БИОРЕГУЛЯЦИЯ НАТРИЯ В ОРГАНИЗМЕ ЧЕЛОВЕКА ХАРАКТЕРИСТИКА, ЕГО ТОКСИКО-ФАРМАКОЛОГИЧЕСКОЕ ДЕЙСТВИЕ. ЗНАЧЕНИЕ СОЕДИНЕНИЙ, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ В МЕДИЦИНЕ.

Аннотация

In this article, the biogenic element sodium, important for the human body, carries out bioregulation in the body, its participation in metabolism in cells and tissues, its effect on increasing the cellular buffer through redox processes, the synthesis of chlorine salt with HCl, hydrochloric acid of gastric juice and acid - information is given on the importance of maintaining the basic balance of physiological solutions used in medicine. Keywords: Biotic effect, oligobiogenic, biomolecular, HCl synthesis, buffering, phosphoroprotein, isotonic. БИОРЕГУЛЯЦИЯ НАТРИЯ В ОРГАНИЗМЕ ЧЕЛОВЕКА ХАРАКТЕРИСТИКА, ЕГО ТОКСИКО-ФАРМАКОЛОГИЧЕСКОЕ ДЕЙСТВИЕ. ЗНАЧЕНИЕ СОЕДИНЕНИЙ, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ В МЕДИЦИНЕ. Аннотация. В данной статье биогенный элемент натрий, важный для организма человека, осуществляет биорегуляцию в организме, его участие в обмене веществ в клетках и тканях, его влияние на увеличение клеточного буфера посредством окислительно-восстановительных процессов, синтез хлорной соли с HCl, соляной кислотой желудочного сока и кислотой - даны сведения о важности поддержания основного баланса физиологических растворов, применяемых в медицине. Ключевые слова: Биотический эффект, олигобиогенный, биомолекулярный, синтез HCl, буферизация, фосфоропротеин, изотонический. Tirik organizmlardagi hayotiy jarayonlarda bevosita ishtirok etuvchi yoki shu moddalar tarkibiga kiruvchi elementlar biogen elementlar deb ataladi. 9 57 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Odam organizmida kimyoviy elementlar davriy sistemasidagi 80 dan ortig‘i saqlanib,ular o‘zaro nafaqat bajaradigan vazifasi balki biologik xossalari bilan,organizmdagi to‘qimalar va hujayralarda teng taqsimlanishi bilan ajralib turadi. Inson organizmining o‘sishida, akseleratsiyalik xususiyatlari, organizmdagi yangi hujayralarning adaptatsiyalik xususiyatida biogen elementlar va ekosistema katta ro‘l o‘ynaydi. Jumladan, ona qornidagi homilaning jigaridagi mis va yangi tug‘ilgan chaqaloqnikidan 10 barobar ko‘p bo‘ladi. Organizmimizdagi ba’zi a’zolarimiz o‘zlarida depo xususiyatini namoyon qiladi. Ulardagi elementlar organizmimizning ehtiyojiga qarab asta-sekin sarflanishi xususiyati shakllangan. Masalan, hammamiz bilgan jigar, qon deposi vazifasini bajarsa, undan tashqari 30 dan ortiq oelementni depo(zahira) sifatida saqlaydi. Bu elementlarga Fe, Co, Si, Mn, Zn va boshqa elementlar zahira sifatida yig‘iladi. Ba’zi bioogen elementlar masalan mishyak As ning asosiy o‘zgarmas depo vazifasi teri to‘qimalari deposi hisoblanadi. Terining tez-tez yangilanib turishi, terida moddalar va nerv hujayralarini oziqlantirish vazifasini bajaradi. Bu xususiyatlarni istisno qiluvchi elementlardan rux Zn hisoblanadi rux ionlari Zn2+ionlari faqat jinsiy bezlar faoliyatida ishtirok etib qolmasdan, oqsil, yog‘, minerall moddalar almashinuvida ishtirok etadi. Inson organizmida biror vitamin yoki biogen elementning vitaminoz yoki avitaminoz, gipovitaminoz holatlari organizm uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Natriy inson organizmi uchun nihoyatda zarur bo‘lgan oligobiogen element bo‘lib,organizmdagi umumiy miqdori 0,25-0,30% atrofida bo‘ladi. Natriy biomolekulyar holda, boshqa biogen elementlarni tashish, stimulyatorlik, nerv impulslari hosil qilishda, osmotik bosimni normada saqlashda muhim bioregulyator element vazifasini bajaradi. Natriy hujayra tashqi muhit suyuqligining ioni hisoblanib, uning nerv hujayra sirtqi muhitidagi miqdori ichidagidan 15 barobar ko‘p.Bunday konsentratsiya nomutanosibliklari doimiy energiya sarfini talab qiladi.Bir so‘z bilan aytganda natriy “nasos’’vazifasini bajaradi. Organizmda natriy ionlarining miqdori kamayishi organizmdagi osmotik bosimni boshqa ionlar bila qayta tiklanmaydigan darajada o‘zgartiradi,oqibatda suyuqlik hujayra ichiga kirib shish hosil qiladi. Organizmda natriy va kaliy ionlari doim bir-biriga qarama-qarshi tarzda antagonistik ta’sirda bo‘ladi. Masalan, organizmda natriy ionlari miqdori oshishi, kaliy ionlari miqdorining kamayishi bilan kechadi. Natriyning antidotlik xususiyati. Tibbiyotda natriyning CaN EDTA (EDTA ning kalsiy- 2 natriyli tuzi) berilishi siydik tarkibida ajralib chiqayotgan temir miqdorining 13-45 marotaba, axlat bilan chiqayotgan misning miqdorini esa 2-5 barobarga ortishiga olib keladi. Buning natijasida avitaminoz, yanada kamayib ketishi o‘limga olib keladi. Natriy xloridning 0,86% li eritmasi fiziologik eritma, ko‘p qon yo‘qotilganda,organizm suvsizlanganda tomirdan in’eksiya qilinadi. Natriy o‘rtacha 60 kg odam organizmida o‘rtacha 60 g ni tashkil etadi. Hujayra tashqi suyuqligining musbat ioni (Na+) ta’minlash, suv balansi, eng muhim elektrolitlar o‘zlashtirilishida, 9 58 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ nerv impulslar normal o‘tishida muhim ahamiyatga ega. Natriy makrobiogen element bo‘lib, turli biomolekulalar tarkibiga kirib, K+,Ca2+,va Mg2+