Социально-психологические особенности взаимосвязи ценностей и эмоционального интеллекта (На примере студентов высших образовательных учреждений)

Аннотация

The problem of the interrelationship of the individual's values and emotional intelligence is the growing need of young people, who are the main support and developmental force of the country and society, to master modern professions, to carry out professional labor activities as specialists, to actively participate in the process of interpersonal relations. still maintains the need to carry out modern psychological research. The article analyzes the empirical results of research on the relationship between emotional intelligence and values. Kalit so‘zlar: emotsional intellekt, oliy ta’lim, talabalar, qadriyat, globallashuv, nazariya, salomatlik, sevgi, moddiyat, mehnat. Ключевые слова: эмоциональный интеллект, высшее образование, студенты, ценность, глобализация, теория, здоровье, любовь, материализм, труд. Keywords: emotional intelligence, higher education, students, value, globalization, theory, health, love, materialism, work. Kirish. yilda ishlab chiqilgan. So‘rovnomani ishlab chiqishda muallif Rokich uslubiyotidan foydalangan, bunda Dunyo miqyosidagi yetakchi oliy ta’lim tizimida uning konseptual bazasini sifat jihatidan o‘zgartirib, olib borilayotgan tadqiqotlarda shaxsning emotsional kengaytirgan va takomillashtirgan [1]. intellekti va qadriyatlari aloqadorligi muammosini Ijtimoiy psixologiya fan sifatida shaxsni keng o‘rganish, jumladan, kross-madaniy va sport psixo- miqiyosdagi munosabatlar tizimida o‘rganar ekan, logiyasiga oid izlanishlarda emotsional intellekt va turfa xil omillar orasida ta’sirchanlik va yoshlar du- qadriyatlar bog‘liqligi muammosini tadqiq qilish asosiy nyoqarashiga singib borishi kuchli bo‘lgan omillarga masala sifatida uning etnomadaniy, differensial- ko‘proq e’tiborni qaratadi. Shu nuqtai nazardan ma- psixofiziologik ko‘rsatkichlarini aniqlashga yo‘naltiril- salaga yondashar ekanmiz, qadriyatlarning roli va gan. Ammo, ularda yoshlardagi emotsional intellekt ularning kundalik ijtimoiy xulqdagi rolini o‘rganish va qadriyatlar aloqadorligining ijtimoiy-psixologik ko‘plab tadqiqotlarning predmetiga aylanishi mum- xususiyatlari talabalar misolida maxsus ilmiy tadqiqot kinligini hayotning o‘zi taqazo qilmoqda. ob’ekti sifatida o‘rganilmagan. Dunyo olimlari qadriyatlarni shaxs hayotida va Globallashuv sharoitida jahon miqyosida inso- tajribasidagi benazir rolini anglagan holda, ularni niyatning birlashuvi va integratsiyalashuv jarayoni o‘lchashning vositalari, metodikalari va testlarini kuchaygan bir paytda, shaxsning farovonligini oshira- taklif etishgan. Masalan mashhur M.Rokich nazariyasi digan, davlatlarning iqtisodiy va siyosiy jarayonlarini asosida ishlab chiqilgan qadriyatlarni o‘lchash testi, tezlashtiradigan, mamlakatlar va xalqlarning tex- rus olimlari L.Krichevskiy, S.Rubinshteyn, A.Batarshev nologik, fan va madaniyat yutuqlari almashinuvini kabilarning testlari shular jumlasidandir. Ierusalim faollashtiradigan ilmiy-tadqiqotlarga talab kun sayin universiteti professori Sh.Shvars ham qadriyatlarni ortib bormoqda. Shu o‘rinda kelajak egalari bo‘lgan o‘lchash uchun maxsus test ishlab chiqdi va uni turli yoshlarning kasbiy, ma’naviy, intellektual, emotsioanl millat vakillarida muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazdi [2]. yetuklik salohiyatini rivojlantirish, shaxs sifatida mu- Muallif inson hayotining asosiy to‘rt yo‘nalishlarini loqot jarayonida o‘z-o‘zini adekvat baholash va ang- nazarda tutgan holda quyidagi qadriyatlar tizimini lash jarayonini ijtimoiy jihatdan samarali boshqarish tasavvur etgan: imkoniyatlarini ochib berish hamda psixologik jihat- 1) ijtimoiy jabhada yangilik, innovatsiyalar ham- dan barkamol rivojlangan shaxslarni shakllantirishga da o‘zgarishlarga yo‘nalganlik; e’tibor qaratib kelinmoqda. Ma’lum empirik tadqiqot- larda qadriyatlarning bunday taqsimlanishi muhim va qiziqarli bo‘lishi mumkin. Darhaqiqat, juda ko‘p hollarda, mavhum darajada, kishi ba’zi diqqatga sazo- vor tub jihatlarga yo‘naltirilgan, amaliy faoliyatda esa boshqa tub jihatlarga yo‘naltirilgan bo‘lishi mumkin. Material va metod. Sh.Shvars (Schwartz Shalom H.) qadriyatlar degan- da, muayyan jamiyat madaniyatiga, muhitiga va men- talitetiga bevosita bog‘liq bo‘lgan “tushunib olingan” ehtiyojlarini nazarda tutgan. Shvars so‘rovnomasi barcha qadriyatlar ijtimoiy qadriyatlarga va individual qadriyatlarga bo‘linishi haqidagi nazariyaga asos- lanadi. So‘rovnoma Shalom Shvars tomonidan 1992 35 Alfraganus University 2) mavjud jamiyat va uning an’analarini saqlas- talabalarda qabul qilishga intilish qadriyati (54%) hga yo‘nalganlik; rad etilishga (34%) nisbatan keskin ko‘tarilishi, har 3) o‘zga insonlarga va ularning manfaatlarini ikkala qadriyatning tengligi (12%) kabi salbiy omilning inobatga olishga yo‘nalganlik; oshishi ham kuzatildi. Ularni yana affiliatsiya motivi 4) o‘ziga va o‘z takomiliga intilishga yo‘nalganlik bilan solishtirganimizda 3-bosqich talabalarda qabul [3]. qilinishga intilishga nisbatan (45%), rad etilishdan Shvarsning talabadagi qadriyatlar tizimini o‘rganish qo‘rqish (54%) moti