РАЗВИТИЕ ИСТОРИИ ДЕКОРАТИВНОЙ КЕРАМИКИ.

Аннотация

This article describes the history of decorative ceramics, the most famous crafts of the people of the East, and the work of craftsmen who worked on it. Key words: pottery, decorative, art, pot, bowl, oven, products РАЗВИТИЕ ИСТОРИИ ДЕКОРАТИВНОЙ КЕРАМИКИ. Аннотация. В данной статье описывается история декоративной керамики, наиболее известные ремесла народов Востока, а также творчество мастеров, работавших над ней. Ключевые слова: гончарное дело, декоративное, художественное, горшок, чаша, печь, изделия. Gúlalshiliq-qara ilaydan tan qalarliq gozzallıq jaratqan shiǵis xalqiniń eń áyyemgi ónerleriniń biri bolip esaplanadi.Bul qara ilay keń peyillik, hadalliq, jaqsiliq timsali. Topiraq adamlardin bárshe iqtiyajlarin ózine alǵan tinishliq, nesiybe,gózalliqtiń eń joqari kórinisi.Gúlalshiliq penen dúnyaniń bárshe xalqlari shuǵillanadi. Olar ózine tán qásiyetleri menen bir-birinen pariqlanadi. Ózbek gúlalshiliǵI bolsa uzaq tariyxi, ájayip dástúrleri, formasi, mazmuni, jumis islew barisi hám ózine tán usillarina iye. Sapal buyimlari ápiwayi bolsada oniń kórinisi qismlariniń aniqliǵi uyǵinlasiwiniń saqlaniwi, naǵislariniń óz ara jaylasiwi, forma hám mazmuniniń birligi ózbek gúlaların dúnyaǵa tanitip barmaqta. Gúlalshiliq óneri ilaydan kese, tabaq, gúze, lágen, hum, tandir, buyimlar, oyinshiqlar, qurilis materiallari hám basqada zatlar tayarlaytuǵin taraw bolip, ol óziniń uzaq tariyxina iye. Arnawlı topiraqti qatti qizdirǵanda tas tarizli bolip pisiwin, onnan hár turli buyimlar tayyarlaniwin adamlar juda ayyemnen neolit dawirinen baslap bilgen. Olar ilaydan birinshi idis- tabaqlar soǵip, otta qizdirip pisirgen.Topiraq jáhande hámme jerde bar bolǵanliǵi sebepli kúlalshiliq keń tarqalǵan bolip, dáslep bul óner menen háyeller shuǵillanǵan.Gúlalshiliq óneri b.e.sh 3 mıń jilliqtiń baslarinda oylap tabilǵannan keyin gúlalshiliq penen erkekler shuǵillana baslaǵan. Neolit dáwirinde idislardin ushin ushqir etip soǵip jerde sanship qoyatuǵin bolǵan. Enolit dáwirinde bolsa shiǵis mámleketlerinde hám áyyemgi Greciyada gúlalshiliq buyimlari rawajlanǵan hám arxitekturada sapaldan ken paydalanilǵan. VIII-XII ásirlerde ol Orta aziyada keń rawajlanǵan. Buni Afrqasiyobta hám orta aziyaniń basqa jerlerinde tabilǵan buyimlar isbatlap beredi. Sol dáwirlerde orta aziya mádeniyati da rawajlandi. Jańa kóteriliw dáwiri boldi. Kóp ǵana alimlar, jaziwshi ham ilimpazlar yaǵniy Abu Ali Inb Sino, Beruniy, Firdawisiy, Rudakiyler jetisip shiqti. Putkil dunyaǵa belgili bolǵan Arxitekturaliq esteliklerin bunyad etildi. Buxarada Ismayil Samaniy maqbarası qurildı. XIII ásirde Mangollar basqinshiliǵi nátiyjesinde Buxara, Samarqand, Urgenish, Mawr, balq órt astinda qaldi.Nátiyjede gulalshiliq 3 13 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ óneri rawajina ziyan keldi.XIV ásirden baslap orta aziya teretoriyasinda gulalshiliq tez pát penen rawajlangan.Amir Temur xalq ámeliy ónerine úlken xizmet kórsetti. Ózi basip alǵan jerlerinen ustalardi alip kelip, olar ushin ustaxanalar qurip berdi. Dúnyaǵa belgili gózzal, biyik imaratlar, qasirlar, saraylar qurdirdi.Amir Tumur óliminen soń ishki kelispewshilikler nátiyjesinde Temuryiler xanliǵinda mámlekettin orayi kushsizlenip qaldi.Nátiyjede Buxara, Qoqan, Urgenish xanliqlari payda boldi. Orta aziyada bunday bir neshe feodal mámleketlerinin ajiraliwi nátiyjesinde oz ara baylanislar tómenlep ketiwine sebep boldi. XIX ásirde gulalshiliq mámleketleri payda bola basladi. Orta aziyada suwǵa bolǵan talap joqari bolgani ushin sapal buyimlar islep shiǵariwǵa bolǵan talap kusheydi. Ásirler otip idislardagi naǵislar gózzallasip bardi. Ustalar turli idislardi jasawdan tisqari olardi suliwlap bezey basladi. XIX ásirde arzan sapal idislarin islep shiǵariw hám olardi Rossiyaǵa jiberiw nátiyjesinde orta aziya sapal buyimlardi islep shiǵariliwi birqansha tómenley basladi. Biraq arzan sapal idislarida gulalshiliqta keń paydalaniliwiniń aqibetinde gulalshiliqtin rawajlaniwina tosiq bola almadi. XIX ásirde Orta aziyada Tajik ham Ózbek xaliqlariniń ortasinda kgulalshiliq keń rawajlanip, Gijdiwan, Panjikent, Samarqand, SHaxrisabz, Tashkent, Rishtonda gulalshiliq oraylari payda boldi. Olar sapal idislarin ózine tan bezetiwdi jolǵa qoydi. Ásirese islep shiǵarilip atirǵan idislarinin sipatliliǵi, suliwliǵi hám naǵislariniń tásirshenligi menen húrmetlendi.1930- jilda Tashkentte eksperemental keramika hám Samarqandta keramika ustaxanalari ashildi. 1932- jilda Tashkentte oqiw-islep shiǵariw ustaxanalari qurilip, bul jerlerde gúlalshiliq boyinsha sabaqlar uyretilip basladi.1943-jili Shaxrisabzda da bunday oqiw orini ashildi. gúlalshiliqtin sirlari jaslarga shin kewilden uyretken. Bularga: Uzaq SHermatov, Holmat Yunusov, Gijdiwanliq Muhammed Siddiq,Usman Umarov,Tashkentlik Turob Miraliev,Shaxrisabzdan Rustem Egamberdiev, Karim Hazratqulov hám basqalar edi. Kópshilik gúlalshilq ustaxanalari, artellari qurildi.1940-jillarda GijdiwandaǵI “Namuna”, Rishtonda “Y