ЗНАЧЕНИЕ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ПОВЫШЕНИИ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ВУЗОВ

Аннотация

This article provides comments on increasing competitiveness in higher education institutions. Opinions about the types of competition are put forward. The role of competition in innovative activity is revealed. Reforms in this regard are of particular importance in higher education. Key words: competitiveness, price, value, competitive environment, competitive problem, investment approach. ЗНАЧЕНИЕ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ПОВЫШЕНИИ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ ВУЗОВ Аннотация. В данной статье приводятся соображения по повышению конкурентоспособности в высших учебных заведениях. Высказаны мнения о видах конкуренции. Раскрыта роль конкуренции в инновационной деятельности. Реформы в этом плане имеют особое значение в сфере высшего образования. Ключевые слова: конкурентоспособность, цена, стоимость, конкурентная среда, конкурентная проблема, инвестиционный подход. Oliy ta’limda yuqori sifatli va raqobatbardosh ta’lim xizmatlarini ko‘rsatish eng avvalo xalq ta’limi tizimini tizimli ravishda o‘rganishni taqazo qiladigan muhim bir masaladir. Bu o‘z navbatida ijtimoiy xizmatlarning tarkibiy qismi sifatida ta’lim xizmatlarini ko‘rsatish jarayonlarini rejalashtirishni o‘z ichiga oladi. Ya’ni: - oliy ta’limning, ta’lim xizmatlarining milliy va mintaqaviy bozorlari, shuningdek, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta‘limi bozorining marketing tadqiqotlari kompleksini o‘tkazish; - yuqori malakali mutaxassislar tayyorlashning eng talabchan va ustuvor yo‘nalishlarini tushunish uchun milliy va mintaqaviy mehnat bozorlarini o‘rganish; - respublika va ayrim hududlardagi ish beruvchilarning oliy o‘quv yurtlarida bitiruvchilarni tayyorlash sifati va natijalaridan qoniqish darajasini o‘rganish; - an’anaviy mutaxassisliklarni moslashtirish, takomillashtirish va milliy va mintaqaviy iqtisodiyot talab qiladigan yangi mutaxassisliklarni joriy etish. Raqobatbardoshlik tushunchasini o‘rganar ekan, V. N. Romanov ushbu atamaning quyidagi muhim ta‘rifini belgilaydi: “...raqobatbardoshlik deganda tovarlarning milliy yoki 1 25 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ mintaqaviy muvaffaqiyatini belgilovchi iste‘molchi, shuningdek narx (qiymat) xususiyatlari majmuasi tushunilishi kerak.” Yana bir muallif Ambartsumov A.A. ham xuddi shunday pozitsiyaga amal qiladi: “...raqobatbardoshlik – bu tovarlarning turli xil iste’mol xususiyatlarining yig‘indisi bo‘lib, ularning o‘xshash boshqa tovarlardan farqini belgilaydi”. O‘z navbatida, A.V.Busigin quyidagilarni ta’kidlaydi: “...turli xil mahsulotlarni ishlab chiqishda boshqa korxonalarning o‘xshash mahsulotlarining zamonaviy hayot davrlarining mumkin bo‘lgan o‘zaro bog‘liqligini hisobga olish kerak”. Ushbu ta’riflarda raqobatbardoshlik tushunchasi mahsulot xususiyatlarining yig‘indisi sifatida taqdim etilgan, shu bilan birga bu ta’riflar bugungi kunda iste’molchilarni narx-sifat nisbatining mumkin bo‘lgan darajasiga ko‘proq qiziqtirayotganini tushunish bilan bog‘liq bo‘lgan jihatlarni hisobga olmaydi. “Narx – sifat” nisbatining mumkin bo‘lgan darajasi eng ko‘p qiziqish uyg‘otadi. Ushbu pozitsiyalardan zamonaviy mahsulot bozorlariga, shu jumladan oliy ta’limning ta’lim xizmatlari bozoriga nisbatan quyidagi ta’rifni qo‘llash muhimdir: raqobatbardoshlik darajasi – bu tovarlarning sifat ko‘rsatkichlari va ular bilan bog‘liq xarajatlarning sezilarli darajada yuqori nisbati. uni sotib olish va iste’mol qilish bilan raqobatchilar bilan solishtirganda, bozor talablariga, bozorning muayyan segmentlariga mos keladi. Raqobatbardosh tovarlarni, xizmatlarni hisobga olish kerak, ular uchun ma’lum bir xarajat birligiga foydali ta’sir darajasi boshqalarga qaraganda ancha yuqori va tovarlar, xizmatlarning hech bir xususiyatining qiymati maqsadli iste’molchilar uchun nomaqbul deb hisoblanmaydi. Bozor iqtisodiyoti sub’ektining iqtisodiy muvaffaqiyati (ko’pincha omon qolishi), birinchi navbatda, uning namoyon bo‘lish shakllarini qanchalik hisobga olganligi va o‘rganganligi va raqobatga qanchalik tayyor ekanligiga bog’liq. Xizmat sifati masalasi raqobatning asosiy omiliga aylanib bormoqda. Bu iste’molchiga taklif etilayotgan yechim sifatini oshirish maqsadida mahsulot imidji va taqdimotini doimiy ravishda yaxshilash deganidir. Tovarlar (xizmatlar) raqobatbardoshligining umumiy empirik formulasi: “raqobatbardoshlik = sifat + narx + xizmat”.i Shunday qilib, muassasaning raqobatbardoshligi uning salohiyati va uning asosiy tarkibiy qismlarining rivojlanish darajasining oshishi bilan bevosita bog‘liq. Muassasa bozor makrotizimida ishlayotganligi sababli, iqtisodiy potentsialning har bir tarkibiy qismining rivojlanishi bozor potentsiali (imkoniyati, darajasi va rivojlanish sur’ati bilan tavsiflanadi), raqobatchilarning potentsiali va bozor salohiyati bilan birgalikda ko’rib chiqilishi kerak. Raqobat narxlarni tartibga solishning hal qiluvchi omili, innovatsion jarayonlarni rag‘batlantirish (innovatsiyalarni ishlab chiqarishga joriy etish: yangi