СОПУТСТВУЮЩАЯ ПОЭЗИЯ ДЛЯ ВСЕХ УРОВНЕЙ ОБРАЗОВАНИЯ

Аннотация

National poet Ibrayim Yusupov's work can be studied at all levels of education. The article analyzes the hours devoted to the poet's life and work in the "Reading" and "Literature" textbooks of secondary schools. Key words: Poet Ibrayim Yusupov, textbook, literature, educational standard, number of hours, poetry. СОПУТСТВУЮЩАЯ ПОЭЗИЯ ДЛЯ ВСЕХ УРОВНЕЙ ОБРАЗОВАНИЯ Аннотация. Творчество народного поэта Ибраима Юсупова можно изучать на всех уровнях образования. В статье анализируются часы, посвященные жизни и творчеству поэта в учебниках «Чтение» и «Литература» общеобразовательных школ. Ключевые слова: Поэт Ибраим Юсупов, учебник, литература, образовательный стандарт, количество часов, поэзия. Qaraqalpaqstan xalıq shayırı I. Yusupov dóretiwshiligin bilimlendiriw basqıshlarında oqıtıw máseleleri boyınsha kishigirim maqalalar, qollanbalar bar bolıwına qaramastan, bul boyınsha óz aldına úlken ilimiy miynet ele jaratılmaǵan. Shayır dóretiwshiligi qansha izertlengeni menen ol qansha ısqılanǵan sayın qayta jarqıray túsetuǵın almaz sıyaqlı ilimiy obyektlerge tiykar bola beredi. I. Yusupov dóretiwshiligi mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwinde (baqsha hám ulıwma bilim beriw mektepleri), kásip-óner hám qánigelestirilgen mekteplerde, shayır atına qoyılǵan dóretiwshilik mektebinde, Prezident mektebinde, akademiyalıq liceylerde, joqarı oqıw ornı bakalavriatı hám magistraturasında da tolıqlay ótiledi. Qaraqalpaqstan Respublikasında shayır dóretiwshiligi úyrenilmeytuǵın birde-bir bilimlendiriw basqıshı joq. Baslawısh klaslarda I. Yusupov dóretiwshiligine óz aldına toqtalmay, tek ǵana qosıqlarına orın beriledi. Úyge tapsırma sıpatında olardı yadlaw beriledi. Qaraqalpaqstan Respublikası mektepleri ushın sońǵı shıqqan sabaqlıqlar boyınsha analizleytuǵın bolsaq, 1-klass “Álipbe” sabaqlıǵında hám “Oqıw” kitaplarında shayır qosıqları berilmegen, 2-klass oqıw sabaqlıǵında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik gimniniń avtorı sıpatında gimn menen qosa atı kórsetiledi.1 3-klastıń oqıw hám ana tili sabaqlıqları 2023-2024-oqıw jılınan baslap “Ana tili hám 1 Oqıw kitabı. B. Qutlımuratov hám basqalar. Nókis. “Qaraqalpaqstan”. 2018. 1 72 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ oqıw sawatlılıǵı” degen atama menen shıǵa basladı hám bul eki pán bir kitap halına keltirildi. Bul sabaqlıq jámi 5 baptan ibarat bolıp, sonıń jámi eki babında shayır qosıqları beriledi. 1-bólimde “Pillekesh qız qosıǵı” atlı, 2-bólimde “Xalıq sózleri”, “Estelik”, “Adam hám kosmos”2 atlı qosıqları berilgen. 4-klasta oqıw sabaqlıǵında shayır qosıqları keltirilmegen. 5-klastıń 3-shereginde tastıyıqlanǵan tematikalıq reje boyınsha Ibrayım Yusupovtıń ómiri hám dóretpeleri haqqında qısqasha maǵlıwmat hám “Jaqsı adamlar”, “Qaraqalpaqtı kóp maqtama kózimshe” qosıqları berilgen bolıp, bular ushın bir saat ajıratılǵan. 6-klass ádebiyat sabaqlıǵında 3-sherekte “I. Yusupovtıń ómiri haqqında maǵlıwmat. “Ana tilime” qosıǵı” temasına bir saat, “Shógirme”, “Kúnshıǵıs jolawshısına” qosıqlarına bir saat, jámi 2 saat berilgen. 7-klass ádebiyat sabaqlıǵında shayır dóretiwshiligine toqtap ótilmeydi. Bul klasta tiykarınan erte dáwirdegi ádebiy miyraslar ótiledi. 8-klastıń 4-shereginde shayırdıń “Aral elegiyaları” qosıǵına bir saat, “Búlbúl uyası” poemasına bir saat, jámi 2 saat ajıratılǵan. 9-klass “Ádebiyat” sabaqlıǵında “I.Yusupovtıń ómiri hám dóretiwshiligi. “Ayt sen Ájiniyazdıń qosıqlarınan”, “Seksewil”, “Kegeyli” qosıqları”na bir saat, “Tumaris” poemasına eki saat, jámi 3 saat ajıratılǵan. 10-klass ádebiyat sabaqlıǵında shayırdıń ómiri hám dóretiwshiligine óz aldına keńirek toqtalıp bir saat ajıratılǵan bolsa, “Bul jer ele zor boladı”, “Sen degende” qosıqlarına bir saat, “Bul qalanıń kóshesinen júrgende”, “Mustaqıllıq maydanınan ótkende” qosıqlarına bir saattan, jámi 3 saat ajıratıladı. Pitkeriwshi 11-klass oqıwshıları ushın I. Yusupovtıń dóretiwshiligi ádewir tereńirek formada beriledi. Klass sabaqlıǵında shayır dóretiwshiligine barlıǵı bolıp 4 saat ajıratıladı. 1.I. Yusupov ómiri hám dóretiwshiligi 2. “Aktrisanıń ıǵbalı” poeması 3. “Ájiniyaz” operası 4. “Boranlı keshte”, “Jańa ásirge” qosıqları Kórip turǵanıńızday, shayır dóretiwshiligi mektep oqıwshılarınıń oy órisi, bilim dárejesine qaray ápiwayı balalar qosıqlarınan baslap iri kólemli poemalarına shekem bólistirilip jaylastırılǵan. Hámme shayırlardıń dóretiwshiligi de bunday barlıq mektep oqıwshılarına ortaq poeziya bola bermeydi. Ayırımları baslawısh klaslarǵa, ayırımları orta klaslarǵa yáki tek joqarı klass oqıwshıları ushın arnalǵan bolıwı múmkin. Negizinde mektep sabaqlıǵına óz shıǵarmasınıń eniwinıń ózi shayır adam ushın baxıt. Sebebi seni mıńlaǵan bala oqıwı, yadlawı, uzaq jıllar yadında saqlap júriwi bul úlken baxıt. Sonıń menen birge bul úlken juwapkershilik te sanaladı. I. Yusupov usınday baxıtqa da erisken hám sonday juwapkershilikti de sezine alǵan tulǵalı dóretiwshi insan bola aldı. Onıń shıǵarmaların bir ǵana mekt