БИОЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА РАСТЕНИЯ КИПАРИСОВИКА (CUPRESSUS SEMPERVIRENS L.)

Аннотация

Until now, many scientists have carried out many studies on the problems of acclimatization and introduction of ornamental plants in the conditions of our republic, and the bioecological characteristics of plants brought from other regions under different conditions of introduction have been studied, and the flora of Uzbekistan is being further enriched. This article provides information on the morphology and characteristics of Cypress (Cupressus sempervirens L.) plant. Key words: Cypress, Cupressus sempervirens, S. sempervirens, Arizona cypress, Ceremonial cypress, California cypress. БИОЭКОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА РАСТЕНИЯ КИПАРИСОВИКА (CUPRESSUS SEMPERVIRENS L.) Аннотация. К настоящему времени многими учеными проведено множество исследований по проблемам акклиматизации и интродукции декоративных растений в условиях нашей республики, изучены биоэкологические особенности растений, привезенных из других регионов в различных условиях интродукции, а также изучены биоэкологические особенности растений, привезенных из других регионов в различных условиях интродукции. флора Узбекистана еще больше обогатилась.В статье представлены сведения о морфологии и характеристиках растения кипарисовика (Cupressus sempervirens L.). Ключевые слова: Кипарисовик, Cupressus sempervirens, S. sempervirens, кипарисовик аризонский, кипарис церемониальный, кипарис калифорнийский. Atrof muxitni ximoya qilish, o‘simlik resurslaridan oqilona foydalanish, shaharlar va boshqa aholi yashaydigan manzallarni ko‘kalamzorlashtirishda hamisha bashariyat oldidagi dolzarb vazifalardan biri bo‘lgan va shunday bo‘ib kelmoqda. 8 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Manzarali o‘simliklar insonga yaxshi kayfiyat va ko‘tarinki ruh bag‘ishlashidan tashqari, atrof muhit havosini tozalashda, shovqinni va yozning jaziramasida xaroratni pasaytirishda, uni namlab turishda boshqa vositalar bilan almashtirib bo‘lmaydigan darajada katta axamiyatga ega. Regiondagi shaxarlarni ko‘kalamzorlashtirishda ishlatilayotgan daraxt va butalar assortimenti kamligidan tashqari, o‘z vaqtida bu yerda juda keng qo‘llaniladigan chinor va qayrag‘och singari daraxtlar og‘ir ekologik sharoit ta'sirida 15-20 yilda qarib va kasallikka chalinib yaroqsiz xolga kelib qolmoqda. Bu esa manzaralilik xususiyatlari yuqori bo‘lgan, ekib o‘stirishda qiyinchilik tug‘dirmaydigan va tez o‘sishi tufayli qisqa muddatda natija ko‘rsatadigan yangi daraxtlarni joriy qilishni talab qilmoqda. Shunday daraxtlar jumlasiga Cupressus sempervirens L. (Sarvi) kiradi. Sarv- sarvdoshlar oilasiga mansub igna bargli oʻsimliklar turkumi, bir uyli, doim yashil manzarali daraxt va butalar. Yevrosiyo, Shimoliy Amerika, Shimoliy Afrika, Janubiy Sharqiy Osiyoning subtropik mintaqalarida 15 turi tarqalgan. Qrim, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda 11 turi manzarali daraxt sifatida oʻstiriladi. Boʻyi 30 m dan ortiq, tanasining diametri 50-60 sm, 200-300- yil, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 2000-yilgacha yashaydi. Urugʻ kurtagi ko‘p. To‘pguli 2-yili yetiladi. Ignabarglari yashil yoki havorang. Poʻstlogʻi qalin, qoramtirqoʻngʻir. MDH da Qrim, Kavkazda manzarali o‘simlik sifatida keng ekiladi. Bo‘yi 30 metr, tana diametri 50-60 sm ga yetadi. 4-6 yoshida urug‘ beradi. 1000-1500 yilgacha yashaydi, yog‘ochi sifatli mebel tayyorlashda ishlatiladi. Koʻproq doim yashil Sarv turining piramidasimon (S. sempervirens) xili koʻp ekiladi. Manzarali bogʻdorchilikda ekiladigan xillari kup. Urugʻidan, manzarali xillari qalamchasidan va payvand qilib koʻpaytiriladi. Ignabarglari va novdalaridan tibbiyotda qoʻllaniladigan efir moyi olinadi. Sarv turlaridan ihota oʻrmonlar, istirohat bogʻlari barpo etishda foydalaniladi. Yogʻochi mebel sanoatida ishlatiladi. Chiroyli shaklda oʻsishi tufayli Sharq sheʼriyatida majoziy maʼnoda sarvqomat yor obrazini tasvirlashda koʻp qoʻllanilgan. Toshkentga sarv turlarini introduktsiya qilish faqatgina uchta turni: arizona sarvisi (Cupressus arizonica Greene.) marosimli sarvni (Cupressus funebris L.) va Kaliforniya sarvisini (Cupressus Goveniana Gord) sovuqqa chidamli ekanini ko‘rsatdi. Arizona sarvisi (Cupressus arizonica Greene.) bo‘yi 20-25 metr, bir uyli, shox-shabbasi keng konusssimon shaklga ega. Asosan Arizona tog‘larida, Kaliforniyada va Shimoliy Meksikada tog‘larning 1500-2400 metr dengiz satxidan balandliklarida o‘sadi. 5-6 yoshida ilk gullash qayd etiladi. Sarv turlari O‘zbekistonning janubiy xududlarida o‘rmon xo‘jaligi va ko‘kalamzorashtirish uchun muxim axamiyatga ega. Ayniqsa Arizona sarvisi O‘zbekistonda ko‘kalamzrashtirish uchun istiqbolli tur xisoblanadi. Sarvning doim yashil sarv (Cupressus sempervirens), yirik mevali sarv (Cupressus macrocarpa), Duklo sarvi (Cupressus duclouxiana), Kaliforniya sarvi (Cupressus goveniana), Himolay sarvi (Cupressus torulosa), yalong‘och sarv (Cupressus glabra) kabi turlari mavjud va ular o‘rmon xo‘jaligida muxim axamiyatga ega. 8 3 International scientific journal ISSN: 2181-39