ИСТОРИЯ ВАКЦИН: КАК ОНИ ПРИНЕСЛИ МИРУ ПОЛЬЗУ?

Аннотация

Among people, especially in our society, there is a fear, so to speak, of a fear of vaccines. People who believe in various conspiracy theories and doubt the possibilities of modern medicine and pharmacology refuse to believe that vaccines will benefit people. Key words: history of vaccines, people, modern medicine. ИСТОРИЯ ВАКЦИН: КАК ОНИ ПРИНЕСЛИ МИРУ ПОЛЬЗУ? Аннотация. Среди людей, в частности, в нашем обществе, существует страх, так сказать, перед вакцинами. Люди, которые верят в различные теории заговора и сомневаются в возможностях современной медицины и фармакологии, отказываются верить в то, что вакцины принесут пользу людям. Ключевые слова: история вакцин, люди, современная медицина. Коронавирус пандемияси юқумли касалликлар тарқалишининг авж олиши нақадар хавфли ва вайронкор бўлишини яна бир бор эсга олишга мажбур қилди. Бундай ҳолатларда вакциналар кўпинча нормал ҳаётга қайтиш учун ягона чора бўлади. Коронавирус оммавий вакцинация билан курашилаётган ягона ғаним эмас. Юз миллионлаб инсонлар дунёни даҳшатга солган кўзга кўринмас қотил дастидан омон қолиш бахтига муяссар бўлган. Одамлар ҳаётини нажот сари етаклаган замонавий фан ютуғи бўлмиш вакциналар ҳақида. Чечак Чечакка қарши эмлаш бу соҳадаги энг катта муваффақиятдир. ХХ асрнинг ўзида бу касалликдан ҳалок бўлганлар сони 300 миллионни ташкил қилди. Аввалги даврлардаги қурбонлар сони ҳисобланмаган. Чечак билан оғриганларнинг 30 фоизи таналари йирингли яра билан қопланиб, кўп азоб-уқубатларда вафот этишган. Қолганлар кўр бўлиб қолишган ёки бир умрга теридаги хунук излар билан яшаб ўтишга мажбур бўлишган. 1 05 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Юз йиллар мобайнида одамлар чечакдан даво истаб қилмаган ишлари қолмаган. Ниҳоят вакцина бу бедаво дардга малҳам бўла олди. Инсонни сунъий равишда касалликнинг енгил шакли билан касаллантириб, иммунитет ҳосил қилиш фикри, катта эҳтимол билан Хитойда пайдо бўлган. Манбаларга кўра, 1000 йилча муқаддам одамлар чечакка чалинганларнинг яраларини қуритиб, майдаланган кукунини бурун орқали ичга ютганлар ёки чечак йирингига ботирилган пахта бўлагини қулоққа босишган. Африкада игна ёрдамида йиринг шимдирилган ипни тери остига киритишган. Британияда эса XVIII асрда аристократлиги ва заковати билан танилган Мэри Монтегю чечакка қарши эмлашни фаол тарғиб қилган. Унинг ўзи ҳам ёшлигида чечак билан оғриган ва эри элчи бўлиб ишлаган Туркияда шундай амалиётни кўрганди. Бу каби усул барибир ишончли эмасди. Ҳар ўттизинчи эмланган одам чечакнинг оғир шаклига чалиниб вафот этаверган. Англиялик фермерлар сигир чечаги инсонга юқиши, лекин ўлимга олиб бормаслигини сезиб қоладилар. Бу ҳолатни ўрганган табиб Эдвард Женнер сигир чечаги асосида илк ишончли ва хавфсиз вакцинани яратади. 1796 йилнинг 14 майида Женнер ўз вакцинасини бир фермернинг ўғлида синаб кўради. Бемор тузалиб кетиб, қарилик ёшигача яшайди. Женнер эса 2 йилдан сўнг машҳур «Сигир чечагининг таъсири ва уни ўрганиш сабаблари» деб номланган рисоласини нашр этади. Китобча олимнинг шахсий маблағлари ҳисобига чоп этилади. Зеро, Қироллик фан жамияти Женнернинг усулига ишончсизлик билан қараган эди. Шубҳалар аригач, Британия қўшини ва флоти хизматчилари мажбурий тарзда чечакка қарши эмланадилар. Ҳеч кимда ножўя таъсирлар кузатилмайди. Қарийб 100 йил ўтиб, атоқли олим Луи Пастер Женнерга ҳурмат юзасидан, унинг сунъий иммунитет ҳосил қилиш усули шарафига вакциналарни француз тилидаги vache - «сигир» сўзи билан бошлашни таклиф қилади. 1 05 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Қашшоқ мамлакатларда эса чечак яна юз-эллик йил давомида одамларга қирон келтирди. Чечакнинг узил-кесил йўқ бўлиши ЖССТнинг 1967 йилда ўтказган оммавий эмланиш тадбиридан сўнг юз берди. Оммавий иммунитет ҳосил бўлиши учун аҳолининг 80 фоизи эмланса кифоя. Миллиардлаб инсонларни эмлашнинг иложи йўқ эди. Нигерияда эса алоҳида эмлаш самарали бўлиб чиқди: тезкор равишда касаллик ўчоғини аниқлаб, қўшни одамларни эмлаш керак эди. 12 миллион аҳолиси бор ҳудуддаги 750 минг кишини эмлаб, чечакка барҳам берилди. Айни кунларда чечакнинг тирик вируслари жаҳоннинг фақат қуйидаги жойида бор холос: Россия ва АҚШнинг юқори даражада иҳоталанган лабораторияларида. Полиомиелит Бу касаллик чечакка нисбатан анча кам одамнинг ўлимига сабаб бўлса-да, ўлмай қолганлар азобларга гирифтор бўлади. Полиомиелит билан асосан болалар оғришади. Вирус танага оғиз орқали киради ва қонга ўтади. Сўнг асаб тизимини шикастлаб, бедаво фалажликка сабаб бўлади. Кўпинча оёқлар ишламай қолади, лекин ҳар ўнинчи бемор ўпка мушаклари фалажлангани боис нафас етишмасликдан вафот этади. Бундай беморларнинг ягона нажоткори 1920-йилларда ясалган «Темир ўпкалар» деб аталган ўпкани сунъий вентиляция қилиш камералари эди. Бу каби металл қурилмаларда одамлар ҳафталаб, баъзан эса, ҳаётининг сўнгига қадар ётишган. 1 05 9 International scientific journal ISSN: 2181-390