ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ПЕРЕВОД И ЕГО ОСОБЕННОСТИ.

Аннотация

This article provides information about literary translation and its specific features. Key words: Artistic work, professional terms, proverb, language and expressions, stylistic and communicative meaning. ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ПЕРЕВОД И ЕГО ОСОБЕННОСТИ. Аннотация. В данной статье представлена информация о художественном переводе и его особенностях. Ключевые слова: Художественное произведение, профессиональные термины, пословица, язык и выражения, стилистический и коммуникативный смысл. Badiiy asarni tarjima qilish uchun tarjimon tilning lug’at boyligi, chunonchi sinonim va omonimlar, kasb-hunar atamalari, shevaga xos so’zlar, eskirgan va tarixiy so’zlar, maqol, matal va iboralarni hamda so’zlarning ohangdorligini, ko’p ma’noliligini, mubolag`a va kichraytirish kabi xususiyatlarini yaxshi bilishi zarur. Badiiy tarjimani ilmiy tavsiflash so’zni so’z bilan emas, balki ma’noni ma’no bilan, obrazni obraz bilan, yumorni-yumor bilan berishdan iborat. Badiiy tarjimaning boshqa turdagi tarjimalardan farqi so’z, jumla yoki butun bir asarni to’g’ri o’girish kifoya emas. Bunda tarjimon san’atkor ham bo’lishi lozim. Tarjima jarayonida ikki til birliklarining tarjimaviy, lug’aviy uyg’unligi emas, balki matndagi funktsional, kommunikativ mosligi muhimdir. Agar bu funktsionallik va kommunikativlikka e’tibor berilmay tarjimon tomonidan asliyatdagi birlikning lug’aviy ma`nosi berilsa, tarjima tilida so`z ifodalagan stilistik va kommunikativ ma`no buziladi. Jumla asliyat tili adabiy til normalariga mos kelmay g`aliz va tushunarsiz bo’lib qolishi mumkin. Asliyatdagi so`z va iboralarni umumxalq adabiy tilida qabul qilinmagan so`zlar bilan o`girish tarjima tilini kambag`allashtirishga, badiiy ifodadorlik darajasiga salbiy ta`sir qiladi. Bаdiiy matnni tarjima qilish jarayonida realiyalarning o`ziga xos xususiyatlari va me`yordan chetdan chiqmaslik hamda ma`noning аsliymоnаnd tаlqin etilishi ko`p jihаtdаn uning tаrkibidаgi оbrаzli hаmdа his-hаyajоn ifоdаsi uchun qo`llаnilgаn lisоniy vоsitаlаrning ijоdiy tаlqin etilishigа bоg`liqdir. 8 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Til birliklarining adabiy shaklda me`yorlashuvida badiiy adabiyot va badiiy tarjimaning o`rni ham alohida bo’ladi. Badiiy ijod jarayonida shoir va yozuvchilar o`z fikr va hissiyotlarini boshqa ijodkorlardan farq qiladigan, favqulodda asl ifodalarda berishga intiladilar. Yuqorida bayon etilgan fikrlardan xulosa qilish mumkinki, tarjimon o`zbekcha milliy realiyalarni ingliz tiliga o`girishda transliteratsiya usulidan ham, tarjima va izohlash usullaridan ham unumli foydalansa va o`z ishini muvaffaqiyatli amalga oshirsa badiiy matn tarjima uslubi to`g`ri bajarilgan bo`ladi. Badiiy tarjima faoliyat sifatida o`ziga xos adabiy ijoddir. Bu jarayonda bir tilda yozilgan asar boshqa tilda, muallif matniga iloji boricha yaqin, uning barcha nuanslarini uzatish bilan qayta tiklanadi. Shunga ko`ra, biz bu jarayonning natijasini asl tilda yozilgan va tarjima tili yordamida qayta yaratilgan adabiy asar deb hisoblaymiz. Slovakiya olimi F. Mikoning fikriga ko`ra, “tarjima- adabiy asarning mavjud bo`lish shakllaridan biri”. Albatta, bu holda gap badiiy tarjima haqida ketmoqda. Badiiy tarjima faoliyat sifatida o`ziga xosdir adabiy ijod, bu jarayonda bir tilda yozilgan asar boshqa tilda, muallif matniga iloji boricha yaqin, uning barcha nuanslarini uzatish bilan qayta tiklanadi. Shunga ko`ra, biz bu jarayonning natijasini asl tilda yozilgan va tarjima tili yordamida qayta yaratilgan adabiy asar deb hisoblaymiz. Badiiy tarjimaning mohiyati asl nusxani kompensatsiyali qayta talqin qilishdir, bu mutlaq aniqlikni talab qilmaydi, masalan, uni texnik tarjimadan ajratib turadi. Badiiy asarning ideal tarjimasi, odatda, tarjimon turli xil tarjima variantlarini qidiradi, tarjima o`zgarishlaridan keng foydalanadi va ularni mohirlik bilan boshqaradi, go`yo o`ziga xos ijod bilan shug`ullanadi, matnni boshqa tilda qayta yaratadi. Binobarin, badiiy asar tarjimoni ijodiy xarakterga ega bo`lishi kerak, u muallifning asosiy g`oyasini to`liq anglash qobiliyatiga ega bo`lishi kerak. Kirish qismida ta`kidlaganimizdek, tarjimon muallifning soyasida qolishi, iloji boricha muallifning uslubini saqlab qolishi va hech qanday holatda asl nusxaning asosiy ma`nosini buzmasligi kerak. Shunga ko`ra, qiyinchilik ortiqcha erkinlik va haddan tashqari literalizm o`rtasidagi muvozanatni saqlash qobiliyatida yotadi, bu ham asl uslub va xabarga salbiy ta`sir ko`rsatishi mumkin. Badiiy tarjimaning navbatdagi xususiyati - bu asarning asl nuanslari bilan bog`liqligi, masalan, iboralar, frazeologik birliklar, so`zlar va boshqa turg`un iboralar, ularning so`zma –so`z tarjimasi asl nusxaning semantik yukini to`liq yoki qisman aks ettirmaydi. Tarjimon so`zlar bilan shug`ullanadi, turli xil o`zgarishlarni qo`llaydi, bu badiiy tarjimada oson emas. Badiiy tarjimaning keyingi xususiyati uning shaxsiy xarakteri, ya`ni, badiiy adabiyotning ideal