ДУХОВНАЯ ПОДГОТОВКА НАСЕЛЕНИЯ К ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ СИТУАЦИЯМ

Аннотация

One of the main areas of emergency preparedness is moral and spiritual preparation for action in emergency situations. Falling into a state of emergency always has a strong effect on a person's psyche. According to medical statistics, many people suffer from severe psychological trauma and need psychological treatment after catastrophic emergencies. Key words: Fear of fire, fear of heights, fear of water, word of mouth, mass media, visual aids. ДУХОВНАЯ ПОДГОТОВКА НАСЕЛЕНИЯ К ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ СИТУАЦИЯМ Аннотация. Одним из основных направлений аварийной готовности является морально-духовная подготовка к действиям в чрезвычайных ситуациях. Попадание в чрезвычайное положение всегда оказывает сильное воздействие на психику человека. По данным медицинской статистики, многие люди страдают от тяжелых психологических травм и нуждаются в психологическом лечении после катастрофических чрезвычайных ситуаций. Ключевые слова: Боязнь огня, боязнь высоты, боязнь воды, сарафанное радио, средства массовой информации, наглядные пособия. Favqulodda vaziyatlar sharoitida ma’naviy-ruxiy tayyorgarlikning moxiyati. Ma’naviy suzi «Kishining ichki dunyosiga oid» degan ma’noni bildiradi. Bu ijtimoiy ongning bir shakli bo’lib, odamlar yurish turishda, muomalada amal qiladigan tamoyillar, me’yorlarning majmuidir. Bu me’yorlar odamlarning bir-biriga va insoniy birlikning turli shakllari (oila, mexnat jamoasi, millat, umuman jamiyat)ga muayyan munosabatlarning ifodasidir. Xatti-harakatlarga va ularning sabablariga ma’naviy (axlokiy) baxo berish ma’naviyatning o’ziga xos bir jixatini tashkil etadi. Jamiyatda, aholining muayyan bir qatlami orasida yaxshilik va yomonlik xaqida, burch, vijdon, vijdonsizlik to‘g‘risida tashkil topgan tasavvur bunday baho berishga asos bulib jamiyatning muayyan aholi qatlamining shaxsga bo’lgan talablari mana shu tushunchalarda ifoda topadi. Buning huquq tushunchasidan farqi shundaki, ma’naviyat tamoyil va me’yorlari davlat qonunchiligida qayd etib qo’yilmay, ularga rioya qilish qonunga emas, balki vijdonga va 4 12 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ jamoatchilik fikiriga asoslangan bo’ladi. Mana bunday bir misolni olaylik. Maxalladagi bir oilaning uyi yonib ketdi. Nima qilishadi? Hashar qilib, pul yig’ib, jabrlangan oilaga yordam qilib, o’sha uyni tiklab berishadi. Xo’sh, qaysi qonunda albatta hashar qilinsin, deb yozib qo’yilgan? Bunday qonun yo’q, bo’lishi ham mumkin ham emas. Bu odamlarning ko’nglida, ularning qalbida yozilgan. Ma’naviyat xulq-avtor va urf-odatlarda namoyon bo’ladi. Avloddan avlodga o’tib boraveradigan axloqiy xulq-atvorning barqaror, mustahkamlanib qolgan me’yorlari ma’naviy an’analarni tashkil etadi. Fuqaro muhofazasidagi ma’naviy tayyorgarlik-bilim oluvchilarda fuqaro muhofazasiga oid vazifalarni bajarish mamlakat, xalq oldidagi burch ekaniga ishonchni tarbiyalash, bu tinchlik va harbiy haraktlar vaqtlaridagi o’z vazifalarini vijdonan bajarishga, shunday vaziyatlardagi qiyinchiliklarni yengib o’tishga o’zini tayyorlash zarurligini tushunish, ruhiy qiyinchiliklarga chidash ruhida tarbiyalashdir. Murakkab sharoitda istalgan kishining hayot uchun xavfli vazifani bajarishga tayyor ekaniga ishonib ish tutib bo’lmaydi. «Xech nimadan qo’rqmaydigan» odam bo’lmaydi. Hamma gap sarosima hissini yengib o’tish uchun, to’g’ri qarorga kelib, harakat qila boshlash uchun kerak bo’ladiganvaqtda. Shoshilinch vaziyatga tayyorgarlik ko’rgan odamda bu anchagina tez bo’ladi. Tayyorgarligi yo’q kishida esa xarakatsizlik, xovliqish uzoq vaqt saqlanib turadida psixika buzilishini kuchaytirib yuboradi. Odamning hayot uchun xavfli sharoitda qo‘rqishini nazoratli va nazoratsiz qo‘rqishda bo’lish odat bo’lib qolgan. Mutaxassislarning qayd etishlaricha «qo‘rqishni nazorat qilayotgan bo’lsang, demak duch kelishing mumkin bo’lgan holatlarni anglayotgan bo’lasanda, ularga duch kelmaslikka harakat qilasan. Bunday holda hamma vaqt iloj topasan. Nazoratsiz qo’rquv esa bu vahimaning o’zginasi». Odamlarning ruhiy chiniqqanligi vahimali kayfiyat rivojlanib ketishiga to’sqinlik qiladi. Dadillashib, bor irodasini to’plab, sodir bo’lgan vaziyatdan chiqishning to’gri, maksadbop yo’lini topish imkoniyatini beradi. Aks holda sarosima va vahima ustunlik qilib ketadi. Favqulodda vaziyat xavfli va o’zgaruvchan bo’ladi, odatdagi uyqu, dam olish va ishlash navbatlanishi bo’lmaydi. Vazifalarni kecha-kunduzning turli vaqtlari, yomon ob-havo, axborot yetarli bo’lmagan sharoitda bajarishga to’gri Xavf-xatar, ortiqcha ishlash, odam qurbi darajasidan chiqib ketish, yetishmovchilik, yechiladigan vazifalarning murakkabligi, bor kuchni nihoyatda zo’r berib ishlatish odam faoliyatini qiyinlashtirib, undan ko’zda tutilgan maqsadga erishishga to’sqinlik qilishni turli ruhiy holatlarga sabab bo’lishi mumkin. Kuchli tovush va shovqinlar uzoq vaqt ta’sir etib turishi asab tizimi charchashi va xatto buzilishining sabablaridan bir hisoblanadi. Surunkali shovqin