ИСПОЛЬЗОВАНИЕ НАУЧНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ В ОБУЧЕНИИ ШКОЛЬНИКОВ ЗНАЧЕНИЕ И ЗНАЧЕНИЕ

Аннотация

This article talks about the importance, content, and directions of science textbooks in the education of schoolchildren. Key words: Science students, local history, young historian, young writer, young linguist, teaching staff, travel, recreation, motherland, schoolchildren, general secondary school. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ НАУЧНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ В ОБУЧЕНИИ ШКОЛЬНИКОВ ЗНАЧЕНИЕ И ЗНАЧЕНИЕ Аннотация. В данной статье говорится о значении, содержании и направлениях учебников по естественным наукам в образовании школьников. Ключевые слова: Студенты-естествоиспытатели, краеведение, молодой историк, молодой писатель, молодой лингвист, преподавательский состав, путешествие, отдых, Родина, школьники, общая средняя школа. Ulıwma bilim beriwshi orta mekteplerde oqıwshılarǵa ilimiy bilimler hám milliy tárbiya beriwde pán dógerekleriniń tutqan ornı oǵada ullı.Pán dógerekleri pánlerdiń mazmunına qaray otırıp bir neshe baǵdarlarda alıp barıladı.Biz sóz etejaq pán dógerekleri gumanitar pánler bolıp esaplanadı. Mekteplerde alıp barılatuǵın pánler dógereginiń túrleri oǵada kóp.Olardan: «Jas tarıyxshı», «Jas ádebiyatshı», «Jas tilshi», «Úlketanıw» hám basqada pán dógerekleri sistemalı háreket etip baradı. Bul pán dógerekleri sol pán boyınsha ótilgen oqıw materiyalların bekkemlewge qaratılǵan bolsa ekinshi tárepinen oqıwshılardıń qızıǵıwshılıqları qanaatlandırıladı, oqıwdan bos waqıtların kewilli,mazmunlı ótkeriwgede óz tásirin tiygizedi. Mısalı, «Jas ádebiyatshı» dógereginde túrlishe ádebiyat janrların, folklorlıq materiyallardıda da jaqsı úyrenip, onıń sırların meńgeriwge boladı. Ásirese gumanitar pánler boyınsha dógerekler mekteptegi hár qıylı is ilájlarda óz baǵdarlamaları menen qatnassa, iláj oǵada tásirli bolıp ótiwine úles qosa aladı. Dógerek jumısları nátiyjesi sıpatındaǵı túrlishe jarıslardı dógerek basshısınıń shólkemlestiriwshilik qábileti arqalı xalıq pedagogikası úlgileri, jumbaqlardan, naqıl-maqallardan, erteklerden ónimli paylanıwǵa boladı. 1 28 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ «Jas ádebiyatshı» pánler dógereginde dógerekler arasında ótkeriletuǵın jarıslarda jumbaqlardan keń túrde paydalanıw hár bir oqıwshıda jumbaqlardıń aytılıwı menen qızıǵıwshańlıǵına baylanıslı boladı. Jumbaqlar teksti kóbinese dógerek basshısı yáki dógerektiń sardar oqıwshısı tárepinen tańlanıp ol oqıwshılarǵa gezek penen bólistiriledi. Jumbaq jas ádebiyatshı dógerek aǵzalarınıń dúnya tanıwın rawajlandıradı. Hár qanday zat buyımnıń dúzlisin, túr, sıpatın ańlawǵa múmkinshilikler aladı. Jumbaqlar óz ishki mazmunı tematikası boyınsha bir neshe túrlerge bólinedi. -Diyxanshılıqqa baylanıslı jumbaqlar, -Sharwashılıqqa baylanıslı jumbaqlar, -Ańshılıqqa baylanıslı, -Balıqshılıqqa baylanıslı, -Quslarǵa baylanıslı, -úy buyımlarına t.b Mısalı: On eki túye, On biye, Toǵız sıyır, Bes eshki, Eki yarım qoyan, Eki túlki. Bul jerde oqıwshılar túyeniń on eki ayda balalaytuǵınlıǵı, jılqılardıń on ayda, sıyırlar toǵız ayda, eshkiniń bes ayda, qoyan eki yarım ayda, túlkiniń úsh ayda balalaytuǵınlıǵı jumbaq fomasında jasırıp úyretilgen. Mısalı, palız eginlerine baylanıslı, Jazda bazar, Qısta mazar. (júzim) Aspannan gúbi tústi, Gúbiniń túbi tústi. (gúldrmama) Jer astına qazıq qaqtım, Basına aydar taqtım. (geshir) Kishkene ǵana boyı bar, Qabat-qabat tonı bar. (piyaz) Demek usı sıyaqlı jumbaqlar ásirese mektep jasındaǵı oqıwshılarǵa ózin qorshaǵan tábiyat penen tanıstıradı. Al oqıwshılarda usı sıyaqlı jumbaqlardı tez yadlap alıwǵa qolay. «Jas ádebiyatshı», «Jas tilshi» sıyaqlı gumanitar pánler dógereginde naqıl-maqallar onı tillik jaqtan tallap úyreniwge umtıladı. Gumanitar pán dógereklerinde naqıl-maqallar oqıwshılardıń dúnya tanıwshılıq túsinikleriniń keńeyiwinde ádep-ikramlılıq sanaların durıs ayıra biliwge úyretedi, jaman háreketten saqlanıwǵa úyrenedi. Mekteplerde pán dógerekleri kóbinese hár bir pán tiykarında dúziledi. Mısalı, fizika páni boyınsha jas fizikler, ximiya páni tiykarında-jas ximikler yamasa jas tilshiler t.b. Al dógereklerden belgili pán tiykarında dúzilmegen túrleride ushırasadı. Mısalı, jas háweskerler, mektep teatr dógeregi, mektep radio dógeregi, mektep jas sayaxatshıları (turizm boyınsha) jas texnikler t.b. 1 28 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Bunda eń baslısı usı dógerek aǵzalarına tálim hám tárbiya máselesin beriw eń birinshi náwbette turadı. Dógerek basshıları-bul mektepte dógerek jumıslarına basshılıq etetuǵın pedagog. Dógerek basshıları-dógerek jumısların alıp barıwda óz tastıyıqlanǵan, aldın ala dúzilgen is jobasıne tikarlanıp jumıs alıp baradı. Dógerek ushın dúzilgen oqıw jobası-barlıq bilimlendiriw mekemelerinde sózsiz boysınılıwı lazım bolǵan mámleketlik hújjet. Dógerek boyınsha oqıw jobasın dúziwde tómendegi principlerge tiykarlanadı. 1. Oqıw-tárbiya isiniń maqseti, oqıwshılarǵa onıń ilimiy bilim beriw, alǵan bilimlerin kónlikpege aylandırıp, o