МЕТОДЫ ПОВЫШЕНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ

Аннотация

This article covers the methods and effectiveness of increasing the professional competence of primary school teachers, the content of the concept of professional competence, the issues of meaningful connection of professional and personal qualities that a primary school teacher should have. Key words: teacher, student, professional competence, pedagogical skill, education, training, society, lesson, development, methodology. МЕТОДЫ ПОВЫШЕНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ Аннотация. В данной статье рассматриваются методы и эффективность повышения профессиональной компетентности учителя начальных классов, содержание понятия профессиональной компетентности, вопросы содержательной связи профессиональных и личностных качеств, которыми должен обладать учитель начальных классов. Ключевые слова: учитель, ученик, профессиональная компетентность, педагогическое мастерство, образование, обучение, общество, урок, развитие, методика. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlarga muvofiq, ta’lim-tarbiyaviy jarayonlarni uyg‘unlashtirishgan xolda o‘rganish atrof-muhitga ijodiy munosabatni o‘rnatish va shakllantirish muammolarini hal etishga imkoniyat yaratdi. Demak, ta’lim-tarbiyada ham amalga oshiriluvchi islohotlar mana shu mantiqqa mos tarzda, jamiyatga xizmat ko‘rsatishi lozim. Hozirgi kunda boshlang’ich ta’limning asosiy maqsadi yosh avlodga ta’lim-tarbiya berish, kasbga o‘rgatish, ularning aqliy va ma’naviy kamol toptirishdan iboratdir. «Ta’lim to‘g‘risida»gi qonun [1] va talablaridan kelib chiqqan holda ta’limning mazmuni va vositalarini yangidan ishlab chiqishni hayotning o‘zi talab qilmoqda. Bu omil ta’lim jarayonini tarkibiy qismlarini yangicha tartibda namoyon bo‘lishini talab etadi. Ana shu tashkiliy-pedagogik jarayonda ta’lim qonuniyatlari va tamoyillariga mos holda yangi tamoyillarga amal qilish, ta’lim metodlarining paydo bo‘lishi, ta’lim vositalarining takomillashuvi, ayniqsa ta’limni tashkil etishda o‘qituvchi mahoratining integrativ shakllari keng ko‘lamda joriy etilishi kuzatilmoqda. 2 51 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ushbu o‘zgarishlarning ma’lum qismi integrativ yondashuvlarning tarkibi sifatida chiqqan bo‘lsa, yana bir qismi dunyodagi ta’lim tizimi rivojlangan mamlakatlar olimlarining pedagogik tajribalariga suyangan holda paydo bo‘ladi. V.I. Baydenko «kasbiy kompetentlik» tushunchasini quyidagicha tavsiflagan: - o‘z mutaxassisligi bo‘yicha faoliyat yuritish uchun zarur bo‘ladigan bilim, ko‘nikma, malaka va qobiliyatlarga, kasbiy muammolarni qisman hal etishda bir vaqtda avtonomlik va egiluvchanlik xususiyatlariga ega bo‘lish; - kasbiy shaxslararo muhitda hamkasblar bilan hamkorlikni rivojlantirish; - faoliyat mezoni (sifat o‘lchovi), qo‘llash sohasi, talab etiladigan bilimlarni o‘z ichiga olgan standartlarni loyihalash tuzilmasi; - ish beruvchi talablariga ko‘ra kasbiy faoliyatni samarali amalga oshirish imkonini beruvchi qobiliyatlardan samarali foydalanish; - insonga hozirgi zamon mehnat muhitida ish faoliyatini muvaffaqiyatli bajarish imkonini beruvchi bilimlar, xususiyatlar va ko‘nikmalarning integrallashgan birlashuvi. [3] Zamonaviy boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi – har tomonlama ilg‘or bo‘lishi, o‘z fanini chuqur bilishi, pedagogik mahoratga ega bo‘lishi, bolani sevishi, amaliyotdagi muammoni bilishi va muammoni bartaraf etish yo‘llarini izlab topishi kerak. Zamonaviy boshlang‘ich sinf o‘qituvchisiga qo‘yilgan talablarni tahlil qilar ekanmiz, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning “Mustaqil o‘ylay oladigan, tafakkur yuritib to‘g‘ri, ma’qul va maqbul ish tuta oladigan vatanparvar shaxslarni shakllantirish va tarbiyalash kerak”,- deb ta’kidlagan fikrlarini keltirishni joiz deb topdik [12] Boshlang’ich sinf o‘qituvchilaridan pedagogik tayyorgarlik va mahorat talab etiladi. Kompetentlik –biror soha bo‘yicha har tomonlama chuqur bilimga ega bo‘lgan va shuning uchun ham fikri salmoqli, ishonchli hisoblangan kishining sifati.[7] Kompetentlik shaxsning doimo rivojlanib boruvchi sifatlaridan biri bo‘lib, real hayotiy vaziyatlarda yuzaga kelgan muammolarni yеchish qobiliyati, o‘z bilimi, o‘quv va hayotiy tajribalari,qadriyatlari va qiziqishlarini unga safarbar etish imkoniyatlari. Xorijiy adabiyotlar tahlilida, kompetentlik “chuqur bilimlar egasi”, “murakkab masalalarni yеchish qobiliyati”, “o‘z paytida dolzarb faoliyatni amalga oshirish qobiliyati” kabi ma’nolarni anglatadi.[9] Ye.F.Zeer muhim kompetensiyalarni shaxsning turli kasbiy faoliyatga moslashishi va samarali faoliyat ko‘rsatish uchun ma’lum ishlarni bajarishda zarur bo‘ladigan, ko‘nikma va malakalar shaxsiy sifatlar va qobiliyat sifatida ta’riflaydi. U muhim kompetentliklar tuzilmasidagi to‘rta kichik guruhni alohida ko‘rastib o‘tadi. Bular: kasbiy yo‘nalganlik; kasbiy kompetentlik; kasbiy ahamiyatga ega sifatlar; kasbiy ahamiyatga ega psixofiziologik xususiyatlar. [10] Pedagogik kompetentlik- o‘qituvchining shax