Личиночные цестоды животных и их предупредительные меры

Аннотация

В статье приводятся результаты исследований по изучению распространения ларвальных цестодозов(эхинококкоза, ценуроза и тонкошейного цистицеркоза) сельскохозяйственных животных в 7 кишлаков и в двух фермерских хозяйствах Нурабадского и Пастдаргамского районов Самаркандской области, где зараженность животных ларвальными цестодозами составил в среднем 37,2%, а ведущий места среди них занимает эхинококкоз, который в среднем составил 29,3%. Зараженность собак тениидами составил в среднем 25,8% Summary. The article the results of studiens on the spread of larval cestodoses of farm animals in 7 villages and in two farms of the Nurabad and Pastdargam districts of the Samarkand region, where the infection of animals with larval cestodosesaveraged 37,2%, and the leding place among them is occupied by echinococcosis, whch in the average was 29.3% Infection of dogs eith taenidosis averaged 25.8% Калит сўзлар: Цестод, онкосфера, тухум, эхинококк, ценур, ингичка бўйинли цистицерк, Echinococcus granulosus larvae, E. hominis, E. veterinorum, E. acephalocyctis, Multicepe multiceps, Taenia hydatigena, Cysticercus tenuicollis, Coenurus cerebralis, гельминтсизлантириш. Кириш. Республикамиз мустақилликка эришгач барча соҳалар қатори чорвачилик тармоғини ривожлантиришга катта эътибор бериб келинмоқда. Бу айниқса Республикамиз Президентининг кейинги йилларда чиқарган қарорларида ўз аксини топган. Бироқ, чорва молларини бош сонини кўпайтиришда, чорвачилик маҳсулотларини (гўшт, сут, ёғ, тухум,) етиштиришда бошқа касалликлар қатори ҳайвонларнинг гельминтоз, айниқса цестодоз касалликлари ҳам маълум даражада тўсқинлик қилаётир. Қишлоқ хўжалик ҳайвонларнинг цестодоз (эхинококкоз, ценуроз ва ингичка бўйинли цистицеркоз) касалликлари Республикамизнинг барча туман ва вилоятларида учрайди. Жумладан, Республикамизда текширувдан ўтказилган қорамолларнинг ўртача 18,6%, қўйларнинг 15-26%, эчкиларнинг 12%, туяларнинг 9 % эхинококкозга чалинганлиги аниқланган. Эхинококкоз нафақат қишлоқ хўжалик ҳайвонлари орасида, балким одамлар орасида ҳам кенг тарқалган бўлиб, ижтимоий аҳамиятга эга бўлган касаллик ҳисобланади. Мамишева Н.О. ва бошқаларнинг (2000 й.) маълумотига кўра Ўзбекистонда одамларни эхинококкозга чалиниши ҳар 100000 кишига 6-9 332 нафарни ташкил этмоқда. Самарқанд вилояти бўйича ҳар йили ўртача 350-360 киши эхинококкозга чалинганлиги аниқланиб, операция қилинмоқда. Ценуроз ҳам кенг тарқалган бўлиб, Республикамиз чорвачилигига, айниқса қўйчилик тармоғига катта зиён етказмоқда. Ҳар йили туғилаётган қўзиларнинг 8-12 фоизи касалликка чалинади., улардан 60 фоизидан кўпроғи нобуд бўлса, қолганлари мажбуран сўйилади. Мажбуран сўйилган қўзиларнинг тирик оғирлиги 13-15кг-дан ошмайди, гўшт чиқими эса ўртачадан паст ёки ўта ориқ семизликда бўлади. Демак, қишлоқ хўжалик ҳайвонларининг ларваль цестодозлари кенг тарқалган ва катта иқтисодий ижтимоий зарар келтираётган гельминтоз касалликлар қаторига киради. Бу муаммонинг долзарб томони шунан иборатки, ларваль цестодоз касалликларни ҳанузгача даволаш усуллари ишлаб чиқилмаган бўлиб, уларга қарши курашишнинг бирдан-бир йўли бу профилактик тадбирлардир. Маълумки, ларваль цестодозларини кенг тарқалишида асосий ўринни ит ва бошқа гўштхўр ҳайвонлар эгаллайди. Ҳозирда ит ва бошқа гўштхўр ҳайвонларни тениидларига қарши гельминтсизлантиришда бир қанга антгельминтиклар тавсия этилганлигига қарамай гельминтсизлантириш тадбирлари жойларда режа асосида мунтазам равишда олиб борилмаяпти, жойларда сўйиш майдончаларини йўқлиги, сўйилаётган ҳайвонларни вет.сан. экспертизаси ветеринария мутахассислари назоратидан четда қолиши, ларваль цестодлар билан зарарланган ички органларни зарарсизлантирмасдан туриб қайта гўштхўр ҳайвонларга едириш каби омиллар эхинококкоз, ценуроз, ингичка бўйинли цистицеркоз касалликларини тарқалишида асосий сабаб бўлиб қолмоқда. Шуларни инобатга олиб бизлар ўз олдимизга қуйидаги ишларни бажаришни мақсад қилдик: -ларвал цестодларни тарқалиш даражасини Республикамизнинг аниқ бир туман ёки шаҳарида ўрганиб чиқиш; -итларни тениидлар билан зарарланишини аниқлаш. Материаллар ва методлар. Тадқиқот ишларимиз Самарқанд вилояти Нуробод тумани ҳудудида жойлашган “Дўстлик” маҳалла фуқаролан йиғинидаги “Анжирли”, “Ўрта қишлоқ”ва “Иброҳим ота” қишлоқлари, “Сарикул” маҳалла фуқаро йиғинидаги “Тўқбой”, “Шома” ва “Янгиобод” қишлоқларида ҳамда Пастдарғом тумани ҳудудида жойлашган «Ўрикзор» маҳалласи, «Синчи», «Бирлик», «Бешбола», «Янги йўл» қишлоқларида олиб борилди. Қишлоқ хўжалик ҳайвонлари ларвал цестодлар билан зарарланиш даражасини аниқлаш мақсадида юқорида кўрсатиб ўтилган маҳалла ҳудудида сўйилаётган қорамол, қўй ва эчкиларнинг ички органлари текширувдан ўтказилди. Жами бўлиб 198 бош қорамол, 219 бош қўй ва 41 бош эчкиларнинг ички паренхиматоз органлари текширувдан ўтказилди. Текшириш жараёнида топилган цестодларнинг турлари, уларнинг морфологик холатига аҳамият берилди. 333 Итларни цестодлар билан зарарланишини аниқлаш мақсадида Пастдарғом ва Нуробод тумани ҳудудларида жойлашган 7-та қишлоқ аҳолисининг