ЛЕЧЕБНЫЕ СВОЙСТВА РАСТЕНИЯ КАВРАК

Аннотация

Horsetail (Ferula asafetida) has a strong sulfur smell, is rich in medicinal substances and has been used as a spice and a medicinal plant in folk medicine for centuries in many eastern countries. As a result of recent studies, a number of promising active properties of kavrak have been revealed. Examples of this are its antioxidant, digestive enzymes, memory improvement, neuroprotective, antispasmodic, hypotensive, antifungal, antibacterial, anticarcinogenic, antitoxic, and antidiabetic properties. These phytochemical properties of kavrak can effectively solve various problems of pharmacological and clinical research. Key words: Kavrak (Ferula asafetida), antioxidant, effect on digestive enzymes, memory improvement, neuroprotective, antispasmodic, hypotensive, antifungal, antibacterial, anticarcinogenicity, antitoxicity, antidiabetic. ЛЕЧЕБНЫЕ СВОЙСТВА РАСТЕНИЯ КАВРАК Аннотация. Хвощ полевой (Ferula asafetida) имеет сильный запах серы, богат лекарственными веществами и на протяжении веков использовался как пряность и лекарственное растение в народной медицине во многих восточных странах. В результате последних исследований выявлен ряд перспективных активных свойств каврака. Примерами этого являются его антиоксидантные, пищеварительные ферменты, улучшение памяти, нейропротекторные, спазмолитические, гипотензивные, противогрибковые, антибактериальные, антиканцерогенные, антитоксические и противодиабетические свойства. Эти фитохимические свойства каврака позволяют эффективно решать различные задачи фармакологических и клинических исследований. Ключевые слова: Каврак (Ferula asafetida), антиоксидант, действие на пищеварительные ферменты, улучшение памяти, нейропротекторное, спазмолитическое, гипотензивное, противогрибковое, антибактериальное, антиканцерогенное, антитоксичное, противодиабетическое. 7 02 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kirish. Bir necha asrlar davomida turli xalq vakillari ziravorlardan taomga xushbo’y hid va ta’m berish maqsadida foydalanib kelmoqdalar. Ziravorlar taomga xushbo’ylik berishi bilan bir qatorda oshqozon shirasini stimulyatsiya qilish xususiyatiga ham ega. Ular me’da shirasi ishlab chiqarishni ko'paytiradi va ovqat hazm bo'lishiga yaxshi yordam beradi. Ular orasida kavrak o’simligi alohida ahamiyatga egaligi bilan ajralib turadi. Kavrak - (Ferula asafetida) turkumi selderdoshlar (soyabonguldoshlar) - Apiaceae (Umbelliferae) oilasiga mansub ko‘p yillik o‘t o‘simlik. Kavrak kuchli oltingugurt hidli, shu bilan birga ushbu o'simlik ildizidan sizib chiqadigan ekssudativ shiradan olinadigan qatronlar manbai bo’lib, u xushbo'y ziravor sifatida ham har xil taomlar uchun butun dunyo bo’ylab keng iste’mol qilinadi. Xalq tabobatida, astma, epilepsiya, oshqozon kasalliklari, meteorizm, ichak parazitlari, hazm buzilishi, gripp kabi virusli kasalliklarni davolash uchun ishlatiladi (Kalpana Platel, 2004). Uning tibbiy ahamiyatga ega bo’lgan yana boshqa birikmalari ham klinik tadqiqotlar natijasida o’rganildi. Kavrak o’z tarkibiga efir moylarini ham ba’zi turlarini qamrab oladi va bunday kuchli hidli birikmalarning asosini oltingugurt tashkil qiladi. Undagi yog’lar tarkibida fitokimyoviy moddalar asosan pinen, kadenin va vanillin mavjud bo’lib, qatroni esa umbelliferon, asaresinotannol, foetidin, kamolonol va ferul kislotasi kabi fitobirikmalarni o'z ichiga oladi (Gopi, 2017). Bundan tashqari kavrak, uglevodlarni o'z ichiga olgan ba'zi ovqatlarni hazm qilishga yordam beradi, shuningdek qondagi shakar miqdorini me’yorda saqlaydi, nafas olishda kuchli stimulyator sanalib, balg'am ko’chiruvchi vosita sifatida, nafas siqishini bartaraf etadi. Kavrak tarkibidagi uchuvchan yog’lar o'pka orqali tashqariga chiqariladi, shuning uchun xalq tabobatida astma, ko'k yo'tal, bronxit va o'pka bilan bog'liq boshqa muammolarni davolash uchun qo’llaniladi. Hatto sanoatda atir -upaning xushbo'y tarkibiy qismi sifatida ham ishlatiladi. Bu o’simlikdan foydalanishdan oldin uning ba'zi qismlarini mayda holga keltirish talab etiladi shu bilan bir qatorda o’simlik mahsulotlari juda oz miqdorda ishlatish tavsiya etiladi. U ko'plab yasmiqli taomlarda, vegetarian oshxonalarida, turli suyuq sho'rvalarga qo’shishda ishlatiladi va baliq mahsulotlariga ham o’zgacha ta’m bag’ishlaydi. Ziravor sifatida ishlatilganda uni yorug'lik, issiqlik va havodan himoyalangan idishda saqlash kerak. Yuqorida aytib o'tilganidek, u o’tkir oltingugurt hidiga ega lekin u odatda taomga qo’shilganda bartaraf bo’ladi. O’simlikning organizmdagi ahamiyati. Dori -darmon sifatida kavrak bir necha shaklda, shu jumladan damlamasi va kapsulasini ham o'z ichiga oladi. Kavrak qatronlari uchun esa me’yorni belgilash bo'yicha tavsiyalarni tasdiqlovchi hech qanday klinik dalillar yo'q, biroq, an'anaviy ravishda tibbiy maqsadlarda sutkalik me’yor 200 dan 500 milligrammgacha bo'lgan holda ishlatiladi. Bu shakli ba'zan bug'doy uni bilan birga suyultiriladi. Kavrak qon