Ознокомление учащихся младшего школьного возраста с социальными нормами речи

Аннотация

In the process of speaking, it is important to communicate the relationship of two or more people to each other, and it is the duty of each person to follow the standards recognized by the public. This article discusses the social norms that elementary school students should follow in the process of speaking. Kalit so’zlar: me’yor, ijtimoiy, muomala, madaniyat, ma’naviyat, muloqot. Ключевые слова: норма, социальное, обращение, культура, духовность, общение. Keywords: norm, social, conversion, culture, spirituality, communication. Kirish. Kishilar o’rtasidagi o’zaro ijtimoiy munosabatlar muayyan ijtimoiy-huquqiy me’yorlar asosida yo’lga Yangi O’zbekiston jamiyatini barpo etish ijtimoiy- qo’yiladi. Ijtimoiy-huquqiy me’yorlar asosida tartibga lashuv jarayonlari bilan bog’liq ravishda kechmoqda solinadigan munosabatlar ishtirokchilarning mada- va bu maktab o’quvchilari, shu jumladan, boshlang’ich niyatlilik darajasini ham ifodalashga xizmat qiladi. ta’lim yoshidagi bolalarni ijtimoiy-huquqiy me’yorlar Oila, maktabgacha tarbiya va umumiy o’rta ta’lim bilan yaqindan tanishtirish, ularga qat’iy amal qilish muassasalarida bolalarni ijtimoiy munosabatlarga ko’nikmalarini shakllantirishni taqozo qilmoqda. tayyorlash, ijtimoiy-huquqiy me’yorlar bilan ta- Zero, “yosh avlod ongiga huquq va burch, halollik va nishtirish, ularga qat’iy rioya qilish ko’nikmalarini poklik tushunchalarini hamda odob-axloq normalarini shakllantirish mazkur sub’ektlar ta’lim va tarbiya bo- chuqur singdirib borish, ularga Konstitutsiyaning rasidagi funktsiyalarining muhim tarkibiy qismlaridir. muhim jihatlarini bolaligidan boshlab o’rgatish, aholi Boshlang’ich sinf o’quvchilarining ijtimoiy muno- o’rtasida huquqiy madaniyatni shakllantirish bo’yicha sabatlar jarayonining faol ishtirokchilari bo’lishlariga huquqiy-ma’rifiy tadbirlarni xalqimiz tarixi, dini, erishishda ular tomonidan ijtimoiy-huquqiy me’yor- milliy qadriyatlarini o’rgatish bilan uyg’un holda larning muvaffaqiyatli o’zlashtirilishi o’ziga xos tashkil qilishga jiddiy e’tibor qaratilmoqda. Bosh- ahamiyat kasb etadi. Shaxs hayoti bevosita jamiyatda, lang’ich ta’limda o’quvchilarning ijtimoiy-huquqiy unda istiqomat qiladigan kishilar orasida kechadi. me’yorlarga amal qilish ko’nikmalarini shakllantirish, Jamiyat a’zolari o’rtasidagi shaxslararo aloqalar- shuningdek, o’quvchilarda shaxs sifatida o’z-o’zini ning samarali kechishi bevosita shaxsning ijtimoiy rivojlantirish va umummadaniy kompetentsiyalarini munosabatlar mazmuniga bog’liq. Ijtimoiy munosa- qaror toptirish muammoning ilmiy jamoatchilik tomo- batlar mazmuni esa, o’z navbatida, ijtimoiy-huquqiy nidan chuqur o’rganilishi lozimligini ko’rsatmoqda. me’yorlarning aniqlangani, jamiyat tomonidan qay Zamonaviy ta’limning ahamiyati o’quvchilarda faol darajada tan olingani hamda amaliy faoliyatda ularga ijtimoiylashuv ko’nikmalarini shakllantirish bilan bel- rioya etilayotgani bilan belgilanadi[3]. gilanadi. Boshlang’ich sinf o’quvchilarining ijtimoiy Z.Freyd fikriga ko’ra, madaniyat o’zida boshqa munosabatlar jarayonining faol ishtirokchilari bo’lish- mavjudotlardan yuqori bo’lgan insoniyatga xos hayotiy lariga erishishda ular tomonidan ijtimoiy-huquqiy tajribalarni ifodalaydi. Insoniyat o’z tarixiy taraqqiyot- me’yorlarning muvaffaqiyatli o’zlashtirilishi o’ziga ida ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy sohalarda vorisiylik xos ahamiyat kasb etadi. Ma’lumki, kishilar o’rtasidagi tamoyiliga asoslangan ulkan hayotiy tajribaga ega o’zaro aloqa muayyan ijtimoiy-huquqiy me’yorlar bo’ldi. To’plangan hayotiy tajribaning ajdodlar tomo- asosida tashkil etiladi. Shaxs hayoti bevosita jamiyat- nidan avlodlarga uzatilishida ularning xulq-atvorini da, unda istiqomat qiladigan kishilar orasida kecha- axloqiy jihatdan boshqarishga yo’naltirilgan ijtimoiy di[2]. Shaxs ta’lim olish jarayonida ijtimoiy-madaniy me’yorlar ham o’ziga xos o’rin tutadi. muhit bilan bevosita o’zaro ta’sirlashadi va u shaxs- Mustaqil O’zbekistan Respublikasida shakllanayot- ning intellektual kamolotga erishuvini ta’minlaydi. gan milliy istiqlol g’oyalari fuqarolarni Respublika Globallashuv sharoitida boshqa sohalar qatori Konstitutsiyasida ehtirof etilgan insonparvar, de- uzluksiz ta’lim mazmuni ham tubdan yangilandi. mokratik, huquqiy davlat va huquqiy jamiyatni barpo O’zgarayotgan jamiyat, global axborotlashuv jarayoni- etishdek ezgu maqsad atrofida birlashtirishga xizmat ning mazmun-mohiyati, shaxs kamolotini ta’minlash qiladi. Har bir fuqaroning ijtimoiy-siyosiy, huquqiy borasida yuzaga kelgan ijtimoiy zaruriyat masalalarini faolligini yuzaga keltirish, huquqiy madaniyatini qaror yangilanayotgan ta’lim mazmunida aks ettirish bu- toptirish - fuqarolik (huquqiy) jamiyatning asosiy gungi kunning eng dolzarb masalalaridan hisoblanadi. talabi sanaladi. 53 Alfraganus University ko’ra “nutq zarur darajada o’sgan bo’lib, aktiv (faol) Material va metod. va passiv (sust) lug’ati ancha taraqqiy etganligi tu- fayli, tarbiyachi tushuntirishlarining ma’nosini yaxshi anglay oladi” (Pedagogi