Определение координационных способностей и показателей асимметрии движений “правша-левша” в ситуационных видах спорта

Аннотация

В данной статье изучены особенности нейродинамических процессов у студентов, обучающихся в вышеем учебном заведении по ситуационным видам спорта, с помощью теста теппинга и модифи- цированного теста теппинга, определены координационные способности и показатели асимметрии движений “правша-левша”. ¹ Sport faoliyati kafedrasi o‘qituvchisi, ALFRAGANUS UNIVERSITY, Toshkent, O’zbekiston. e-mail: dilfuza.salieva.hatamova-82@mail. ru. ORCID: 0000-0002-6115-1764 65 Alfraganus xalqaro ilmiy jurnal Annotation. In this article, the features of neurodynamic processes in students studying at the higher educational institution in situational sports, using the tapping test and the modified tapping test, identifying coordination abilities and indicators of asymmetry of “right-handed-left-handed” movements. Kalit so‘zlari: tepping test, modifikatsiyalashtirish tepping testi, sport faoliyati yo`nalishi talabalari, vaziyatli sport turlari, “o‘naqay-chapaqay” harakatlar asimmetriyasi, koordinatsion qobiliyat, chaqqonlik, psixo-fiziologik. Ключевые слова: теппинг-теста, модификационный теппинг-теста, учащиеся направления спортивной деятельности, ситуационный спорт, асимметрия движений “правша-левша”, коор- динационные способности, ловкость, психофизиологик. Keywords: tapping test, modification tapping test, students of sports activities, situational sports, asymmetry of movements “right-handed-left-handed», coordination abilities, dexterity, psychophysiologist. Maqsad. Mazkur tadqiqotning maqsadi vaziyatli sport turlari bo`yicha taqsil olayotgan sportchi-talabalarda tepping testi hamda modifikatsiyalashtirilgan tepping testi orqali koordinatsion qobiliyati va “o‘naqay-chapaqay” harakatlar asimmetriya ko’rsatkichilarini aniqlash, ularning neyrodinamik jarayonlarining xususiyatlarini o’rganish. Usullar: Ilmiy-uslubiy adabiyotlar ma’lumotlarini tahlil qilish va tizimlashtirish. Ilyin usulini modifikatsiyalashtirish orqali miyaning sensorimotor assimetriyasini psixo-fiziologik tekshirish. Matematik statistikaning an’anaviy usullari. Natijalar. Tadqiqotda ishtrok etgan barcha talaba o‘g‘il va qiz bolalarda an`anaviy tepping testining ham, modifikatsiyalashtirilgan tepping testidan test sifatida qo‘llanilganda ham o‘ng va chap qo`lda harakatlanish ko‘rsatgichlari o‘rtasida sezilarli asimmetrik farq aniqlandi. Modifikatsiyalashtirilgan tepping testi bo`yicha tadqiqot jarayonida ayrim talabalarda diqqatning chalg`ishi kuzatilgan bo`lsa, sport turlari yo`nalishlarda taqsil olayotgan talabalarning sport turidan kelib chiqib, ularning harakatlarining umumiy tezligi (tezlikka chidamlilik) ko`rsatkichlari karate, voleybol va kikboks sport turlari boy`icha taqsil olayotgan talabarning ko`rsatkichlari basketbol, kurash, dzyudo va futbol sport turlari bo`yicha taqsil olayotgan talabalarga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo`ldi. Hulosa: Joriy tadqiqotlar, pedagogik kuzatuv natijalaridan ma’lum bo‘ldiki, sport faoliyati yo`nalishlarida taqsil olayotgan talablar o‘rtasida qayd etilgan asimmetrik farq talabalarning koordinatsiyasi yoki koordinatsion qobiliyat nisbatan sustlashganidan darak beradi, bu qulay va noqulay tomonlarda harakatlanish qobiliyati asimmetrik farqlarni simmetrik tartibda rivojlantirishga maksimal darajada simmetriyalash zarurligi bilan hulosa qilinadi. Boshqacha qilib aytganda vaziyatli sport turiga mansub talabalarda koordinatsion qobiliyat universal tartibda sport mashg`ulotlarining boshlang`ich davrlaridanoq hamda jismoniy tarbiya darslarida shakllantirish maqsadga muoviqdir. Kirish. Tani-sihatlik va xotirjamlik - bu ulug‘ ne’matdir. Inson qanday ishga «qo‘l urmasin» bu ishning foydali natijasi tani-sihatlik na hotirjamlik bilan belgilanadi. Mustahkam sog‘liq bo‘lsayu, hotirjamlik bo‘lmasa, hech bir ishda unum bo‘lmaydi. Bunday holat insonga xos barcha jarayonlarda yaqqol ko‘zga tashlanadi. Chuqurroq ilmiy til bilan izohlanadigan bo‘lsa, «sog‘liq»- bu keng qamrovli integral tushuncha bo‘lib, inson organizmi, uning ruhiyati, bioenergetik hamda jismoniy imkoniyatlarini endogen (ichki) va ekzogen (tashqi) qo‘zg‘atkichlarga bardosh berish, ularni yengib o‘tish bilan bog‘liq ma’noni anglatadi. So‘ngi yillarda jismoniy tarbiya va sport amaliyotida o‘ta muhim rol o‘ynovchi harakat koordinatsiyasi va koordinatsion qobiliyatlar haqida ko‘plab nazariy g‘oyalar, ularning mohiyati mexanikasi, tarkibiy kompotentlari, shakllantirish hamda baholash bilan bog‘liq masalalarni yoritishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Jumladan, Ye.N. Karseko, V.V. Leonov, A.L. Smotriskiy (2003.,15-18-b.)ning ta’kidlashicha, genetik omillarga asoslangan, hayot davomida tarbiya va o‘rgatish metodlari hamda vositalari yordamida shakllanuvchi harakatlar turli eksperimental tadqiqotlar ostiga olinayotgan bo‘lsada, ushbu qobiliyatning funksional va energetik asoslarini ochib berish nazardan chetda qolmoqda. Alohida shu narsani ta’kidlash joizki, shu bugungi kungacha jismoniy tarbiya va sport nazariyasida ham, amaliyotida ham “jismoniy tayyorgarlik”, “jismoniy sif