СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА ЗАТРАТ ПО ДОЛГОВЫМ ОБЯЗАТЕЛЬСТВАМ У СУБЪЕКТОВ ХОЗЯЙСТВОВАНИЯ

Аннотация

economic entities in the process of carrying out their activities use not only their own (private) capital, but also borrowed funds. On the other hand, the use of borrowed funds entails various additional costs corresponding to them, including: interest on short-term and long- term loans, depreciation of deductions on issued bonds, lease payments on finance leases, etc. This article shows how much of the debt costs are transferred to the value of qualifying assets, and how much is transferred to finance costs. Accounting entries based on calculations indicate the accounting of loan expenses on specific accounts. Keywords: debt costs; qualifying assets; recognition of debt costs; beginning of capitalization of debt costs; termination of capitalization of debt costs, methods of accounting for borrowing costs. СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА ЗАТРАТ ПО ДОЛГОВЫМ ОБЯЗАТЕЛЬСТВАМ У СУБЪЕКТОВ ХОЗЯЙСТВОВАНИЯ Аннотация. хозяйствующие субъекты в процессе осуществления своей деятельности используют не только собственный (частный) капитал, но и заемные средства. С другой стороны, использование заемных средств влечет за собой различные дополнительные расходы, соответствующие им, в том числе: проценты по краткосрочным и долгосрочным кредитам, амортизация вычетов по выпущенным облигациям, арендные платежи по финансовой аренде и т. д. В этой статье показано, какая часть расходов по долгу переносится на стоимость квалифицируемых активов, а какая-на финансовые расходы. В бухгалтерских проводках на основе расчетов указывается учет расходов по займу на конкретных счетах. 1 04 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: затраты по долгу; квалифицируемые активы; признание затрат по долгу; начало капитализации затрат по долгу; прекращение капитализации затрат по долгу, методы учета затрат по займам. Kirish. Xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar o‘z faoliyatlarini amalga oshirish davomida iqtisodiy resurslar bilan ta’minlashning 2 xil manbasidan foydalanadilar: • O‘zlik yoki xususiy capital; • Qarz mablag‘lari. O‘zlik yoki xususiy kapital aktsiyalarni chiqarish va sotish, mulkdorlar ulushlari hamda badallari hisobiga tashkil qilinsa, qarz mablag‘lari jumlasiga uzoq va qisqa muddatli bank kreditlari, chiqarilgan obligatsiyalar, moliyalashtirilgan ijara, mol yetkazib beruvchilar yoki xaridorlardan qarzlarni kiritish mumkin. Qarz mablag‘laridan foydalanish qarz oluvchi xo‘jalik yurituvchi sub’yekt uchun bozor iqtisodiyoti sharoitida ularga mos keluvchi turli xil qo‘shimcha xarajatlarni yuzaga keltiradi. Adabiyotlar sharhi. Buxgalteriya hisobining milliy standarti – 24 “Qarzlar bo‘yicha xarajatlar hisobi” va МСФО (IAS) 23 «Затраты по заимствованиям»da usbu masalaga tarif berilgan, xarajatlarni qachon karitalizatsiya qilish va qachon to’xtatish haqida ma’lumot berilgan. Ammo foizlarni o‘rtacha tortilgan qiymatini hisoblash va hisobvaraqlarda qanday yozuvlar qilinishi ko‘rsatilmagan. Xasanov B.A. va boshqalar asarida turli kreditorlar bilan hisob-kitoblar masalasi aniq ko‘rsatilgan bo‘lsada, lekin qarslar bo‘yicha xarajatlar hisobi chetda qolib ketgan. Urazov K.B. va boshqalar asarida ham bu mavzuga e’tibor berilmagan. Alisenov A.S/ va Babayev Yu.A. kitoblarida ham xarajatlar kapitalizatsiyasi ko‘rib chiqmagan. Tahlil qilgan adabiyotlar va me’yoriy hujjatlar shuni ko‘rsattiki ko‘rayotgan masala bo‘yicha tatqiqotlar mavjud emas. Qarz bo‘yicha xarajatlar – bu qarz mablag‘lari bilan bog‘liq bo‘lgan foizlar va boshqa xarajatlar, shu jumladan: • qisqa va uzoq muddatli kreditlar bo‘yicha foizlar, shu jumladan bank overdrafti bo‘yicha foizlar (bank tomonidan joriy hisobvaraqdagi qoldiqdan ortiq to‘langan summa); • chiqarilgan obligatsiyalar bo‘yicha chegirmalarni amortizatsiya qilish; • mablag‘larni qarzga olishda qo‘shimcha xarajatlar; • moliyaviy ijara (lizing) bo‘yicha ijara to‘lovlari; • chet el valyutasidagi qarzlar bo‘yicha yuzaga keladigan kurs farqlari, agar foiz xarajatlariga tuzatish sifatida qaralsa. Aniq bir vaziyatlarga bog‘liq ravishda, belgilangan maqsadi bo‘yicha foydalanish holatigacha keltirilishi salmoqli vaqtni talab etadigan quyidagi aktivlar kvalifikatsiyalanadigan aktivlar bo‘lib hisoblanishi mumkin: binolar, inshootlar, ishlab chiqarish mashinalari va uskunalari, nomoddiy aktivlar, elektr stantsiyalari, investitsiya ko‘chmas mulki va shu kabilar. Boshqa turdagi investitsiyalar va har kuni katta miqdorlarda, qayta takrorlanadigan asosda ishlab chiqariladigan tovar-moddiy zahiralari, garchand ularning ishlab chiqarilishi uzoq muddatni talab etgan taqdirda ham (masalan, viski, vino, konyak va shu kabilarni ishlab chiqarish) 1 04 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ kvalifikatsiyalanadigan aktiv bo‘lib hisoblanmaydi. Xarid qilish paytida belgilangan maqsadi bo‘yicha foydalanish uchun yoki sotish uchun tayyor bo‘lgan aktivlar kvalifikatsiyal