Методика расчета перспективных показателей воспроизводства продукции животноводства на основе маржинального анализа

Аннотация

The article describes the importance of marginal methods of analysis in improving the efficiency of production of livestock products, in particular meat and milk, methods of its calculation based on accurate data, scientific conclusions based on the analysis of the results obtained during calculations. At the same time, the features of the marginal research method were revealed, the elasticity indicators, including as the elasticity of demand in relation to price or as the elasticity of demand in relation to income, made it possible to further clarify the situation in the meat market. Based on the variable costs applied to our marginal studies, feed costs were taken into account. Таянч сўзлар: рақобат, нарх, талаб ва таклиф, иқтисодий тизим, пода таркибий тузилиши, маржинал тадқиқот, маржинал даромад, эластиклик кўрсаткичлари, зиёнсизлик нуқтасини, ретабеллик. Ключевые слова: конкуренция, цена, спрос и предложение, экономическая система, структурная структура стада, маржинальные исследования, предельный доход, показатели эластичности, точка точка безубыточ- ности, рентабельность. Keywords: competition, price, supply and demand, economic system, herd structure, marginal research, marginal income, elasticity indicators, break-even point, profitability. Кириш. Ҳар қандай иқтисодий фаолиятнинг бош мезони самарадорликка эришиш ҳисобланади. Айниқса, бозор муносабатлари қарор топган шароитда ишлаб чиқариш самарадорлиги рақоботбардошликнинг муҳим таян- чи вазифасини бажаради. Самарадорликни оширишга қаратилган ҳар қандай иқтисодий фаолиятни амалга ошириш учун қуйидаги тамойиллар айрим холда ёки ўзаро боғлиқ бўлган яхлитликда қўлланилади: 1. Ишлаб чиқариш омиллари ўзгармас бўлган шароитда даромад ҳажмини оширишга интилиш; 2. Маълум даромадга эга бўлиши учун иқтисодий омиллар сарфини қисқартириш; 3. Ҳаражатларнинг ўсиш суръатларига нисбатан даромадларнинг ўсиш суръатини юқорилигини таъминлаш. Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг ҳозирги шароитида юқоридаги тамойилларни айрим ҳолда фой- даланишга нисбатан улардан ўзаро боғлиқликда фойдаланиш ўзининг афзалликларини намоён этмоқда. Чунончи, гўшт ишлаб чиқаришда мукаммал рақобатнинг мавжудлиги, бозорда асосий салмоқни эгаллаган шахсий ёрдамчи, томорқа ва деҳқон хўжаликлари фаолиятида ўз исботини топмоқда. Чунки мукаммал рақо- бат шароитида рақобатчиларнинг устунлик мавқеи бозор нархига мослашиш ҳисобига эришилади. Айнан, ушбу вазият ҳар бир гўшт ишлаб чиқарувчи субъект учун серҳаражатлиликка барҳам беришни тақозо этади. Гўшт ишлаб чиқарувчиларнинг ижтимоий рағбатлантирилиши жиддий ташқи ижобий омил вазифасини ўтайди. Айниқса, аҳоли даромадларининг изчил ва узлуксиз ортиб бориши уларнинг физиологик меъёр да- ражасидаги гўшт истеъмол қилишлари учун имкониятлар доирасини кенгайтиради. Кўринадики, гўшт ишлаб чиқариш ҳамда истеъмолининг ортиши ташқи ва ички омилларнинг, хусусий ва ижтимоий манфаатларнинг ўзаро уйғунлигини тақозо этади. Юқоридагилар боис, гўшт ишлаб чиқарувчилар иқтисодий фаолиятининг самарадорлигини асослашда ҳам назария ҳам амалий, ҳам хусусий, ҳам ижтимоий нуқтаи-назардан ўзига хос ёндашувни тақозо этади. Яъни, қатъий режалаштириш давридаги маъмурий ёндашувдан воз кечишни талаб этди. Бинобарин, бозор шароити учун ўзгарувчан нарх, талаб ва таклиф мувозанатини мунтазам сақлаш учун қўлланиладиган анъанавий усулларнинг имкониятлари чекланганлигини қайд этиш лозим. Чекланганликка барҳам бериш учун тадбиркорлик субъектларининг бир маромда барқарор равнақ топишига қаратилган бозор муносабатларини тартибга солишнинг илғор усулларини қўллашни ва самарали иқтисодий тизимни барпо этишни тақозо этади. Фикримизча, гўшт ишлаб чиқаришнинг ихтиёрий тадбиркорлик субъектидаги самарали иқтисодий ти- зимининг таркибий қисмларини асосли равишда танлашни зарур қилиб қўяди. Бизнинг таҳлилий кузатув- ларимиз натижаларига кўра ушбу тизим таркибий қисмлари жумласига қуйидагиларни киритиш мақсадга мувофиқ ҳисобланади: 1. Гўшт ишлаб чиқаришни ташкил этишдаги самарадорлик; 2. Давлатнинг гўшт ишлаб чиқариш фаолиятига аралашуви самарадорлиги; 3. Иқтисодий омиллар тақсимотидаги самарадорлик; 4. Пода таркибий тузилиши, тикланиши ва ҳаракатидаги самарадорлик. Тадіиіот методологияси. Микроиқтисодий тадқиқотларда бозор муносабатларини ўрганишнинг энг оммавий усулларидан бири - маржинал тадқиқот усули ҳисобланади. Тадбиркорлик субъектлари фаолиятини башорат қилишда хусусан, деҳқон-фермер хўжаликларида гўшт ишлаб чиқаришни кўпайтиришда ҳам ушбу усул афзалликларидан фойдаланиш мақсадга мувофиқ ҳисо- бланади. Айни чоғда, маржинал тадқиқот усулининг ўзига хос хусусиятларининг шарт-шароитларига риоя қилишни талаб этади. Булар учун: ♦ башорат даври учун гўшт ассортименти(сарпанжа, лаҳм, биқин ва бошқа) ўзгармас қилиб белги- ланиши; 8 Alfraganus University ♦ ишлаб чиқариш учун мўлжалланган гўшт ҳажми башорат даврида тўлиқ сотилиши кўзда тутилиши; ♦ гўштнинг сотилган ҳажми билан сотишдан тушган тушум ўртасидаги боғлиқлик ўзаро пропор- ционал ҳисобланиши; ♦ гўшт ишлаб чиқариш ҳажми учун зарур бўлган ҳара