ЦИФРОВАЯ ЭКОНОМИКА – ФУНДАМЕНТ БУДУЩЕГО В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

The article analyzes the experience and achievements of developed countries in the field of the digital economy, factors and problems of its formation and development in the country, the industry’s contribution to added value and employment in the economy, the author’s views on the formation and development of the digital economy in Uzbekistan. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences Keywords: digital economy, digital technologies, Internet technologies, social networks, network users, block chain. ЦИФРОВАЯ ЭКОНОМИКА – ФУНДАМЕНТ БУДУЩЕГО В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В статье анализируются опыт и достижения развитых стран в области цифровой экономики, факторы и проблемы ее становления и развития в стране, вклад отрасли в добавленную стоимость и занятость в экономике, взгляды автора на формирование и развитие цифровой экономики в Узбекистане. Ключевые слова: цифровая экономика, цифровые технологии, Интернет- технологии, социальные сети, пользователи сети, блокчейн 470 КИРИШ “Ўзбекистон-2030” дастури иқтисодий ва технологик тараққиётнинг янги босқичи сифатида намоён бўлаётган рақамли инқилоб инсоният ҳаётини шиддат билан ўзгартириб, кенг имкониятлар яратиш билан бирга, халқаро рақобат майдонининг янада кескинлашув даврини бошлаб берди. Рақамли иқтисодиёт икки хил турли тушунчаларни ифодалаш учун ишлатилади. Биринчидан, рақамли иқтисодиёт – бу ривожланишнинг замонавий босқичи ҳисобланиб, у ижодий меҳнат ва ахборот неъматларининг устувор ўрни билан тавсифланади. Иккинчидан, рақамли иқтисодиёт – бу ўзига хос тушунча бўлиб, унинг ўрганиш объекти ахборотлашган жамият ҳисобланади. Бугунги шиддат билан ривожланаётган глобал иқтисодиёт шароитида рақамли иқтисодиёт ўз ривожланишининг бошланғич даврида бўлиб, замонамизнинг рақамли ахборот босқичига бутунлай ўтиши атига бир неча йилни ташкил этади. Мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2020-йил 28-апрелдаги “Рақамли иқтисодиёт ва электрон ҳукуматни кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди ва ушбу соҳани жадал ривожлантириш бўйича муҳим вазифалар белгиланди. Иқтисодиётнинг барча соҳаларини рақамли технологиялар асосида янгиланишини кўзда тутадиган «Рақамли иқтисодиёт - 2030 миллий дастури қабул қилиниб ҳаётга жорий этилмоқда [1]. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ ВА МЕТАДОЛОГИЯ Сўнгги йилларда ахборотли жамиятга ўтиш, рақамли иқтисодиёт, билимлар иқтисодиёти сингари тушунчаларни изоҳлайдиган илмий ишлар ва ўрганадиган кўплаб илмий адабиётлар пайдо бўлди. «Рақамли иқтисодиёт» атамаси икки олимнинг номлари билан боғлиқ – канадалик иқтисодчи Дон Тапскотт ва америкалик ахборот технология (ИТ) мутахассиси Nicholas Negroponte. 1995-йилда “Being Digital” китобида Nicholas Negroponte “Рақамли иқтисодиёт” атамасини қўллаган. Илмий асарида учта кесишадиган медиа тармоқларга (оммавий ахборот воситалар, (ОАВ) алоқа воситалари ва компютерлар) асосланган конвергенция моделини таклиф этган. Бундай бирлашиш натижасида янги (рақамли) медиа шаклланди[2]. Замонавий тараққиётнинг кейинги истиқболида катта ҳажмли маълумотлар билан ишлаш технологиялари (Big Data), сунъий интеллект, нейротехнологиялар, квант технологиялари, буюмлар интернети, робототехника ва сенсорика, рақамли электрон платформалар, булутли ва мобил технологиялар, виртуал ва қўшимча реаллик 471 технологиялари, краудсорсинг, блокчейн технологиялари, криптовалюталар ва ISO, 3D технологиялари сингари рақамли технологиялар ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда. Рақамли иқтисодиёт ҳозирги мавжуд соҳаларнинг ярмидан кўпроғида беқиёс ўзгаришлар келтириб чиқариши таъкидланмоқда. Жумладан, Жаҳон банки экспертлари фикрича, тезкор интернетдан фойдаланувчилар сонининг 10 фоизга кўпайиши миллий иқтисодиётлар ялпи ҳажмини ҳар йили ўртача 0,4-1,4 фоизга ошириш имконини беради. Дунёда рақамли иқтисодиёт ўсишининг суръатлари йилига деярли 20 фоизни ташкил этмоқда. Тараққий этган давлатларда рақамли иқтисодиётнинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши 7 фоизга етган. Улар ҳозирнинг ўзида рақамли иқтисодиётнинг жорий қилинишидан жуда катта наф кўришмоқда. Рақамлаштиришнинг аҳамияти ва таъсирини қанчалик ортиб бораётганлигини баҳолаш учун сўнгги ўн йилликдаги бир нечта йирик технологик компаниялар ва рақамли платформаларнинг жаҳон бозоридаги капиталларининг улушини кўриш кифоя. Жаҳон иқтисодиётининг глобаллашуви ва технологик ривожланиш шароитида Ўзбекистоннинг иқтисодий ривожланишини рақамли иқтисодиётcиз тасаввур қилиш қийин. Тадқиқотлар натижаларига кўра, 2025-йилга келиб глобал ЯИМнинг чорак қисми рақамли соҳада бўлишини тахмин қилинмоқда. Лекин, халқаро ахборот коммуникация технологиялари ривожлантириш индекси бўйича Ўзбекистон 170 дан ортиқ давлат ичида 103-ўринни эгаллаб туришининг ўзи мамлакатимизда бу соҳада ҳали ўз ечимини кутаётган масалалар ва қилиниши лозим бўлган ишлар кўплигидан далолат беради. ТАҲЛИЛ ВА НАТИЖАЛАР Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, АКТ билимларни яратиш ва улардан фойдаланишда кенг қўлланилиши лозим, чунки улар билимларни ишлаб чиқарувчилар ҳамда истеъмол қилувчилар учун ҳам хизмат қилад