employer and employee, compensation for damages. These tasks are the important work of the employer and the trade union. One of the most pressing issues is protecting the rights and health of employees. In case of violation of labor protection laws, it is understood that guilty persons are liable according to the established procedure. Кey words: Labor protection, regulatory documents, socio-economic, organizational, technical, sanitary-hygienic, treatment-preventive, accident, established norms, sick card, occupational disease. ПОНЯТИЕ ОХРАНЫ ТРУДА И ПРАКТИЧЕСКОЕ ПРИМЕНЕНИЕ ПРАВОВЫХ СРЕДСТВ ЕЕ ОБЕСПЕЧЕНИЯ Аннотация. Охрана труда касается создания условий труда, соблюдения правил гигиены, усиления контроля, знания работниками своих прав, обязанностей между работодателем и работником, возмещения ущерба. Эти задачи являются важной работой работодателя и профсоюза. Одним из наиболее актуальных вопросов является защита прав и здоровья сотрудников. В случае нарушения законодательства об охране труда подразумевается, что виновные лица несут ответственность в установленном порядке. Ключевые слова: Охрана труда, нормативные документы, социально- экономические, организационно-технические, санитарно-гигиенические, лечебно- 8 47 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ профилактические, несчастные случаи, установленные нормы, больничный лист, профессиональное заболевание. Меҳнат муҳофазаси ходимлар учун xавфсиз ва соғлом меҳнат шароитлари яратиш, ишлаб чиқариш участкаларида теxникавий, санитария-гигиена шароитларини таьминлаш мақсадида белгиланган стандартлар ва нормативларнинг ишлаб чиқилиши ва уларга амал қилишни таьминлашга оид иқтисодий, ҳуқуқий, ташкилий чора-тадбирлар ўтказиш, меҳнат муҳофазаси устидан жамоатчилик назоратини кучайтириш каби долзарб вазифалар – ҳар бир иш берувчилар ва касаба уюшмаларининг энг муҳим йўналишлардан бири ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг “Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида”ги қонунида тегишли қонун ва бошқа меъёрий ҳужжатлар асосида амал қилувчи, инсоннинг меҳнат жараёнидаги хавфсизлиги, сиҳат-саломатлиги ва иш қобилияти сақланишини таъминлашга қаратилган ижтимоий-иқтисодий, ташкилий, техникавий, санитария-гигиена ва даволаш- профилактика тадбирлари ҳамда воситалари тизимидан иборат бўлган, республикамизда фаолият юритаётган барча корхона, ташкилот ва муассасалар олдига қўйилган энг долзарб вазифалари белгилаб қуйилган. Шунингдек,  меҳнатни мухофазалашга доир ходимларнинг ҳуқуқлари, меҳнат шартномасини тузишда ва бошқа ишга ўтказишда меҳнат шароитлари шу жумладан, касб касалликлари ва бошқа касалликларга чалиниш эҳтимоли тўғрисида, шу билан боғлиқ имтиёз ва компенсациялар, шунингдек шахсий ҳимоя воситалари ҳақида хабардор қилиниши;  ходим иш жараёнида ўзининг ҳаёти ёки соғлиғига таҳдид солувчи ҳолатлар юзага келганда иш берувчи томонидан дарҳол бартараф этилмагунча ходим иш бажаришни рад этиши мумкинлиги;  ходимда касб касаллиги белгилари аниқланган тақдирда маъмурият тиббий хулоса асосида унга ихтисосини ўзгартиргунга қадар ўртача ойлик иш ҳақи сақланган ҳолда бошқа ишга ўтказиши лозимлиги;  соғлиги ҳолатига кўра енгилроқ ёки ноқулай ишлаб чиқариш омилларининг таъсиридан ҳоли бўлган ишга ўтказишга муҳтож ходимлар ўз розилиги билан тиббий хулосага мувофиқ вақтинча ёки муддатни чекламай ана шундай ишларга ўтказилиши. бу ҳолда камроқ ҳақ тўланадиган ишга ўтказилганда ходимларнинг шундай ишларга ўтказилган кунидан бошлаб, икки ҳафта мобайнида аввалги ўртача ойлик иш ҳақи сақланиши;  сил касаллиги ёки касб касаллигига чалинганлиги сабабли камроқ ҳақ тўланадиган бошқа ишга вақтинча ўтказилган ходимларга шу ишга ўтган вақт учун, лекин икки ойдан ортиқ бўлмаган муддат давомида касаллик варақаси бўйича янги ишда бериладиган иш ҳақига қўшилганда ходимнинг аввалги ишидаги тўлиқ иш ҳақидан ошиб кетмайдиган миқдорда нафақа тўланиши. Башарти, касаллик варақасида кўрсатилган муддат