ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ МЫСЛИ ВОСТОЧНЫХ УЧЁНЫХ ЭПОХИ ВОЗРОЖДЕНИЯ.

Аннотация

In the article, the works of the great masters who paid attention to their pedagogical ideas with their full scientific work during the renaissance are expressed based on any information that has found its place in our national pedagogy. Keywords: Renaissance, renaissance, Republic of Uzbekistan, National pedagogy, Greece, Muhammad al-Khorazmi, Farabi, Yusif Has Hajib, Alisher Navoi, Abdirahman Jami. ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ МЫСЛИ ВОСТОЧНЫХ УЧЁНЫХ ЭПОХИ ВОЗРОЖДЕНИЯ. Аннотация. В статье на основе любой информации, нашедшей свое место в нашей отечественной педагогике, изложены произведения великих мастеров, которые в эпоху возрождения уделили внимание своим педагогическим идеям своей полноценной научной деятельностью. Ключевые слова: Возрождение, Ренессанс, Республика Узбекистан, Национальная педагогика, Греция, Мухаммад аль-Хоразми, Фараби, Юсиф Хас Хаджиб, Алишер Навои, Абдирахман Джами. Ózbekistan Respublikasi ǵárezsizlikke eriskennen keyin óz tariyxına jańasha kózqarasta qatnas jasadi. Milliy pedagogikamiz benen milliy tárbiyamizdiń jámiyetlik áhmiyeti oǵada artti. Ǵárezsizligimiz sharapati menen xalqimizdiń neshe ásirler dawaminda árman etken milliy qádiriyatlari qayta tikleniw hám rawajlanıwlarǵa miyassar boldı. Burınǵı awqam dáwirinde qadaǵan etilgen ullı babalarimizdiń qaldiraǵan oǵada bay mádeniy hám ruwxiy miyraslarin qunt penen úyreniwge múmkinshilikler jaratıldı. Dúnya tán alǵan ullı oyshıllarımızdıń dúnya tariyxina tutqan ornı hám roline baǵishlanip ótkerilgen konferensiyada birinshi prezidentimiz I.Karimov "SHıǵıs, ásirese, Oralıq Aziya aymaǵi lX-Xll hám XlV-XV ásirlerde atilip shiqqan eki qúdiretli ilimiy mádeniy joqarilawdińderegi esaplanip dúnyaniń basqa jerlerindegi Renessans proceslerine tuwri tásirini kórsetken shiǵis oyaniw dáwiri - SHıǵıs Renessansi sipatinda dúnya jámááti tárepinen haqli túrde tán alinǵan" degen edi. Mámleketimizde arab xalifaliǵi ornatilgan keyin arab mádeniyatli kúsheye basladi. Bul dáwirde ilim hám aǵartiwshiliqtiń rawajlaniwi ushin imkan 5 70 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ júzege keldi. Ásirese,jaslardi bilim alip,sawat ashiwi, arab,parsi tillerin úyretiw ,sonday-aq olardi tárbiyaliq etip jetilistiriw basli másele boldi. Bunnan aldinǵi dáwirlerde de ilim-pán rawajlanǵan. Avesto, Orxon-Enisey siyaqli tálim-tárbiyaǵa baylanisli maǵliwmatlar jazilǵan jaziwlar házirgi kúnge shekem saqlanip qalgan. Bul jaziwlarda jaslardi ádep-ikramliliqqa, dosliqqa, awizbirshilikke úyretiw názerde tutilgan. lX ásirge kelip aǵartiwshiliq misli kórilmegen dárejede rawajlanadi. Baǵdad qalasinda "Bayt ul-hikma"dúzildi. Ol jerde ulli alimlar dóretiwshilik etken. Áyyemgi grek hám hind ilimpazlariniń shiǵarmalarin arab tiline awdarǵan. Bul jerde óz dáwiriniń kórnekli ilimpazlari jasap dóretiwshilik etken. Al-Xárezmiy,Abu Rayxan Beruniy,Ibn Sino,Al-Ferǵaniy,Farabiy siyaqli dúnyaniń rawajlaniwina salmaqlı úles qosqan ilimpazllar toplanip dóretiwshilik etken. Bul insanlardi tálim-tárbiyaǵa qosqan úlesi sheksiz. Dúnyaǵa taniqli matematik, astronom hám geograf Muhammed al-Xárezmiy 783-850- jillarda jasaǵan. Ol óz dáwirine shekemgi bolǵan áyyemgi matematika páni rawajlanǵan mámleketler Vavilion, Gretciya, Hindistan, Misrdagi derlik barliq mámleketler ashqan jańaliqlarin úyrenedi. Xárezmiy sheber pedagog metodist sipatindaǵi orni óz aldina. Ol bilim aliwda talabaniń jeke baqlawlarina hám alǵan bilimlerinen paydalaniw máselesine úlken itibar qaratti. Ózi kórsetpeli -tájriybe metodlari bilim beriwdiń turli qurallari, soraw-juwap, uqipliliq hám kónlikpelerdi qáliplestiriw metodlari, bilimlerdi sinap kóriw metodlarinan paydalanǵan. Muhammed al-Xárezmiy biliw teoriyasina ayriqsha úles qosadi. Ol birinshilerden bolip baqlaw, sinap kóriw, eksperiment metodlarina tiykar saladi. Oniń "Astronomiyaliq kesteler", "Indiya arifmetikasi haqqinda kitap", "Muzika risolasi"siyaqli miynetlerinde jaslarǵa tábiyiy hám matematikaliq bilimlerdi úyretiwge ayriqsha áhmiyet qaratti. Orta ásirlerde pedagogik pikirleri rawajlaniwi Abu Nasr Farabiy ati menen de baylanisli. Ol Orta Aziya xalqlariniń tálim -tárbiyaliq oy-pikirleriniń rawajlaniwinda ayriqsha orinǵa iye oyshil, danishpan, alim esaplanadi. Ol Aristotel shiǵarmalarin tereń ózlestirip, logika, matematika, medcina hám filosofiyaniń rawajlaniwina óz úlesin qosadi. Ilimpazlar Farabiy 70ke jaqin xaliqtiń tilin bilgen dep ataydi. Jettik bilimliligi ushin Farabiydi Aristotelden keyingi "Ekinshi muǵallim" yamasa "SHiǵis Aristoteli"dep atagan. Oniń túsindiriwinshe adam dúnya rawajlaniwiniń jetilisken shińi. Adamǵa tálim-tárbiya beriw isi tábiyat qubilislarinan óz maqsetleri ushin paydalana biliw, basqa adamlar menen duris qatnasta boliw jámiyettiń talaplarina juwap bere alatuǵin adam sipatinda qáliplesiwi ushin kerek degen. Ol tálim-tárbiya degen terminge aniqlama berip tálim degen sóz adamlar arasindaǵi bilimlerdi, al tárbiya usi adamlar ortasindaǵi minez-quliq jetiskenleklerin birlesti