ИСКУССТВА МУЗЫКАНТОВ, ПОЭТОВ И БАХШИСТОВ В КАРАКАЛПАКСТАНЕ

Аннотация

In this article, we will talk about the arts of musicians, riwavas and bakhs in Karakalpakstan, folk songs and songs, about the people's respect for the masters of the arts of their people and the tradition of the teacher-poet. Key word: is musician, poet, poet, singer, musician, poet, poet, performer. ИСКУССТВА МУЗЫКАНТОВ, ПОЭТОВ И БАХШИСТОВ В КАРАКАЛПАКСТАНЕ Аннотация. В этой статье речь пойдёт об искусствах музыкантов, ривава и бахши в Каракалпакстане, народных песнях и песнях, об уважении народа к мастерам искусств своего народа и традиции учителя-поэта. Ключевое слово: музыкант, поэт, поэт, певец, музыкант, поэт, поэт, исполнитель. Sazendeshilik, jırawshılıq-baqsıshılıq, qıssaxanlıq ónerleri uzaq dáwirlerden berli xalqımızdıń júrek tórinen keńnen orın alıp, óziniń rawajlanıw jolında bir qansha yaǵınıy kóplegen talantlı atqarıwshılardıń sheberliginiń arqasında áwlatdan áwladqa, ustazdan-shákirtke ótip házirgi waqıtqa jetip kelgenligin bilemiz. «Qara jorǵa, poshsha torǵay, nama-bası, Bozataw, qızlar úyge kir, Arıwxan, Adıńnan, gelgelay, jeti-asırım, ǵulpaq, sıy perde, ilme-Sultan» hám taǵı basqa kóplegen nama-sazlardıń hár birin alıp qaraǵanımızda olardıń bir-birine uqsamaǵan halda ráńbáreńligi menen tábiyat gózzallıqların xalqımızdıń qayǵı hám quwanıshların, ushqır qıyal oy-sezimlerininiń, ishki kewil keshirmeleriniń gózzal tolǵanıslarınıń hár qaysı namada ózine tán ırǵaq naǵıslarına bólenip súwretlengenin kóriwge boladı. 176 Jıraw-baqsı, sazendelerimiz tárepinen dóretilgen namalardıń barlıǵıda biziń dáwirimizge tolıq jetip kelmegenligi anıq, tek ǵana xalqımızdıń kewlinen keńnen orın alǵan, kópshilikke unaǵan namalar ǵana atqarıwshılar tárepinen bizge jetip kelgenligi belgili. Bizge jetip kelgen namalar keń mazmunǵa iye bolıp hám rawajlandırılıp, atqarıwshılardıń sheberligi menen bárhama jetilistirilip kelgen. Atqarıwshılar sheber bolmaǵanda bul namalar xalıqtıń kewlinen shıqpaǵanda álle qashan umıt bolǵan bolar edi. Jıraw-baqsı sazendelerimizdiń qatarı qanshelli kóp bolıp, atqarıwshılıq sheberligi asqan sayın, qosıqlarımız, dástanlarımız, saz namalarımız, kórkeyip, mánisi molayıp, xalıqqa unaǵan halda olarda kóbeyip baratuǵını málim. Xalqımız arasınan shıqqan belgili jıraw-baqsılar ózinen sońǵa xalqımızǵa ruwxıy baylıǵı bolǵan muzıka miyrasımızdı jetkerip barıwǵa kóplep shákirtler tayarlap barıwdı úrdis etken. Bizlerdi, usı kásip jolında tárbiyalap barıwda, ata-babalarımızdıń bizlerge deyin kewil- tórinen orın alıp, asırap kelgen muzıka baylıǵımızdı tereńnen úyretip boylarına sińdirip barıwǵa baǵdarlaydı. Xalıq namaların kámine keltirip atqarıw hár bir sazendeden, qosıqshıdan úlken talant, uqıplılıq, tereń sezim, kóp jıllıq tájiriybe, oqıp-úyreniw, shıdamlılıq hám juwapkershilik penen qatnas jasap miynet etiwdi talap etedi. Sebebi bul namalardı dóretken, atqarǵan baqsı-jırawlarımız bul namalardı shıǵarǵanda muzıkanıń kóp túrli usıllarınan keńnen paydalanıp, olardıń múmkinshiliklerin kórkeytip, bayıtıp barǵan. Jırawlar qobızǵa, al baqsılar bolsa duwtarǵa mas keletuǵın naǵıslardan, qashırım-ırǵaqlardın, forshlag, mordent, triollardan, shertiw usıllarınan keńnen paydalana bilgen. Bul shertiw usılların, dáslerdi ózlestirip, olardı tereńnen úyrenip, atqarıw sheberligin jetilistirip barıw hár bir atqarıwshınıń jıraw bolama, baqsı bolama yamasa sazendeme, barlıǵınıńda atqarıwshılıq sheberligin bayıtıp baradı. Qaraqalpaq xalqı óz atqarıwshıların qatań húrmetlep, olardı artıqmash talantlı, jaratılıstan tıs ilahiy karamat dep túsinip, «Ol eldi eńiretken baqsı edi, jıraw edi»-dep maqtanısh etse, nama menen saz, xalıq penen birge jasap kiyatırǵan táǵdirles sırlasıda, muńlasıda eń qádirleytuǵın zatı bolǵanlıqtan xalqımız sazendelerdi de «Duwtardıń qulaǵına búlbil qondırǵan sazende»-dep maqtanısh etip kelgen. Haqıyqatında da jırawlardan Jiyen jıraw, Shańqay, Bekmurat, Nurabulla, Jiyemurat, Erpolat, Paleke, Ábdirasuli, Turımbet, Ógiz jıraw, Esemurat, Izimbet, Qulámet, Asqar, Qurbanbay, Qıyas, Jumabay, Jaqsılıq jırawlar. Baqsılardan Ǵáripniyaz, Eshbay, Aqımbet, Muwsa, Súyew, Arzı, Orınbay, Juman, Sherniyaz, Edenbay, Xudaybergen, Berdaq, Húrliman, Qarajan, 177 Esjan, Japaq, Genjebay baqsılar xalqımız arasınan shıqqan úlken talant iyeleri edi, olardı xalqımız húrmet penen tilge aladı.