МЕТОДИКА ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ

Аннотация

Several studies have found that the financial stability of commercial banks is in many cases studied and considered in harmony with the reliability of banks. Therefore, we try to delve into the research of financial stability, reliability of commercial banks or any business entities. We will try to study the theoretical views and methodological foundations expressed by scientists regarding the financial stability of commercial banks, in contrast to these concepts. Keywords: commercial bank, financial stability, economic analysis, reliability, assets and liabilities of a commercial bank, liquidity. МЕТОДИКА ОБЕСПЕЧЕНИЯ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ Аннотация. В нескольких исследованиях было обнаружено, что финансовая устойчивость коммерческих банков во многих случаях изучается и рассматривается в гармонии с надежностью банков. Поэтому мы стараемся углубляться в исследования финансовой устойчивости, надежности коммерческих банков или любых хозяйствующих субъектов. Мы постараемся изучить теоретические взгляды и методологические основы, выраженные учеными в отношении финансовой устойчивости коммерческих банков, в отличие от этих концепций. Ключевые слова: коммерческий банк, финансовая устойчивость, экономический анализ, надежность, активы и пассивы коммерческого банка, ликвидность. Har qanday xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar faoliyatini moliyaviy-iqtisodiy tahlili va uning asosiy vazifalaridan biri – bu sub’yekt moliyaviy ishonchliligi va barqarorligini baholash ekanligi aniqlanadi. Shu bois, ishonchlilik, barqarorlik tushunchalari va tijorat banklari faoliyatini baholash va tahlil etish uslublari yuzasidan umumiy yondoshuvlar talab etiladi. Eng avvalo, aynan, ushbu ikki tushunchalarni asoslash va farqli jihatlarini yoritishga harakat qilamiz. Ba’zi manbalarda keltirilishicha, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar moliyaviy barqarorligi ular moliyaviy mustaqilligi, sub’yektlar faoliyati doimiyligi va bardavomligini ta’minlashda o‘z mablag‘larini mustaqil tasarruf etishi, shuningdek, moliyaviy barqarorlik bir qancha ko‘rsatkichlar 8 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ tizimi asosida baholanishi aniqlanadi. Shuningdek, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar moliyaviy barqarorligini baholashda qo‘shimcha ravishda aktivlar sifati va strukturasi ham katta ahamiyat kasb etishi aniqlandi. Yuqorida sanab o‘tilgan ko‘rsatkichlar, xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar, shu jumladan, tijorat banklari moliyaviy barqarorligini baholash yuzasidan bir-birini to‘ldirsada, lekin ularni umumiy integral baholashini nazarda tutmaydi. Shu bilan birga, ishonchlilik va moliyaviy barqarorlik o‘rtasida hech qanday aloqadorlik va bog‘liqlik keltirilmaydi. V.G. Artemenko o‘z ilmiy ishlarida barqarorlikni to‘lov qobiliyati bilan bog‘laydi hamda absolyut va bir qancha ko‘rsatkichlar asosida ular moliyaviy barqarorligini baholashni nazarda tutadi. To‘lov qobiliyatini xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar to‘lov majburiyatlarini o‘z vaqtida bajarish, shuningdek, moliyaviy barqarorlikni pul oqimlari tahlili asosida baholanadi degan xulosalarni ilgari suradi. Shu bilan birga ushbu ko‘rsatkichlar tizimida banklar barqarorligi bilan ular ishonchliligi o‘rtasida aloqadorlik mavjud emasligi ko‘rinadi. O.V. Efimova tadqiqotlarida moliyaviy barqarorlikni boshqa ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanish zarur ekanligini tavsiya etadi. Ushbu umumlashtirilgan ko‘rsatkichlar tizimiga olimning fikricha, kompleks ravishda banklar kapitalini oshib borishini ko‘rsatuvchi kapital rentabelligi ko‘rsatkichini, ikkinchi ko‘rsatkich sifatida kapitalning yalpi passivlar hajmidagi ulushini, shuningdek, moliyaviy barqarorlikka baho berishda aktivlar strukturasi, kapital aylanmasi, rentabellik, doimiy va o‘zgaruvchi xarajatlarni solishtirilish orqali aniqlash lozim degan xulosalarni beradi. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, yuqorida sanab o‘tilgan ko‘rsatkichlar tizimidan foydalangan holda, banklar moliyaviy barqarorligida kapital etaliligi va rentabellik darajasi, kapitalning aktivlardagi ulushi orqali moliyaviy barqarorlikka baho berish mumkin deb hisoblaymiz. Yuqoridagi tadqiqotlardan o‘rganilgan olimlar tomonidan tadqiqotlarida ishonchlilikni alohida ko‘rsatkichlar bilan ajratib ko‘rsatilmagan bo‘lsada, uni moliyaviy barqarorlik ko‘rsatkichi bilan o‘zaro bog‘liq degan xulosa sifatida qarashmoqda. Bizning fikrimizcha, tijorat banklari moliyaviy barqarorligini kapital etarliligi, uning rentabelligi va aktivlarga nisbati, shuningdek, moliyaviy barqarorlikka ijobiy ta’sir etuvchi likvidlilik, to‘lov qobiliyati, rentabellik va ishonchlilik ko‘rsatkichlar tizimi orqali baholash maqsadga muvofiq hisoblanadi. O.A. Tarasenko va E.G. Xomenkolarning fikricha tijorat banklari moliyaviy barqarorligini tavsiflovchi ko‘rsatkichlar tizimiga: likvidlilik, aktivlar sifati, kapitalning holati va daromadlilikni kiritishadi. Mazkur qarashlarga qo‘shilamiz, lekin mualliflar banklar risklilik darajasiga