ЗНАЧЕНИЕ КАЧЕСТВА МЯЧА В ИГРЕ В ВОЛЕЙБОЛ.

Аннотация

This article provides theoretical information about the methods of improving the physical fitness of general education and secondary special education and higher education students in volleyball training, and the use and development of special exercises for the development of physical qualities. The theoretical-pedagogical foundations of the development of movement qualities (speed, strength, endurance, agility, flexibility) in connection with physical training, especially in the training of athletes, have been explained. Key words: Physical culture, physical qualities, agility, development of volleyball elements, special exercises. ЗНАЧЕНИЕ КАЧЕСТВА МЯЧА В ИГРЕ В ВОЛЕЙБОЛ. Аннотация. В статье представлены теоретические сведения о методах повышения физической подготовленности учащихся общеобразовательных и средних специальных учебных заведений и высших учебных заведений при тренировках по волейболу, а также использовании и разработке специальных упражнений для развития физических качеств. Изложены теоретико-педагогические основы развития двигательных качеств (скорости, силы, выносливости, ловкости, гибкости) в связи с физической подготовкой, особенно в подготовке спортсменов. Ключевые слова: Физическая культура, физические качества, ловкость, развитие элементов волейбола, специальные упражнения. Sakrovchanlik - bu vertikal yoki gorizontal masofani yengib o‘tish uchun yuqori darajada mushak va irodaviy kuchlanishli qobiliyatdir. Voleybolchilar uchun asosiy jismoniy sifatlardan biri sakrovchanlikdir. Sakrovchanlik tezkor kuchlilik sifatlariga mansub bo‘lib oyoq mushaklarining qisqa muddat ichida kuchli qisqarish bilan ifodalanadi. Aynan shu sifatni yuksak darajada bo‘lishi nisbatan past bo‘yli o‘yinchilarni baland bo‘yli o‘yinchilar bilan raqobatini va asosiy o‘yin malakalarini (zarba va to‘siq qo‘yish samarali ijro etilishini ta’minlaydi. (V.D. Kovalov 1980). Sakrovchanlikni rivojlantirish uchun esa qulay davr bu 10-12 yoshdir. Bu davrda 5 21 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ yosh voleybolchilarda joydan turib balandga sakrash 12,5 sm gacha ortishi kuzatiladi. (Ye.V.Fomin 1986). Sakrovchanlik sifatining turlari ko‘p. Masalan, ikki oyoq bilan debsinib yugurib kelib yoki joydan turib vertikal sakrash bir oyoq bilan debsinib vertikal yoki uzunlikka sakrash, ikki oyoq bilan debsinib uzunlikka sakrash va xokazo. Har bir sakrash turining o‘ziga xos maqsadi va maqsadga mos ijro etish tartibi (texnikasi) bo‘ladi. Voleybol, basketbol, futbol va boshqa sport o‘yinlari bilan shug‘ullanuvchi sportchilarning sakrovchanligi bir-biridan farq qiladi. Ta’kidlash lozimki, hatto bir sport o‘yinida, masalan voleybolda- zarba yoki to‘siq qo‘yish, to‘p kiritish yoki uzatish uchun ijro etiladigan sakrashlar mohiyati jihatidan bir-biriga sira o‘xshamaydi. (Golomazov V.A., Kovalev V.D., Melnikov A.Gyu 1976). Boz ustiga yana shuni eslatish o‘rinliki, faqat bir o‘yin malakasi – zarba berish, turiga qarab (qisqa yoki baland to‘pdan zarba berish) sakrash xususiyati umuman boshqacha bo‘ladi. Binobarin, sakrovchanlik yoki sakrash chidamkorligi degan tushuncha ko‘p qamrovli mazmun, mohiyat xususiyat va ma’noni anglatadi. Demak, bu sifatlarni rivojlantirish haqida gap berganda muayyan sakrash turi va uni o‘ziga munosib mashqlariga alohida e’tibor berilishiga muhim masaladir. So‘nggi yillarda voleybol musobaqasi qoidalarining tubdan o‘zgarish o‘yin faoliyati va o‘yin malakalarining ijro etilishiga batamom yangicha tus berib yuborgan. Hozirgi kunda deyarli barcha o‘yin malakalari aksariyat vaziyatlarda «havoda» ya’ni sakrab ijro etiladi (zarba, to‘siq qo‘yish, to‘p kiritish, uzatish, to‘pni qabul qilish, yiqilib qabul qilish). Ushbu qolatni yuzaga kelishi voleybol amaliyotida sakrovchanlik va sakrash chidamkorligi sifatlariga e’tibor qaratishni nafaqat kuchaytiryapti, balki bu sifatlarni jadal rivojlantirishga qaratilgan yangi ilmiy texnologiyalar yaratishni taqozo etmoqda. Shuning uchun, ko‘p yillik sport tayyorgarligi jarayonida malakali voleybolchilarni tayyorlash samarasi sakrovchanlik va sakrash chidamkorligi sifatlarini har tomonlama mukammal tarbiyalash ustivorligiga bevosita bog‘liq bo‘lib boryapti. Shunday ekan, yuqori malakali voleybolchilarni tayyorlash va ular sport mahoratini yuksak darajaga olib chiqish dastlabki o‘rgatish jarayoni samaradorligiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir. Yu.D. Jeleznyak (1991) ni fikricha voleybolga ixtisoslashgan mashg‘ulotlar bilan ilk bor shug‘ullanishni 10-12 yoshdan boshlab maqsadga muvofiqdir. U o‘zining tadqiqotlarida aynan shu yoshda bolalarni jismoniy va texnik tayyorgarligini jadal o‘stirish imkoniyatlarini ochib berdi. Isbot qilinganki dastlabki tayyorgarlik bosqichida yosh voleybolchilarning kelajakdagi istedodini aniqlashga yordam beridagan test mashqlarini tanlay bilib va qo‘llash katta ahamiyatga ega. E.A. Sergeev bunday mashqlar qatoriga birinchi navbatda sakrovchanlik va chaqqonlikni baholovc