ПРИМЕРЫ ИЗ МИРОВОЙ МИКРОКРЕДИТНОЙ СИСТЕМЫ И ЭТАПЫ ИХ РАЗВИТИЯ

Аннотация

This thesis talks about the situation of the microcredit system in developed countries, the work done to improve and develop the microcredit system and their importance. Key words: microcredit, world microcredit system, example of Bangladesh-Grameen Bank, microcredit and entrepreneurship, microcredit system, forms of microcredit. ПРИМЕРЫ ИЗ МИРОВОЙ МИКРОКРЕДИТНОЙ СИСТЕМЫ И ЭТАПЫ ИХ РАЗВИТИЯ Аннотация. В данной диссертации рассказывается о состоянии системы микрокредитования в развитых странах, проделанной работе по совершенствованию и развитию системы микрокредитования и их значении. Ключевые слова: микрокредиты, мировая система микрокредитования, пример Банка Бангладеш-Грамин, микрокредитование и предпринимательство, система микрокредитования, формы микрокредитования. So'nggi 25 yil ichida sezilarli darajada o'zgargan va professional bo'lib borayotgan mikrokredit arizalari ko'plab kam ta'minlangan shaxslarga kredit imkoniyatlaridan foydalanish imkonini beradi va kambag'allarga tobora ko'proq turli xil mahsulotlarni taklif qilish orqali hayotlarini yanada qulayroq qiladi. Hozirgi kunda ko‘plab tijorat banklari mikrokreditlash sohasida ishtirok eta boshlaganligi sababli, ushbu sohaga katta sarmoya kiritish, mavjud keng filial tarmoqlari va texnologiyalardan foydalangan holda ehtiyojmand aholini yanada ko‘proq qamrab olish uchun katta qadamlar tashlandi. Shuning uchun ushbu bo'limda turli mamlakatlarda 104 muvaffaqiyatli mikrokredit arizalari va ular bugungi kunga qadar bosib o'tgan bosqichlari haqida so'z yuritiladi. Bangladesh-Grameen Bank o‘rnagi Mikrokredit deganda birinchi o'rinda bo'lgan Bangladesh iqtisodiy jihatdan barqaror va ayniqsa oxirgi 25 yil ichida o'rtacha yillik yalpi ichki mahsulot 4,2% o'sgan davlatdir. Xuddi shu yillarda inflyatsiya va umumiy foiz stavkalarining nisbiy pasayishi kuzatildi. Aytishimiz mumkinki, 1996-yildagi aholini ro‘yxatga olishda 120 millionga yaqin aholining qariyb 50 millioni mutlaq qashshoqlik chegarasida yashayotgan mamlakatda 1970-yillardan buyon davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan qashshoqlikni qisqartirish bo‘yicha loyihalar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ularning hech biri muvaffaqiyatga erisha olmadi1. Grameen Bank (Hossain, Sakhawat, 2000: 65-66). Grameen Bank bank asoschisi Dr. Bu Muhammad Yunus Bangladeshdagi Chittagong universiteti professori bo‘lgan 1976-yilga borib taqaladi. Dr. Moliya tizimida faoliyat yurituvchi Yunus, kambag'allar, banklar va boshqalar. U ular uchun tijorat tashkilotlaridan kredit olish mumkin emasligini va bu odamlar mahalliy pul brokerlari qo'lida ekanligini ko'rib, loyihani boshlashga qaror qiladi (Bornstein, 1996: 15). 2Loyihada, agar ular moliyaviy garov talab qilmasdan besh kishidan iborat guruhlarni tashkil qilsalar, o'z bizneslarini rivojlantirish uchun muhtoj bo'lgan kambag'al shaxslarga kichik miqdordagi kreditlar beriladi (Hashemi, Morshed, 1997: 217). 3Loyihaning maqsadi qishloq joylarda yashovchi kambag'allarga kredit tarqatadigan bank tizimini yaratish mumkinmi yoki yo'qligini tekshirishdan iborat. Quyidagilar shu tarzda boshlangan loyihaning asosiy maqsadlari sifatida belgilangan (www.grameen-info.org/bank/)4 • kambag'al erkaklar va ayollar foydalanishi uchun bank faoliyatini kengaytirish; • Qarzdorlar va pul brokerlari tomonidan kambag'allarning ekspluatatsiyasining oldini olish; • Kam ta'minlangan ayollarga, ayniqsa kambag'allarga, ular osonlikcha tushunadigan va o'zlari boshqarishi mumkin bo'lgan tashkilot ostida kredit imkoniyatlarini taqdim etish; • Past daromad past jamg‘armalar va sarmoyalarning davom etayotgan shafqatsiz aylanishini jismoniy shaxslarga ham, mamlakat iqtisodiyotiga ham past daromad ko‘rinishida hissa qo‘shadigan mexanizmga aylantirish, kredit berish, sarmoya, ko‘proq daromad, 1 Grameen Bank (Hossain, Sakhawat, 2000: 65-66). 2 (Bornstein, 1996: 15). 3 (Hashemi, Morshed, 1997: 217). 4 (www.grameen-info.org/bank/) 105 Ushbu maqsadlar uchun mo'ljallangan loyiha mahalliy tilda "qishloq" yoki "kambag`al" degan ma'noni anglatuvchi "Grameen" deb nomlangan 1979-yilga kelib 500 ga yaqin muhtoj odamlarni qamrab oldi. 1979-yilda loyiha chegaralari kengaytirildi va Bangladeshning ba'zi viloyatlarini o'z ichiga oldi va 1983-yil oktyabr oyida qonun bilan tasdiqlandi. U mustaqil bankga aylantirildi. Bugungi kunda bank aktsiyalarining 94 foizi bank mijozlariga tegishli bo‘lsa, qolgan 6 foizi davlatga tegishli. Yunus ushbu loyiha bilan qishloqlarda qashshoqlikning oldini olish va bu hududlarni mintaqaviy rivojlantirishga boshqa nuqtai nazardan yondashadi; Unda kam ta’minlanganlar uchun haq to‘lanadigan ish o‘rinlari yaratish emas, balki o‘z ish joylariga ega bo‘lish orqali ham iqtisodiy, ham ijtimoiy jihatdan kutilgan natijalarga tezroq erishish mumkinligi ta’kidlangan. Shuningdek, u kambag‘al aholining kredit taqchilligi ularning asosiy insoniy ehtiyojlaridan mahrum bo‘lganligini bildirishini, jamiyatdagi eng kambag‘al kishilar hech qanday moliyaviy kafolatga muhtoj bo‘lmasdan, moliyaviy manbalardan oson foydal