ОБЕСПЕЧЕНИЕ БЕЗОПАСНОСТИ РАБОТНИКОВ В СТРОИТЕЛЬСТВЕ

Аннотация

In this article, the author's theoretical and general opinions are presented about methods of chemical state assessment, analysis, determination of REM, (KTZM) in industrial objects, signs of air stagnation level in chemical state assessment. The article is intended for the requirements of labor protection and technical safety directions, labor protection and safety specialists, and general readers. Key words and phrases: "Chemical state, assessment of chemical state, safety, KTZM, isotherm, convection, industrial enterprises, aggressive substances." ОЦЕНКА ХИМИЧЕСКОЙ СИТУАЦИИ ПРИ АВАРИИ НА ОБЪЕКТАХ, ИСПОЛЬЗУЮЩИХ СИЛЬНО ТОКСИЧНЫЕ ВЕЩЕСТВА (КТЗМ). Аннотация. В статье изложены теоретические и общие соображения автора об оценке химического состояния, методах анализа, определении РЗМ (КТЗМ) в промышленных объектах, признаках уровня застоя воздуха при оценке химического состояния. Статья предназначена для требований направлений охраны труда и технической безопасности, специалистов по охране труда и технике безопасности, а также широкого круга читателей. Ключевые слова и фразы: «Химическое состояние, оценка химического состояния, безопасность, КТЗМ, изотерма, конвекция, промышленные предприятия, агрессивные вещества». Kirish. Kimyoviy holat deb- dushman tomonidan kimyoviy qurollar ishlatilganda, yoki kimyoviy obyektlarda halokat yuz berganda atrof-muhitga kuchli ta’sir etuvchi zaharli moddalar (KTZM) tarqalganligi natijasida hosil bo‘lgan sharoitga aytiladi. Kimyoviy holatni baholash deganda – kuchli ta’sir etuvchi zaharli moddalarni odamlarga, hayvonlarga, suv va boshqa obyektlarga ta’sir etish darajasini aniqlash hamda kimyoviy hujum 4 64 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ yoki ishlab chiqarish tarmoqlaridagi falokat oqibatlarini tugatish uchun eng maqbul uslubni tanlash tushuniladi. Tadqiqot metodlari. Tadqiqot jarayonida ilmiy va o‘quv-uslubiy adabiyotlar tahlili, pedagogik-tarixiy kuzatuv, umumlashtirish, metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari va muhokamalar. KTZM ishlatiladigan obyektlardagi avariyada kimyoviy holatni baholash, fuqarolarni zaharlanish o’choqlarida bo’lishlari mumkin bo’lgan holda, ularni himoyalanishini tashkil etish maqsadida o’tkaziladi. Kimyoviy holatni baxolashda bashorat usuli bo‘yicha zaxarlangan xavoning tarqalishi uchun qulay b‘lgan sharoitda (inversiya, shamol tezligi 1m|s. da) ob’ektdagi barcha KTZM zaxiralarining tashqariga chiqib ketishi (tukilish) okibatlarini o‘rganish orkali aniqlanadi. KTZM saqlanadigan zaxirasining falokatini baxolash, xaqiqatda sodir bo‘lgan vaziyatda utkaziladi. Bunda zaxarli moddalarning aniq miqdori va ob xavo sharoitlari xisobga olinadi. SHunga xam axamiyat berish lozimki, qaynash xarorati 20°S dan past bo‘lgan zaxarli moddalarni (masalan, fozgen, vodorod ftorid va shunga uxshashlar) to‘kilishi bilan juda oz vaqt mobaynida bug‘lanib ketadi va bug‘langan zaxarli modda miqdori, uning tukilgan suyuk miqdoriga teng b‘ladi. Agar qaynash harorati 20°S dan yuqori bo‘lgan (uglerod (IV) sulfid, sinil kislotasi va boshqalar) va qaynamaydigan zaxarli suyukliklar (ammiak, xlor, oleum va xokazolar) usha ob’ekt hududi bo‘ylab tarqaladi va xavoning yer ustki qatlamini zaharlaydi. KTZM bo‘lgan joylardagi kimyoviy xolatni baxolashda, kimyoviy zaxarlangan hudud o‘lchamini, kimyoviy shikastlanish uchog‘ini, zaxarli havoning hududga yetib kelish va shikastlash vaqtini xamda kimyoviy shikastlanish uchoqlarida fuqarolarni talafotlanish extimollari ko‘zda tutiladi. Shunga ham ahamiyat berish lozimki, qaynash harorati 20o S dan past bo’lgan zaharli moddalarni (masalan, fozgen, vodorod ftorid va shunga o’xshashlar) to’kilishi bilan juda oz vaqt mobaynida bug’lanib ketadi va bug’langan zaharli modda miqdori, uning to’kilgan suyuq miqdoriga teng bo’ladi. Agar qaynash harorati 20o S dan yuqori bo’lgan (uglyerod (IV) sul’fid, sinil kislotasi va boshqalar) va qaynamaydigan zaharli suyuqliklar (ammiak, xlor, oleum va h.k.) o’sha obyekt hududi bo’ylab tarqaladi va havoning yer ustki qatlamini zaharlaydi. KTZM bo’lgan joylardagi kimyoviy holatni baholashda, kimyoviy zaharlangan hududni o’lchami, kimyoviy shikastlanish o’chog’i, zaharli havoni hududga etib kelish vaqti, shikastlash vaqti hamda kimyoviy shikastlanish o’choqlarida fuqarolarni talofatlanish ehtimollari ko’zda tutiladi. Ochiq joyda KTZM bilan zaharlangan havoning tarqalish chuqurligi (KTZM idishi himoyalanmagan, Shamol tezligi 1m/s, izotermiya)* 1-jadval KTZM nomi Idishdagi KTZM miqdori (obyektda), (Tona) 5 10 25 50 75 100 Xlor, fozgen 4,6 7 11,5 16 19 21 Ammiak 0,7 0,9 1,3 1,9 2,4 3 Oltingugurt (II) oksid 0,8 0,9 1,4 2 2,5 3,5 Vodorod sulfid 1,1 1,5 2,5 4 5 8,8 4 65 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ * Izoh: inversiyada havo qatlamining tarqalish chuqurligi taxminan 5 barobar katta, konveksiyada esa izotermiyaga nisbatan 5