НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЦВЕТ И СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ В ТВОРЧЕСТВЕ МАХТУМКУЛИ, ГАФУРА ГУЛАМА И АНВАР СУЮНА

Аннотация

In the article, the poems of Mahtumquli Firog‘iy, G‘afur G‘ulom and Anvar Suyun, as well as the prose, express national culture. Compatibility of lacunae and realities in Turkmen and Uzbek national mentality. It is explained that the national spirit and national character are ideologically expressed in the work of every artist. Key words: Supra, Belles-lettres, folklore, language, national culture, national spirit. НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЦВЕТ И СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ В ТВОРЧЕСТВЕ МАХТУМКУЛИ, ГАФУРА ГУЛАМА И АНВАР СУЮНА Аннотация. В статье выражаеться национальный колорит в стихах Махтумкули Фироги и в прозе Гафур Гулам и Анвар Суюн. Совместимость лакун и реалий туркменского и узбекского национального менталитета. Поясняется, что национальный дух и национальный характер идеологически выражаются в творчестве каждого художника. Ключевые слова: Супра, Художественная литература, фольклор, язык, национальный колорит, национальный дух. Dunyoda shunday insonlar bor-ki, bu yorug‘ olamni tark etishi bilan ismi ham o‘chadi. Yana shunday insonlar borki, ma’lum bir vaqtgina nasli sabab ismi yodga olinadi. Yana shunday insonlar borki, ham nasli sababli ham ijodiy merosi mangu yashaydi. Garchand jismonan o‘lsada ruhan barhayotdir. Ijodkorning ijodiy merosi xalq orasida doim yashayveradi. Ijodning turi ko‘p. Bunday ijod turidan biri adabiyot. Badiiy adabiyot bilan oshna qalb sohiblari adabiyot vakillaridir. Adabiyot vakillari so‘z orqali inson psixologik ruhiyatini, xarakterini va eng muhimi qalbni o‘rganadi. Noyob ijod sohibi purfikr ijodkorning ijodi qalblarga huzur bag‘ishlaydi. Adabiyot insonning nozik qirralarini o‘rganadi va o‘rgatadi. Shuningdek, qalb-qo‘rini qog‘ozga tushirib, millatga va millatlarga ma’naviy ozuqa bergan turkman shoiri Mahtumquli Firog‘iy Yaratganning buyuk ne’matidan bahramanddir. Bugungi kunda ham xalq uchun madaniy-ma’naviy ozuqa bag‘ishlab kelmoqda. Maxtumquli Firog‘iy turkman shoiri va mutafakkiri bo‘lib, Otasi Davlatmamat Ozodiy ismli kishi bo‘lib, Turkmanistonda ziyolilaridan bo‘lgan. Dastlab Maxtumquli Firog‘iy Idrisbobo madrasasida, keyinchalik Buxoroning Koʻkaldosh, Xivaning Shergoziy madrasalarida tahsil olgan. Nizomiy, Firdavsiy, Fuzuliy va Navoiy kabi mashhur shoirlar ijodidan ilhomlanganligi 7 78 International scientifijournal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ yaqqol sezilib turadi. Mahtumquli Firog‘iy bir qancha lirik sheʼrlar, lirikepik dostonlar, gʻazal va muhammaslar yozgan. Bizgacha uning lirik, falsafiy, pandnasihat xarakteridagi o‘n ming misradan ortiq sheʼrlari yetib kelgan. Maxtumquli Firog‘iy sheʼrlarida turkman xalqining hayoti, urf- odatlari, oʻz davrining muhim ijtimoiy-siyosiy vaziyatlari yoritilib berilgan. She’rlariga Qur’onning mazmuni asos qilib olingan. Xalq dardini ifoda qiladi. Bu dunyo tashvishlarining o‘tkinchi ekani va haqiqiy dunyo g‘amini chekishga undaydi. Shuningdek shoirning ichki kechinmalari teran ifoda etilgan. She’rlarida turkman xalqini birlashishga chaqirgan. Ular oʻrtasidagi nizo va janjallarni tugatishga uringan Taka, Yovmut, Koʻklang, Yozir va Alili kabi urug‘larning ahilga da’vat etadi. Urug‘larning keltirilishi o‘zbek ijodkorlaridan Anvar Suyunning “Eshmonbek” qissasida “Tuyoqli, O'raylar, Tulkichi, Xitoyi, Mitanlar, Laqallar, Cho'potlar, Kesamirlar, Merkitlar, Yovmitlar, Qang'lar va Oyinlilar”[2:128 b] kabi urug'lar keltirilishi o‘xshashlik jihatlari sezilib turadi. Yovmit urug‘ining keltirilishi ikki ijodkorda ham keltirilishi tarixiy ildizimiz Yovmit urug‘i misolida ko‘rsak bo‘ladi. Millatlar bog‘liqligi milliy kolorit jihatdan o‘xshashlik borligidir. Mahtumqulining ishq-muhabbat, o‘tkir falsafiy mohiyat, hayot va oʻlim, mavzusidagi sheʼrlarining ohangdorligi, goʻzal insoniy fazilatlar shuningdek, odob-axloqqa oid sheʼrlarida islomiy hamda tasavvufiy qarashlar o‘z taʼsiri yaqqol sezdiradi. “Bu naqldir, odamzod…” she’rida esa ko‘p qirrali milliy kolorit aksini topgan ko‘rib chiqamiz: Yaratgan qudratidan tish bilan dahar berdi, So‘zlamoqqa so‘z ila dahanda zabon berdi.[2, B. 128] Bu baytdan ko‘rinib turibdiki, Alloh buyuk zot ekanligi va buyuk zot mo‘jizasi bilan falakni, vaqtni va taqdirni berdi. Ikkinchi misrasida yaratgan ijozati bilan faqat insonga nutq va zabol berganligini aytayapti. Hayvonlarga berilmagan aql va nutq insonga berilgani aytilyapti. So‘z faqatgina Alloh tomonidan insongagina berilgan ne’mat ekanligi, shuningdek, shukr qilishga ishora qilyapti. Ko‘ngling ketdi har yona, turding oyog‘ing yurdi Bilding yaqin-yotni, ko‘zing dunyoni ko‘rdi,[1, B. 36] Bu baytda esa, turkman millatiga xos jihatigina emas, balki barcha millat va elatlarga xos xerakterli tushunchani bergan. Ko‘ngil va nafsni berdi, shu ikkisi orqali turding, yurding deyapti. Nafs orqali shaxsiy manfaatlar to‘qnashuvidan senga yaqin va begona insonlarni bilding, yaxshi-yomonni, hayot achchiq-chuchugini bilganligimizni aytyapti. Yetti-sakkiz yoshingda otang mullog‘a berdi. O‘qib Qur’on – kitobni, ulg‘ayding – o‘nga